1. Wat is crack?

Van den Brink: “Een wit bolletje crack wordt gemaakt van cocaïne. Hoewel je cocaïne in principe snuift, kun je het roken als je daar een basis – zoals baksoda of ammoniak – aan toevoegt. Dan wordt het rookbare cocaïne, oftewel: crack. Gebruikers roken dit vervolgens via een crackpijp of vanaf aluminiumfolie.”

2. Waarom is crack zo verslavend?

“Als je crack rookt, gaat het via de longen heel snel naar je brein. Daar worden allerlei voelsprieten, ook wel receptoren, aangewakkerd. Die geven je een enorme boost dopamine, adrenaline of noradrenaline. Crack is een stimulans, dus je wordt er fit, energiek en vrolijk van. Ook heb je het gevoel dat je alles aankan en je ervaart een soort geluksgevoel. Bij crack duurt dat gevoel, ook wel ‘the flash’ genoemd, heel kort: maximaal een paar minuten.”

“In het begin gebruiken mensen het dus echt voor dit korte gevoel. Ze zitten vaak in een nare situatie zonder vaste woon- of verblijfplaats en hebben vervelende dingen meegemaakt die ze willen vergeten. Maar dat effect is ook vrijwel meteen weer weg, en dan beginnen de onthoudingsverschijnselen. Dus wil je dat lekkere gevoel weer terug hebben, dan neem je nog een bolletje crack, en nog één.”

“Mensen komen zo in een vicieuze cirkel terecht waarin ze voortdurend, en steeds meer, willen gebruiken om datzelfde gevoel te krijgen. Als gebruikers niet genoeg geld hebben om hun verslaving te financieren, zijn ze voortdurend bezig met bedelen, klusjes, stelen of het aanbieden van seksuele handelingen.”

3. Hoeveel mensen ontwikkelen een crackverslaving?

“Dat weten we niet precies. Maar we weten wel hoe verslavend cocaïne is. Zo’n 20 procent van de mensen die ooit een lijntje coke heeft gesnoven, zal een verslaving ontwikkelen. Datzelfde geldt voor heroïne. Als je dat ooit gebruikt hebt, dan heb je een goede kans dat je eraan blijft hangen.”

“Ter vergelijking: met alcohol en cannabis gaat het om ongeveer 10 procent. Maar met nicotine gaat het om 30 tot 50 procent. Dus de meest verslavende stof die we kennen is nicotine, op een hele goede tweede plaats staan waarschijnlijk heroïne, cocaïne en crack.”

4. Hoe vaak gebruiken mensen het?

“Dat kan per persoon zeer verschillen: sommigen gebruiken twee of drie keer per dag, anderen gebruiken de hele dag door. Sommige mensen gebruiken juist niet elke dag, maar als ze het een keer gebruiken gaan ze gelijk 20 uur achter elkaar door.”

“Gemiddeld gebruiken mensen op straat tussen een halve en twee gram per dag. Met twee gram gebruik je voor ongeveer 100 euro op een dag. Als we verder rekenen, gebruik je dan voor 700 euro in de week, en voor bijna 3000 euro per maand. En dat is, zeker voor mensen zonder huisvesting of werk, ontzettend veel geld.”

5. Hoe kom je van een crackverslaving af?

“Dat kan op twee manieren: via psychologische methodes en medicijnen. Op psychologisch gebied kun je denken aan cognitieve gedragstherapie, waarbij mensen samen met een psycholoog achterhalen waarom ze precies gebruiken. Vervolgens ontwikkelen ze strategieën om situaties waarin ze willen gebruiken te ontlopen of weerstand te bieden.”

“Ook hebben we recent onderzocht of het werkt als we mensen een beetje betalen voor periodes dat ze niet gebruiken. Dat controleren we via drugstesten: als je één keer schoon plas hebt, krijg je 1 euro. Bij twee schone plasjes achter elkaar, krijg je 2 of 3 euro en bij vijf krijg je 5 euro. Zo proberen we mensen te verleiden met beloningen, zoals ook crack een beloning is.”

“Wat betreft medicatie, zijn we voor crack bezig met een traag- en langwerkende vorm van dexamfetamine als vervanger, ook wel cocadon genoemd. Als we dat aan gebruikers geven, wordt de hunkering of de zucht naar de drug minder en gebruiken ze minder of stoppen soms zelfs helemaal.”

“Het is natuurlijk niet makkelijk om af te kicken. Mensen die stoppen met cocaïne of crack slapen vaak slecht, krijgen nachtmerries en zijn vermoeid, dus ze voelen zich er niet direct beter door. Daarnaast is het de kunst om niet meer terug te vallen. En dat heeft alles te maken met de hunkering, want die blijft – en kan soms jaren aanhouden. Elk signaal in je omgeving dat je doet denken aan dat prettige gevoel tijdens het gebruiken, zorgt voor onrust in je brein. Daar moet je mee leren omgaan of dat moet je onder controle krijgen met medicatie.”

6. Wat zijn oplossingen tegen het gebruik van crack?

“Als samenleving moeten we doorgaan met het onderzoek naar de effectiviteit van medische behandelingen. Toch zal dat ook niet voor iedereen werken, een aantal mensen zullen die zucht blijven houden. En voor hen moeten we misschien wel iets als crack op medisch voorschrift gaan ontwikkelen.”

“Een belangrijk punt is dat het grootste deel van de crackgebruikers, ongeveer 70 procent, niet in contact is met de hulpverlening. Bijvoorbeeld omdat ze niet geloven dat de verslavingszorg ze iets te bieden heeft, omdat ze de taal niet spreken of omdat ze bang zijn dat de politie dan wordt ingelicht. Als hulpverleners moeten wij daarom de straat op en gebruikersruimtes creëren, want ze komen niet vanzelf naar ons toe. Ook is opvang of huisvesting van belang. Zonder stabiele huisvesting zijn mensen niet langdurig goed te behandelen. Juist vanuit huisvesting kunnen we verder kijken wat we ze kunnen aanbieden.”

Meer weten over crackgebruik in Nederland? Kijk dan hieronder Pointer of via NPO Start.