Verpleeghuizen, ziekenhuizen, scholen en andere gebouwen waar kwetsbare mensen verblijven, staan verspreid door Nederland in gebieden met een hoog risico op natuurbranden. Het zijn er 189 in totaal. Ook 575 recreatieparken liggen in natuurbrandgevoelig gebied. Wat gebeurt er als juist op zo’n plek een grote natuurbrand uitbreekt? Bekijk onderaan dit artikel op de kaart waar deze locaties liggen.
Afgelopen april woedt in ‘t Harde een van de grootste natuurbranden uit de recente Nederlandse geschiedenis, ontstaan tijdens een militaire oefening. Door de droogte en de harde wind verspreidt het vuur zich razendsnel.
Toch loopt niemand gevaar. Het vuur woedt op een militair oefenterrein dat tijdens oefeningen is afgesloten voor burgers. Bovendien is het terrein zo ingericht dat een natuurbrand zich niet eenvoudig buiten de grenzen kan verspreiden.
Maar wat als zo’n brand ontstaat bij een verpleeghuis, ziekenhuis of gevangenis, waar mensen niet zelfstandig kunnen vluchten?
Dat scenario is niet ondenkbaar. Uit onderzoek van Pointer blijkt dat in Nederland 189 gebouwen waar kwetsbare mensen verblijven in natuurbrandgevoelig gebied staan.
Volgens natuurbranddeskundige Jelmer Dam heeft Nederland tot nu toe geluk gehad met de plekken waar grote natuurbranden ontstonden. Een vergelijkbare brand als in ’t Harde op een andere plek kan veel grotere gevolgen hebben. "Die terreinen zijn er specifiek op ingericht om een brand effectief te kunnen bestrijden, daardoor konden wij hem binnen de perken houden. Als dit ergens anders had plaatsgevonden, buiten militair oefenterrein, waren de uitdagingen véél groter geweest."
Brandweer kan niets afdwingen
Voor brand ín een gebouw is in Nederland alles geregeld, van verplichte brandwerende deuren tot vluchtroutes. Voor een brand die van buitenaf komt is regelgeving er niet, ook niet voor wie nieuw bouwt in natuurbrandgevoelig gebied. "Wij kunnen wel advies geven, maar we hebben geen kaders waarmee we adviezen kunnen afdwingen", zegt brandweercommandant Anton Slofstra. "Er is nog geen verplichting om dit op te pakken, en dat zou wat mij betreft wel een verplichting moeten worden." Natuurbrandonderzoeker Cathelijne Stoof van Wageningen University: "Als je een zorglocatie hebt die alleen ontruimd kan worden met vijftig ambulances, dan kan dat als je twee dagen hebt. Maar niet als je maar 2 uur hebt."
Elsa van den Hoek werkt op één van de zeer kwetsbare locaties, het AZC in Dronten. Een aantal weken geleden woedde daar een brand op een paar kilometer afstand. “We dachten: wat nu? Stel dat de brand dichterbij komt, wat moeten we dan doen?” Van den Hoek heeft in het geval van een brand ín het gebouw alles op orde. “Dan weten we wat we moeten doen. Hoe we moeten ontruimen, hoe we de eerste bluspoging misschien kunnen doen. Maar als er hier echt zoveel natuurgeweld op ons afkomt, wat dan? (…) Dan zullen we toch dertienhonderd mensen hier weg moeten zien te krijgen.”
Waarom tijd bepalend is
Bij een natuurbrand kan de situatie snel veranderen. Onder droge omstandigheden kan vuur zich honderden meters per uur verplaatsen. Bij harde wind en extreme droogte kan de verspreiding nog sneller gaan. Daardoor kan er weinig tijd zijn om mensen te waarschuwen en een evacuatie op gang te brengen.
Voor locaties waar mensen verblijven die zichzelf moeilijk in veiligheid kunnen brengen vormt dat een extra uitdaging. Het evacueren van bijvoorbeeld bewoners van verpleeghuizen, patiënten in ziekenhuizen of gevangenen kost meer tijd en vraagt om extra hulp. Soms is evacueren daarom niet de beste optie en moeten mensen juist ter plaatse kunnen schuilen – als het gebouw en de omgeving daarop zijn ingericht.
Hoe kwetsbaar is Nederland?
Pointer onderzocht hoeveel ‘zeer kwetsbare gebouwen’ in gebieden liggen met een verhoogd risico op het ontstaan van een natuurbrand. Daarvoor legden we de locaties van deze gebouwen over de kaart uit de Klimaateffectatlas over de natuurbrandgevoeligheid van gebieden.
Uit die analyse blijkt dat 189 ‘zeer kwetsbare gebouwen’ in natuurbrandgevoelig gebied staan. Bij 41 daarvan is de registratie als ‘zeer kwetsbaar’ nog niet door de gemeente bevestigd.
Bezetting brandweer
Voor het bestrijden van grote natuurbranden zijn veel brandweermensen, voertuigen en ander materieel nodig. Als op meerdere plekken tegelijk brand uitbreekt, moet de beschikbare capaciteit worden verdeeld.
Hoe snel die capaciteit onder druk kan komen te staan, bleek dit voorjaar. Terwijl de brandweer de grote brand bij ’t Harde bestreed, braken op meerdere andere plekken in Nederland natuurbranden uit. De Nederlandse middelen raakten zo uitgeput dat voor het eerst sinds de Watersnoodramp van 1953 hulp werd gevraagd aan Europese brandweerdiensten. Frankrijk en Duitsland stuurden gespecialiseerde voertuigen en brandweermensen naar Nederland.
Volgens Adriaan ter Huurne, specialist natuurbrandbeheersing bij de brandweer in Twente, kunnen natuurbranden in Nederland door de dichte bebouwing en het intensieve gebruik van natuurgebieden al snel grote gevolgen hebben. “Wij maken heel intensief gebruik van de natuur. We zijn een dichtbebouwd landje. We hebben heel veel mooie grote stukken natuur, maar er lopen snelwegen doorheen, er loopt hoogspanning doorheen. Er zitten verzorgingshuizen in, pretparken, campings. Het effect van een relatief kleine natuurbrand kan heel groot zijn in Nederland. En ik denk dat de meeste mensen dat onderschatten.”
De kaart
Bekijk hier welke zeer kwetsbare gebouwen en recreatieparken in natuurbrandgevoelig gebied liggen.
Meer weten over natuurbranden in Nederland? Kijk dan donderdagavond 17 september naar Pointer, om 21:15 uur op NPO2 of via NPO Start.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
