Pointer besteedde tijdens de nationale cold case dag in een speciale uitzending aandacht aan de impact van onopgeloste moord- en vermissingszaken. Luister hier de uitzending met nabestaanden en experts terug.

“DNA is regelmatig een game changer in cold cases”, ziet Lex Meulenbroek, DNA-deskundige bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Aan hem en zijn team de taak om oude sporen te onderzoeken op bruikbaar DNA-materiaal. Sporen die vroeger zijn veiliggesteld door de politie, maar destijds niets opleverden, kunnen jaren later relevant worden.

“Als er een match is in een cold case, dan is dat voor ons echt een kippenvelmoment. Dat is heel bijzonder. En het laat zien dat voortschrijdende inzichten en technieken ook echt wat opleveren”, zegt Meulenbroek. Hij vergelijkt de ontwikkelingen met een sneltrein die maar door blijft denderen. “Ik sta iedere keer nog steeds versteld van wat we nu weer kunnen.”

Commerciële databanken

Grote winst valt er volgens Meulenbroek te behalen in het gebruik van commerciële DNA-databanken. Veel mensen sturen hun DNA voor onderzoek naar Amerikaanse bedrijven, om erachter te komen wat hun achtergrond is. “Met de informatie in deze databanken kun je verwantschapsonderzoek uitvoeren”, legt Meulenbroek uit. Als je geen directe match vindt, kun je er via familieleden en nazaten mogelijk toch achter komen.

Momenteel loopt er in Nederland een pilot naar deze onderzoeksmethode. In Amerika heeft dit tot de arrestatie geleid van de Golden State Killer, een seriemoordenaar die 44 jaar uit handen van de politie bleef. Ook in Zweden wisten rechercheurs met deze techniek een dubbele moord uit 2001 op te lossen.

'AI kan overeenkomsten aantonen’

Hoewel AI nog veel gebreken vertoont, volgen ook deze ontwikkelingen binnen cold case-onderzoek zich in rap tempo op. Peter de Kock, oprichter van Bureau Dupin, een burgercollectief dat onderzoek doet naar de moord op Marja Nijholt in 2013, zet AI volop in. Nu is er voorzichtig positief nieuws.

“We hebben een profiel gemaakt van het slachtoffer en een profiel van de mogelijke dader. Daar kwamen achthonderd mogelijke daderprofielen uit, dus daar hadden we niet zo veel aan. Maar toen zijn we die daderprofielen gaan vergelijken met openbare informatie, zoals krantenartikelen, en dan blijft er één overeenkomst over”, zegt De Kock.“Eén daderprofiel komt overeen met iemand die nu terechtstaat voor de mishandeling en aanranding van twee kwetsbare vrouwen.” Of deze dader ook de moordenaar is van Marja Nijholt, moet nu worden onderzocht. AI lost de zaak namelijk niet zelf op, benadrukt De Kock, maar kan wel overeenkomsten aantonen in grote databestanden. Onderzoekers van Bureau Dupin volgen deze ontwikkelingen verder op de voet in hun podcast ‘de nieuwjaarsmoord’.

Tips van groot belang

De ontwikkelingen rond DNA en AI zijn hoopvol, maar in zaken waarbij bijvoorbeeld geen DNA is gevonden, blijven tips belangrijk. Dit geldt bijvoorbeeld voor de zaak van Mariska Klompenhouwer.

Op 28 april 2001 probeerde Mariska na een avondje stappen een taxi naar huis te regelen. Dat mislukte. Of ze ergens vrijwillig in een auto stapte of werd meegenomen, en hoe ze zo op de parkeerplaats van Ahoy belandde, is nooit vastgesteld. Wat wel vaststaat: haar lichaam werd daar seksueel misbruikt en overreden achtergelaten. 25 jaar later heeft de politie nog altijd geen dader kunnen pakken.

Voor haar dochter Veruschka van Dijke, destijds 11 jaar oud, is het verlies zwaar. Juist op de momenten dat je een moeder het hardst nodig hebt, is ze er niet. “Toen ik voor het eerst menstrueerde, wist ik niet bij wie ik moest aankloppen. Ik kon niet mijn moeder vragen van: ‘Hoe zit het nou mam?’” Toen ze zwanger raakte, voelde ze het gemis opnieuw. “Dat zijn echt momenten geweest in mijn leven dat ik dacht: hè, was ze er nu nog maar.”

Zaak op de plank

Maar ook bij haar familie laat het uitblijven van een dader zijn sporen na. Dat de zaak vervolgens al snel op de plank belandde bij de politie, heeft de familie gebroken, zag Veruschka. “Ik heb mijn oma, vader en tante echt kapot zien gaan hieraan. Er gebeurt gewoon niets meer.”

Het was dan ook een verrassing toen de politie dit jaar contact opnam met het nieuws dat ze de zaak weer wilden oppakken. Afgelopen maand werd met een flyeractie in het centrum van Rotterdam opnieuw aandacht gevraagd voor de zaak. De politie is ervan overtuigd dat de dader niet heeft gezwegen. “Daders van een dergelijk misdrijf praten bijna altijd wel met iemand. Het kan zijn dat iemand gewetenswroeging heeft gekregen en nu naar voren wil komen”, zegt een politiewoordvoerder tegen de NOS.

En met resultaat. Er kwamen twintig nieuwe tips binnen bij de politie. Wat Veruschka het meest raakte, waren de vrouwen die na al die jaren naar voren kwamen, slachtoffers die rond diezelfde tijd ook waren lastiggevallen. “Die hebben nu eindelijk die schaamte opzijgezet. Dat vind ik heel fijn.” Of het dezelfde dader is, moet hetpolitie-onderzoek uitwijzen. Maar dat media-aandacht iets in beweging kan zetten, staat voor haar vast. “En nieuwe tips blijven zeer welkom.”

Luister hier de radio-uitzending over cold cases terug.