Staan er werkelijk 600.000 migranten in Libië ‘te wachten om naar Europa en naar Nederland’ te komen, zoals Geert Wilders maandagavond op tv beweerde? Onze conclusie is dat de bewering niet te checken is aan de hand van bronnen en feiten.

Dat blijkt uit onderzoek van het AD, Nieuwscheckers en Pointer.

Bron van de Bewering

PVV-leider Geert Wilders stond maandagavond in het live 1Vandaag-verkiezingsdebat op tv tegenover Mark Rutte (VVD) en Attje Kuiken (PvdA). Onder toeziend oog van ruim 1 miljoen kijkers kruisten de drie politieke leider de degens over het onderwerp migratie. Wilders stelde in het debat dat het Rutte ontbreekt aan ‘daadkracht in Europa'. ,,We zagen gisteren dat er alweer 600.000 mensen klaar staan om vanuit Libië naar Europa en naar Nederland te komen.”

De feiten

Dat zei hij er niet bij. Maar het meest waarschijnlijk is dat hij dat in De Telegraaf heeft gelezen. De krant had zondag online een verhaal van hun correspondent in Italië, met als kop ‘Ruim 600.000 migranten uit Libië klaar voor oversteek naar Italië’. Het artikel deelde Wilders via Twitter met zijn 1 miljoen volgers. In het artikel in De Telegraaf staat dat er zo’n 685.000 migranten ‘klaar staan in Libië om naar Italië te vertrekken’. Volgens de krant meldt ‘de Italiaanse inlichtingendienst dat in een rapport aan de Italiaanse regering-Meloni’. ,,De mensen bevinden zich gedeeltelijk in Libische migrantenkampen, gedeeltelijk elders.” De krant geeft geen verdere informatie over de herkomst van het aantal.

De Italiaanse krant Corriere della Sera doet dat wel. Volgens de krant staat het cijfer in de wekelijkse analyses die Italiaanse inlichtingendiensten en andere analisten naar het Italiaanse kabinet sturen. Waarop de diensten hun informatie baseren, wordt niet duidelijk uit het stuk. Wel staat er dat sinds 1 januari tot 10 maart 17.592 migranten over zee aangekomen zijn in Italië. Dat zijn er volgens de Corriere drie keer zoveel als in dezelfde periode in 2022. Waarom er dan nu mogelijk 685.000 migranten overkomen, meer dan zes keer zoveel als in 2022, wordt niet duidelijk. In ‘topjaar’ 2016 kwamen er 181.000 migranten via deze lange en gevaarlijke route naar Europa.

Hoe de Corriere aan de cijfers van de inlichtingendiensten is gekomen, wordt niet gemeld. Wel is duidelijk dat de nieuwe (rechtse) Italiaanse regering van premier Meloni een speerpunt maakt van het terugdringen van het aantal migranten dat de Middellandse zee oversteekt. Zo zijn er nieuwe regels ingesteld die het werk van particuliere hulporganisaties op zee moeilijker maken. Italië ziet hen als een ‘taxidienst’ voor migranten.

Staan al die 600.000 migranten ook ‘klaar om naar Europa en naar hier te komen’?

Nee, stelt Flavio Di Giacomo, woordvoerder van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), tegen internationaal persbureau AP. Volgens hem is die 685.000 een cijfer ‘aan de bovenkant van onze schatting van het totaal aantal migranten dat in Libië aanwezig is’. ,,Van dat aantal is er maar een klein deel dat wil vertrekken en nog een kleiner deel dat daarin slaagt. We hebben de afgelopen 10,12 jaar een lange serie van waarschuwingen gezien die ernaast zaten. Dit cijfer lijkt niet te kloppen.” Volgens Di Giacomo zitten er tussen die 685.000 ook veel migranten uit Tsjaad en Niger.

De IOM heeft medewerkers in Libië, maar goed onderzoek doen in dat land is moeilijk. Libië heeft twee regeringen die elk een deel van het land bezitten en elkaar al jaren met wapens bestrijden. De afgelopen jaren bleek uit meerdere rapporten dat de Libische kustwacht, gewapende milities en mensensmokkelaars nauwe banden hebben. Migranten worden uitgebuit, opgesloten, afgeperst en mishandeld.

