Volgens het Europese plan kan zo’n bedrijf al voor onder de 100 euro worden opgericht. Dit EU Inc.-bedrijf kan dan meteen overal in Europa zakendoen, los van de nationale regelgeving. Volgens de Commissie is dat nodig om innovatie aan te jagen.

Maar FNV-bestuurder Nine Kooiman vreest een race naar de bodem qua arbeidsrechten: “Bedrijven kunnen ervoor kiezen om in de landen met de slechtste arbeidsregels hun bedrijf op te zetten, terwijl ze wel overal in de Europese Unie actief zijn.” Volgens Kooiman zijn fatsoenlijke bedrijven die volgens de Nederlandse arbeidsregels werken daarvan de dupe: “Met EU Inc. haal je oneerlijke concurrentie binnen."

Sluiproutes

Maar ook voor arbeidsmigranten kan dat grote gevolgen hebben. Nu al wordt er flink gebruikgemaakt van sluiproutes om laagbetaalde arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie in Nederland te laten werken. In de transportsector zijn er bijvoorbeeld bedrijven actief die officieel zijn gevestigd in landen in Oost-Europa, zoals Litouwen, Slovenië en Polen, en die vanuit daar allerlei laagbetaalde contracten aan arbeidsmigranten van buiten de EU aanbieden.

Vervolgens rijdt deze groep chauffeurs alleen maar over West-Europese wegen, terwijl ze het lage Oost-Europese loon betaald krijgen. En dat mag niet. Een werknemer heeft recht op het minimumloon waar hij of zij op dat moment werktuitvoert. En toch wordt van deze constructie gebruik gemaakt. De vakbond steunde daarom al de beslaglegging van Afrikaanse chauffeurs vanwege meer dan 200.000 euro aan achterstallig loon bij Nederlandse opdrachtgevers.

Het officiële bedrijf in Oost-Europa is vaak niet meer dan een brievenbus om werknemers te werven, vertelt Marko Tanasic van de Sloveense vakbond. Hij schat dat er in zijn land duizenden brievenbusbedrijven zijn die alleen maar arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie doorsluizen naar West-Europa. “Er wordt helemaal niet gecontroleerd of deze bedrijven daadwerkelijk activiteiten in Slovenië hebben, wat wel zou moeten. Het is een businessmodel gebaseerd op sociale dumping.”

Nederlandse werknemers

Naast arbeidsmigranten kunnen ook Nederlandse werknemers geraakt worden door de plannen met EU Inc., stelt de FNV. Zo waarschuwt de vakbond dat de EU Inc.-constructie ervoor kan zorgen dat bedrijven die in Nederland opereren bijvoorbeeld ook kunnen kiezen voor een officiële vestiging in een land zonder cao of voor andere regels rond veilig werken kunnen kiezen. Hoewel nationale arbeidsregels officieel zouden moeten blijven gelden, ziet de vakbond te weinig waarborgen om dat echt af te dwingen.

Volgens arbeidssocioloog Jan Cremers (Tilburg University) zijn de zorgen van de vakbond terecht. Hij doet al jaren onderzoek naar derdelanders, arbeidsmigranten van buiten Europa. “Er is een enorme deregulering aan de gang in Europa. Een virtueel bedrijf oprichten wordt nog veel makkelijker.” Volgens Cremers geven de Europese plannen bedrijven te veel ruimte om in arbeidsregels te shoppen. Maar, stipt hij ook aan: uiteindelijk geldt voor alle Europese besluiten dat de nationale ministers akkoord moeten gaan. “Dus we zijn er als Nederland gewoon bij.”

Toezicht en handhaving

Het plan wordt momenteel besproken door de verschillende lidstaten, die er nog over moeten besluiten. De FNV ziet graag dat Nederland het plan van tafel veegt. Maar dat lijkt niet te gebeuren. Het kabinet staat positief tegenover EU Inc., maar zegt in een reactie wel “dat er uitdagingen zijn op het toezicht en handhaving van het arbeidsrecht”. Het kabinet zegt daarom toe zich in te zetten voor verbeteringen op dit punt.

Luister hier naar de radio-uitzending over de schimmige sluiproutes voor arbeidsmigranten, met ook aandacht voor de impact van EU Inc.