Onjuiste en misleidende berichten over de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten worden ook in Nederland verspreid. Pointer heeft in de afgelopen twee maanden 476 Nederlandstalige trollen op Twitter gevonden die misinformatie hebben verspreid over de verkiezingen. Vaak gaat het om complottheorieën die via afbeeldingen, korte video's en websites worden gedeeld.

Deze anonieme accounts proberen met hun gedrag de Nederlandse blik op de verkiezingen te beïnvloeden en te misleiden. Een deel van de gevonden trollen probeert daarnaast met verbale intimidatie gesprekken op social media te laten ontsporen.

Sinds augustus hebben we Nederlandstalige Twitterberichten waarin Biden of Trump wordt genoemd, verzameld en handmatig geanalyseerd. We kijken naar trolactiviteit: anonieme accounts die geen persoonlijke details delen, en enkel op Twitter zitten om te polariseren en misinformatie te verspreiden. In totaal hebben we zo’n 15 duizend accounts onderzocht.

De dag na de verkiezingsavond op 3 november gaan we dieper in op individuele accounts die tijdens de verkiezingsperiode complottheorieën en misinformatie hebben verspreid. In de tv-uitzending van woensdag 28 oktober onderzoeken we hoe schadelijk deze trollen zijn, en volgen we het spoor van een van hen.

Waar praten de trollen over?

De Nederlandstalige trollen delen voornamelijk links naar Youtube-video’s. Dit zijn video’s waarin complottheorieën worden gedeeld, of interviews waarin de tegenstander van hun beoogde presidentskandidaat slecht naar voren komt.

Grote nieuwswebsites zoals Telegraaf, AD en NOS staan ook tussen de meest verspreide links. Niet omdat daar misinformatie op staat, maar omdat de trollen een draai aan bepaalde berichten geven. Het medium zelf wordt aangevallen als zij een bericht plaatst, of de inhoud van zo’n bericht wordt uit de context gehaald en verdraaid.

Daarnaast zijn websites waar misinformatie op wordt gepubliceerd erg populair onder deze trollen. Dat zijn websites zoals Frontnieuws, NineForNews, CommonSenseTV en Bitchute.

Door de hashtags weten we ook over welke onderwerpen de trollen vaak praten. De hashtag #Demmink is de meestgebruikte, en verwijst naar de ambtenaar Joris Demmink, die door ministers en rechters zou zijn ontkomen aan een veroordeling van kindermisbruik. Daarna doen veel complottheorieën de ronde over kindermisbruik door ministers en rechters, waarbij #Demmink wordt gebruikt als signaal dat een tweet over mogelijk kindermisbruik gaat.

Wat verder blijkt, is dat complotdenken over de presidentsverkiezingen nauw verwant is aan samenzweringstheorieën rondom het coronavirus. Er wordt veel getweet over de spoedwetten met de hashtag #ikdoenietmeermee, waarbij bekende Nederlanders lieten weten dat zij het niet eens zijn met de coronamaatregelen. Ook hashtags zoals #pcrgate #mondkapjes verwijzen naar complotdenken over de ernst van het coronavirus en de bijbehorende maatregelen.

Hoe schadelijk zijn de trollen?

Trollen gedragen zich met opzet om te provoceren om daarmee hun ideologische overtuigingen aan anderen over te brengen, zegt Michael Hameleers, docent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Dat doen ze door verwarring te zaaien over feitelijke waarheden. "Een zorgelijke ontwikkeling", concludeert Hameleers.

Mensen mogen van meningen verschillen, maar die meningsverschillen moeten wel gebaseerd zijn op hetzelfde begrip van de feitelijke waarheden.

Michael Hameleers, UvA

"En als dat steeds vaker gebeurt, dan kan je tijdens verkiezingen zien dat mensen zich wellicht niet meer baseren op de feiten. Mensen mogen van mening verschillen, maar die meningsverschillen moeten wel gebaseerd zijn op hetzelfde begrip van de feitelijke waarheden. En als dat niet langer zo is, dan heb je een probleem."

Misinformatie verspreiden is niet strafbaar, behalve als het naar smaad of laster neigt. Maar volgens Hameleers zou dat nog een groot nadeel hebben. "Iedereen heeft het recht om te verspreiden waarin zij geloven. En ik denk dat het heel moeilijk is als je gaat proberen dat strafbaar te maken. Dat je dan misschien een juist grotere wantrouwen krijgt. En nog erger, dat het geloven wordt gesterkt dat de elite ons het zwijgen wil opleggen door te zeggen: je mag niet langer zeggen wat je gelooft."

Volgens de UvA-docent is de oplossing dan ook om de trollen niet te voeden. "Bijvoorbeeld als je iemand op een platform tegenkomt die zegt dat jouw mening incorrect is en daar ook haatdragend sentiment uitdraagt. Ik denk dat je daar niet op in moet gaan. Het is het beste om dat gewoon te negeren, zodat de impact ook beperkt kan worden."

Bekijk hieronder de tv-uitzending van Pointer over trollen tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Pointer De jacht op online trollen
10 min 15 s

De Amerikaanse verkiezingen zijn voor Twitter-trollen een goede aanleiding om zich te roeren op social media. Trollen verspreiden online misinformatie om te polariseren en te ontregelen. Ook Nederlandse trollen mengen zich en proberen de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. Met welk doel doen ze dit? En wie zitten er achter deze trollen-accounts? Pointer duikt in de wereld van de online trollen en gaan op zoek naar wie deze trollen zijn en wat hun beweegredenen zijn.

Met ondersteunende research van Inge Oosterhoff.

Makers

Onderzoeksjournalist / verslaggever
Stagiair designer

Samen komen we verder

Ons onderzoek begint bij jou. Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Documentatie uploaden
CAPTCHA
Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.

Bedankt, je tip is verstuurd

Wat gebeurt er nu met mijn tip?

Bedankt dat je de tijd hebt genomen om het tipformulier in te vullen. Je tip is verstuurd naar de redacteur van het onderzoek. Wij publiceren niets met naam en toenaam zonder contact met je op te nemen. Soms krijgen we zoveel tips binnen dat het ons helaas niet lukt om iedereen een persoonlijke reactie te sturen. We vragen je begrip hiervoor. 

Benieuwd naar de impact van eerdere tips?

Van kamervragen tot petities en maatschappelijk debat: samen met jou pakken we systemisch falen en onrecht aan. Benieuwd naar de impact van eerdere onderzoeken en ingezonden tips? Bekijk dan nu ons track record.