De groep, die ‘t Haviksoog heet, werd in 2019 opgericht tijdens het festival de Zwarte Cross. Uit een screenshot van de groep die Pointer in handen heeft, blijkt dat één groepslid 10.000 foto’s en video’s uit de groep op zijn telefoon had opgeslagen, voordat Pointer toegang kreeg tot de Whatsapp-groep. Er zijn dus in de afgelopen jaren minimaal 13.000 foto’s en video’s gemaakt en gedeeld van nietsvermoedende vrouwen. Deze beelden worden ook wel creepshots genoemd.

Huisregels: geen foto’s van dikke vrouwen

Er staan ook huisregels in de groep, waar in het Achterhoekse dialect te lezen is dat de app bedoeld is “veur echte kearl die van vouwleu holt” (voor echte kerels die van vrouwen houden). Ook is te lezen waar het beeldmateriaal aan moet voldoen: “Dat bunt geen dikke wieven of wieven op afstand” (Geen dikke vrouwen of vrouwen op afstand). De bedoeling van de foto’s is “dat je een ander een goed en vredig gevoel geeft” en er mogen alleen “eigen foto’s, zelf gemaakt” worden gepost. De groep zat een groot deel van de tijd aan de maximale limiet van 1.024 leden. Vrouwen mochten er niet in en je kon alleen lid worden als een bestaand lid je toevoegde.

De oprichter, die Pointer telefonisch sprak, zegt dat het “uit de hand gelopen” is. Volgens de man was de groepsapp in eerste instantie opgericht om als vrienden onder elkaar locaties te delen, zodat ze elkaar op het festivalterrein van de Zwarte Cross konden terugvinden. Hij zegt het “begrijpelijk” te vinden dat er vrouwen zijn die van de app schrikken. Na het telefoongesprek met Pointer stapte hij uit de groep, maar een week later is hij weer toegevoegd en hij zit er nu nog steeds in.

Beelden gemaakt door heel Nederland

De creepshots in 't Haviksoog zijn vaak gemaakt op straat, waaronder 341 beelden van vrouwen die buiten aan het hardlopen zijn. Deze foto’s en video’s werden vaak gemaakt vanuit rijdende auto’s en trekkers. In de zomer werden er 243 beelden gedeeld van vrouwen in bikini, onder meer op campings, stranden en bij zwembaden.

Ook tijdens evenementen en festivals zijn vrouwen meer dan 500 keer stiekem vastgelegd. Denk aan Koningsdag, trekkertreks, kermissen, de Nijmeegse Vierdaagse en regionale feesten zoals Hertme’s Piraten Bende. Ook stond de app roodgloeiend tijdens het festivalweekend van de Zwarte Cross, waar 136 foto’s en 10 video’s werden gedeeld vanaf het festivalterrein.

Pointer heeft van 422 foto’s en video’s de locatie kunnen achterhalen. Deze beelden zijn gemaakt op negentig verschillende locaties in vijftien landen. Honderden creepshots zijn terug te leiden naar veertien steden en dorpen in de Achterhoek en negentien steden en dorpen in de regio Twente. In elf Nederlandse provincies zijn foto’s gemaakt die gedeeld zijn.

Pointer heeft inmiddels een tiental vrouwen, onder wie minderjarigen, geïdentificeerd en hen geïnformeerd dat er beeldmateriaal van ze is gemaakt en gedeeld. Ze waren verbaasd, maar sommigen vonden het niet zo erg. “Ik heb gelukkig gewoon kleren aan en doe niets raars”, reageerde een van de vrouwen.

Respectloos naar vrouwen

Een aantal vrouwen vindt het wel een probleem. “Ik vind het gewoon zo jammer om te zien dat wij als vrouwen eigenlijk als een object gezien worden”, zegt model Isabelle Schoutsen. Ze werd gefotografeerd toen ze op de racebaan aan het werk was op de TT in Assen. “Je weet dat er tijdens dit werk foto’s worden gemaakt”, geeft ze aan. De foto zelf ziet ze dan ook niet als een probleem, maar dat het in een dergelijke groep gedeeld wordt wél. “Ik schrok daar wel van. Ik vind het heel kwalijk, respectloos en vrouwonvriendelijk”, stelt ze.