Amnesty International schat het aantal migranten dat vastzit in detentiecentra van de regering of van smokkelaars ‘op enkele tienduizenden’. In het wetenschappelijke rapport ‘Enslaved, trapped and trafficked, human trafficking to Libya’ van onder meer de Tilburgse onderzoeker Mirjam van Reisen (Hoogleraar Internationale relaties aan de Universiteit Tilburg) staat een aantal van 58.000 migranten dat vastzit in Libische smokkelcomplexen. Zij geven geen schatting van het totaal aantal migranten in het land.

Komen de migranten ook naar Nederland?

Geert Wilders stelt dat de migranten naar ‘Europa en naar Nederland te komen'. De migranten die in Libië in bootjes stappen hebben inderdaad vrijwel altijd Europa als bestemming. Meestal komen ze aan wal in Italië (of worden ze daar door hulporganisaties naar toe gebracht), soms in Malta. In theorie moeten ze dan in Italië asiel aanvragen. Wie wordt afgewezen, moet terug naar het land herkomst. De migranten die wel een verblijfsvergunning krijgen, zouden dan moeten worden verdeeld over Europa. In de praktijk blijven tienduizenden afgewezen asielzoekers in Italië en belanden als illegale arbeider in de tomatenpluk in Zuid-Italië. Of ze reizen al voor dat hun asielprocedure is afgerond door naar andere Europese landen.

In Nederland kwamen vorig jaar 46.000 asielzoekers aan. Daarvan kwamen er 35.500 via een illegale manier het land binnen. De rest bestond uit zogenoemde nareizigers: een asielzoeker met een verblijfsvergunning die zijn of haar gezin laat overkomen. Die gezinsleden hoeven dan niet met een gevaarlijke smokkelboot, maar krijgen een visum en kunnen bijvoorbeeld gewoon het vliegtuig pakken.

Van de 17.000 migranten die dit jaar in Italië aankwamen, kwamen er, wederom volgens de Corriere della Sera, de meesten uit Ivoorkust (2300), Guinee (2300) en Bangladesh (1500). Ook VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR noemt Ivoorkust en Guinee als voornaamste herkomstlanden voor deze route.

De vraag is hoeveel van hen doorreizen naar Nederland. In het staatje met de top 10 van landen van herkomst die de Nederlandse Immigratie en Naturalisatiedienst bijhoudt, komen Ivoorkust, Guinee en Bangladesh niet voor. Daar staat Syrië nog steeds met stip op 1, dit jaar gevolgd door Somalië en Turkije. Syriërs en Turkije komen vaak via Griekenland naar Europa, niet via Libië. Ook is bekend dat migranten vaak bestemmingen uitkiezen waar al een behoorlijke gemeenschap landgenoten is. Zo gaan veel migranten uit Ivoorkust en Guinee naar Frankrijk.

Oordeel

Geert Wilders haalt het cijfer van ruim 600.000 migranten waarschijnlijk uit De Telegraaf, die op zijn beurt een Italiaanse krant citeert die zich weer baseert op een (niet openbaar) inlichtingenrapport. Dat er meer dan 600.000 migranten in Libië verblijven, kan waar zijn. Maar dat ze allemaal ‘klaar staan om naar Europa te komen’ wordt betwist en lijkt onwaarschijnlijk. Ze zullen zeker niet allemaal doorreizen naar Nederland. Maar omdat we de bronnen niet kunnen verifiëren, is de bewering van de frontman van de PVV niet te checken.

Factcheck-marathon

Deze factcheck is uitgevoerd in het kader van de gezamenlijke factcheckmarathon van Pointer, Nieuwscheckers, het AD en aangesloten regionale titels in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen.

Makers

Verslaggever AD

Samen komen we verder

Ons onderzoek begint bij jou. Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Documentatie uploaden
CAPTCHA
Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.

Bedankt, je tip is verstuurd

Wat gebeurt er nu met mijn tip?

Bedankt dat je de tijd hebt genomen om het tipformulier in te vullen. Je tip is verstuurd naar de redacteur van het onderzoek. Wij publiceren niets met naam en toenaam zonder contact met je op te nemen. Soms krijgen we zoveel tips binnen dat het ons helaas niet lukt om iedereen een persoonlijke reactie te sturen. We vragen je begrip hiervoor. 

Benieuwd naar de impact van eerdere tips?

Van kamervragen tot petities en maatschappelijk debat: samen met jou pakken we systemisch falen en onrecht aan. Benieuwd naar de impact van eerdere onderzoeken en ingezonden tips? Bekijk dan nu ons track record.