Gymmeester Nick Keijser (43) legt aan zijn klas uit hoe het stoeispel werkt. “Je maakt eerst een buiging naar elkaar. Waarom is dat belangrijk?” Een van de kinderen, Jens, antwoordt: “Dan toon je respect.” “Mooi woord”, zegt Nick, “maar wat betekent het?” “Dat je elkaar heel laat”, zegt Jens, die vervolgens boven op zijn klasgenoot duikt.

Nederland is Europees kampioen zitten en daarvan zijn duizenden kinderen de dupe. Dat kan anders, bewijst het Dynamische School-concept, waar de gymles van Nick onderdeel van is. Lessen en bewegen worden hierbij afgewisseld en bewegen is letterlijk opgenomen in het rooster. Ieder half uur wordt het zitten onderbroken met beweegtussendoortjes, buitenspelen of een gymles.

Dynamische school

De Waterhof in Delft is sinds 10 jaar een Dynamische School. Vakleerkracht gymnastiek Nick werkt al 20 jaar op deze school en heeft het bewegen daar echt op de kaart gezet. Hij overtuigde zijn collega’s en zette samen met hen een ‘beweegteam’ op, die alle momenten bedenkt en regelt. De leerlingen hebben op een Dynamische School een continurooster tot kwart over twee, daarin is vastgelegd dat het zitten onderbroken moet worden door minimaal drie beweegmomenten per dag.

Zo’n beweegtussendoortje kan ‘de vloer is lava’ zijn. Als de meester dat roept, breekt het tumult los van 29 kinderen die naar de gang stormen, maar de vloer niet aan mogen raken. Kinderen tijgeren over stoelen en tafeltjes, sleuren elkaar over de bank en helpen de achterblijvers. Als iedereen op de gang is, komen ze daarna rustig grijnzend terug de klas in.

De kinderen in de klas van meester Nick vinden het bewegen een fijne afwisseling. “We zijn heel sportief, dat vind ik leuk”, zegt Mootje. “Daarna kun je rustig weer op je stoel zitten”, vult Djaiden haar aan. “En dan heb ik meer concentratie en kan ik beter nadenken”, zegt Jack.

Buitenspelen nog belangrijker

Stapels wetenschappelijke rapporten bewijzen inmiddels dat de helft van de Nederlanders in 2050 veel te dik is, als we blijven leven zoals we nu doen. 400.000 kinderen hebben nu al overgewicht. Een van de oorzaken? Ongeveer de helft van de kinderen beweegt te weinig: maar 40 procent van de kinderen beweegt een uur per dag matig intensief.

Toch zijn niet alle scholen een voorstander om een dynamische school te worden. Er zijn er in Nederland dan ook pas 52 op een totaal van 6500 basisscholen. Veel scholen vrezen dat er door de beweegmomenten onrust in de klas ontstaat en dat basisvaardigheden als rekenen en taal eronder lijden.

Maar directeur Nora Bolderheij van De Waterhof is resoluut. “Door tussendoor bewegen kunnen kinderen hun energie kwijt, daarna gaan de cognitieve taken beter. En bewegen is niet alleen belangrijk voor de conditie, maar ook voor de sociale vaardigheden van kinderen.”

Zones voor beweging

Op gewone basisscholen hebben kinderen in de ochtend een kwartier pauze en dan stormen er vijf klassen tegelijkertijd het schoolplein op. Meester en juffen moeten vervolgens vaak conflicten oplossen en kinderen troosten die misschien niet zo goed mee kunnen doen.

Op het schoolplein van De Waterhof mogen niet meer dan twee klassen tegelijk buitenspelen. Ook is het plein ingedeeld in vakken. De blauwe zone is voor de kinderen die even alleen willen spelen (in je eentje een balletje hooghouden), de gele vakken zijn voor spelletjes waarbij je op je beurt moet wachten (lange touwspringen), de oranje vakken zijn om samen te spelen zonder dat het gaat over winnen of verliezen (bijvoorbeeld een tikspelletje) en in de rode vakken speel je een wedstrijdje tegen elkaar, bijvoorbeeld 3 tegen 3 voetbal.

“Bewegen moet je leuk vinden”, zegt Nick. “En dan helpt het als je ook een vak kunt kiezen waar je rustig aan in je eentje iets kunt doen, of dat je juist kunt kiezen voor tikkertje als je daar dol op bent. Belangrijk is ook dat ze zo op een andere manier met hun klasgenoten in aanraking kunnen komen. Dan leren ze dat er kinderen zijn die wel willen voetballen, maar niet per se keihard willen schoppen.”

Kerndoel 8 geschrapt

In het curriculum van het basisonderwijs is vastgelegd welke eisen er gesteld worden aan rekenen, taal en lezen – maar ook voor bewegen en sport. Die eisen worden ook wel kerndoelen genoemd. Maar onlangs heeft het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) kerndoel 8, waarin staat dat scholen bewegen moeten stimuleren, geschrapt. Dat betekent dat bewegen door de dag op scholen afhankelijk is van de welwillendheid van het stichtingsbestuur en de directeur.

Bovendien hebben niet alle ouders de mogelijkheid om hun kinderen na school voldoende te laten bewegen. De verschillen tussen gezonde en ongezonde kinderen neemt dus ook toe.

‘Tot hier en niet verder’

Kinderen worden beschermd door het kinderrechtenverdrag. Volgens artikel drie van het Internationaal Verdrag Rechten van het Kind heeft ieder kind recht op gezondheid. Maar door het schrappen van kerndoel 8 houdt Nederland zich niet aan de afspraken en komt het recht van kinderen om te bewegen in het gedrang, aldus hoogleraar Erik Scherder en Defence for Children.

Scherder, hoogleraar neuropsychologie en bewegingswetenschappen verbonden aan de VU in Amsterdam, pleit al jaren voor meer bewegen door de dag. Maar hij is diep teleurgesteld, omdat er weinig verandert. “Tegelijkertijd stijgt de laatste jaren het aantal kinderen met overgewicht enorm en zijn er zelfs kinderen van 3 jaar met diabetes type 2.” Samen met Defence for Children onderzoekt Scherder daarom of op basis van de Internationale Rechten van het Kind, het ministerie van OCW met juridische stappen gedwongen kan worden kerndoel 8 toch in te voeren.

De toekomst volgens Nick Keijser

“Mijn missie is dat ik ieder kind in Nederland een dynamische schooldag gun”, blikt Nick op de toekomst. “Je ziet dat kinderen steeds minder goed kunnen rollen, draaien, gooien, balanceren. Eigenlijk nemen die vaardigheden al 30, 40 jaar af. Terwijl dat kunnen, die succesbelevingen, geeft je zelfvertrouwen. En ik denk dat kinderen uit de gym zouden moeten komen met het gevoel van ‘het is gewoon gelukt vandaag’. Wauw, wat een lekker gevoel.”