Oxana en Valentina kwamen ongeveer twee jaar geleden vanuit oost-Oekraïne, net onder Kyiv, naar Nederland. Veel familieleden en vrienden wonen daar nog, en sommigen van hen vechten aan het front tegen de Russen. “De oorlog houdt me de hele dag in zijn greep”, vertelt Oxana. “Mijn dochter zit daar nog, ik volg het nieuws en de ontwikkelingen op de voet.”

“Het is niet makkelijk”, vult Valentina haar aan. “Laatst nog werd de stad waar ik woonde 3 dagen lang 10 uur achter elkaar gebombardeerd. En ondertussen probeer je in Nederland een leven op te bouwen, maar dat is onzeker. Want je weet niet hoelang je mag blijven. Ik ken de cultuur en de taal hier slecht.”

Direct aan het werk, niet overal goed behandeld

Pointer besteedde al eerder aandacht aan misstanden waar arbeidsmigranten mee te maken krijgen, maar Oekraïense medewerkers waren in dit onderzoek nog niet naar voren gekomen. Dit komt onder andere door de speciale status die Oekraïense vluchtelingen ongeveer 4 jaar geleden, direct na de Russische inval kregen – die niet geldt voor andere vluchtelingen. Zo mogen zij direct aan het werk, maar dat betekent niet dat ze overal goed worden behandeld.

Ook Oxana en Valentina willen graag werken en geld verdienen in Nederland, en vonden via via hun baan bij de wasserij. Het was zwaar werk: de hele dag kleren wassen, vouwen en opstapelen, samen met nog zo’n 10 andere Oekraïense vrouwen uit de opvang. Ze verdienden iets meer dan het minimumloon, maar ze waren blij met het geld dat binnenkwam. Want: zo stonden ze op eigen benen en leverden ze een bijdrage aan de samenleving.

‘Niet extra betaald voor werken op zaterdag’

Maar na een tijdje verandert de sfeer op werk. Valentina: “We merkten dat de leidinggevenden strenger werden. Als je ziek was, mocht je niet naar de dokter of ging het ten koste van je vakantiedagen.” Oxana vult aan: “Een tandartsafspraak moest je 3 maanden van tevoren doorgeven en later moest je alsnog die uren inhalen. Ook moesten we op zaterdagen werken, maar daar kregen we niet altijd extra voor betaald.”

Voor de twee vrouwen was het lastig om te achterhalen wat hun arbeidsrechten zijn. Ze kennen de wet, de CAO en de taal niet voldoende. Maar als ze er op werk vragen over stelden, volgde er straf. “Als je voor jezelf opkwam, dan kwamen de pesterijen”, zegt Valentina. “Je moest bijvoorbeeld meer manden met was afhandelen dan je collega of je kreeg zwaarder werk toebedeeld. Ook zette de leiding een keer de deur naar buiten open, terwijl het hartstikke koud was. Toen hebben we bibberend ons werk afgemaakt.”Oxana vertelt zelfs dat een contractverlenging die haar schriftelijk was toegezegd, naderhand weer werd ingetrokken.

Diploma’s niet erkend, geen taalles en werken onder niveau

Martin Blaakman, onderzoeker aan de Hogeschool Inholland, ziet dit soort situaties vaker voorkomen. “Dat Oekraïense medewerkers een grote arbeidsonzekerheid kennen en dat ze kwetsbaar zijn voor misstanden, zijn bekende geluiden voor ons. Zelf ken ik verhalen van mensen die geen contract hebben. Uit ons onderzoek is ook gebleken dat hun inkomen vaak onder het wettelijk minimumloon ligt. Dat zijn signalen dat er iets mis is.”