Er worden ook creepshots in de app gedeeld die niet op openbare plekken zijn gemaakt. Je ziet vrouwen in de app voorbijkomen die aan het werk zijn op kantoor, twee verpleegkundigen die een patiënt behandelen in een behandelkamer in een ziekenhuis, foto’s gemaakt op een bruiloft en in de sportschool. Ook moeders met hun kinderen zijn gefotografeerd, bijvoorbeeld in de speeltuin, tijdens de avondvierdaagse en zwemles. Pointer identificeerde ook een school in Overijssel, waar meerdere foto’s zijn genomen rond het schoolplein. Daar werden moeders gefotografeerd terwijl ze hun kinderen uit school haalden.

Foto van eigen vrouw in de slaapkamer gedeeld

Eén van de groepsleden geeft toe dat hij een heimelijk gemaakte foto van zijn eigen vrouw heeft gedeeld. Op de foto staat zij in een slaapkamer, voorover gebukt, en gekleed in alleen een spijkerbroek en bh. Als Pointer de man belt dreigt hij met “een draai om de oren” als dit naar buiten wordt gebracht. “Ik zeg je, dan heb je echt een groot probleem”.

Een andere man postte deze zomer “GVD dit is mijn dochter” onder een creepshot in de app van een jonge vrouw in bikini. Hij wil er aan de telefoon niets over kwijt. “Ik bevestig of ontken niets. Want daar komt alleen maar gedoe van.” De foto is nooit uit de app verwijderd.

Ook alledaagse foto's kunnen strafbaar zijn

Er is inmiddels één melding gedaan bij de politie door een volleybalvereniging uit Overijssel. Tijdens een wedstrijd werd er een damesteam op de foto gezet, waaronder ook minderjarige spelers. Meerdere vrouwen en organisaties die Pointer heeft benaderd, overwegen nog om een melding te doen bij de politie.

Het landelijk zedenteam van de politie houdt alle meldingen in de gaten. “Ook alledaagse beelden die in een seksuele context worden gemaakt, kunnen strafbaar zijn”, vertelt zedenrechercheur Gerben Cabboort aan Pointer, verwijzend naar de emoji’s die bij de foto’s worden geplaatst. “Ik zie zeker kans om dit met het Openbaar Ministerie te bespreken.”

De politie roept niet alleen vrouwen op om melding te maken. “Ik kan me voorstellen dat als je als man in zo'n groep zit, je gevoelsmatig denkt: volgens mij gaan we een grens over. Ook dan kan je melding bij ons maken.”

De tekst gaat verder onder het blok.

Ook vaders en bedrijven in de app

De groepsleden in de app doen niet veel moeite om onherkenbaar te blijven. Aan hun whatsapp-profielfoto is te zien dat het vaak vaders zijn met een gezin en er zitten ook mannen in met de naam en het logo van hun bedrijf. Pointer belde tientallen mannen om de te vragen waarom ze in de groep zitten en dergelijke beelden maken en verspreiden. De meeste mannen reageerden nauwelijks en hingen snel op.

De mannen die wel wilden praten, gaven reacties als “het was gewoon een geintje” en “een domme actie”. Een beheerder van de groep antwoordde dat hij erin zat “omdat ik vrouwen mooie mensen vind”. Na het telefoongesprek ging hij uit de app.

Toen bekend werd dat Pointer meekeek in de groepsapp, zijn er een aantal mannen uitgestapt, maar er zitten nu nog steeds 997 mannen in de groepsapp. De redactie heeft de groep gerapporteerd aan Meta, waar Whatsapp onder valt. Een woordvoerder laat weten dat er nu een onderzoek is gestart naar de groep. “Als we accounts opmerken die dit soort inhoud delen, blokkeren we ze. We moedigen alle gebruikers aan om inhoud te melden waarvan zij denken dat deze onze regels schendt, en we reageren op gegronde verzoeken van wetshandhavingsinstanties.”