“Snapchat is hét kanaal voor jongeren om te communiceren”, begint jongerenwerker Tewatha Muller van Bureau Jeugd en Media. “Alles wat zich fysiek in de wereld van jongeren afspeelt, de leuke en minder leuke dingen, speelt zich daar ook online af. Hetzelfde geldt voor jeugdcriminaliteit.” Als jongerenwerker bij een mbo in de regio Haarlemmermeer ziet Muller dat vrijwel iedere jongere gebruikmaakt van de app. Maar ook dat in elke klas waaraan zij voorlichting geeft maar liefst vijf slachtoffer zijn geweest van diensten op de app. “Bijvoorbeeld als jongeren zijn ingegaan op een klusje om snel geld te verdienen”, zegt Muller.

“Denk aan iemand moeten beschieten, een pakketje drugs vervoeren, of een handgranaat aan iemands deur hangen”, legt de jongerenwerker uit. Volgens Muller is een deel van de jongeren zich wel bewust van de risico’s die spelen bij snel geld verdienen, maar een groot deel weet dat ook niet. Zo kreeg een jongere via Snapchat de opdracht om een ‘appeltje’ neer te leggen. In werkelijkheid was dit zogenaamde groene appeltje een levensechte handgranaat.

“Ze krijgen dan heel kort van tevoren pas te horen wat voor klus ze precies moeten uitvoeren. Vaak bevatten de instructies ook persoonlijke informatie over de jongere, zoals hun huisadres. Dit om ervoor te zorgen dat die jongere niet gaat praten”, legt ze uit.

Ook weet ze dat diverse jongeren uiteindelijk minder geld ontvangen voor het klusje dan is afgesproken, maar dat zij hier door chantage met privé-informatie niet tegen in kunnen gaan. Jongeren komen dan in een fuik terecht. “Als je dus in die klusjes trapt, dan is de weg naar beneden best wel steil, waardoor je niet meer uit de criminaliteit komt”, licht Muller toe. Volgens haar is criminaliteit, naast alle leuke ‘features’ op de app, inmiddels niet meer weg te denken van het Snapchat-platform.

Snapchat faciliteert criminaliteit

Ook Robby Roks, criminoloog aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, is deze problematiek op Snapchat niet onopgemerkt gebleven. “Je kunt op Snapchat alles vinden wat grenst aan criminaliteit. Wat je ziet is dat het platform allerlei functionaliteiten heeft die het voor het criminele circuit makkelijk maakt om redelijk anoniem te communiceren.”

Als voorbeeld noemt hij de verdwijnende berichten; berichten verdwijnen op Snapchat doorgaans binnen 24 uur. Maar ook het gemak waarmee willekeurige gebruikers elkaar toe kunnen voegen op de app. Hierdoor is het volgens Roks heel gemakkelijk om dit soort diensten en producten aan de man te brengen. De schaal van de criminaliteit kan vervolgens vrij eenvoudig ernstiger worden.

Ook noemt hij de mate anonimiteit: je kunt mensen op de app veel makkelijker anoniem bereiken dan op straat, waar vaak sociale controle is. Daarnaast maakt het platform zich er volgens hem makkelijk vanaf door niet nauwkeurig te modereren. “Bovendien wordt de leeftijd van gebruikers vaak niet door het sociale medium geverifieerd”, vervolgt hij. Daardoor worden minderjarige gebruikers blootgesteld aan grafische en illegale content, wat niet strook met de eigen richtlijnen van de app om een ‘veilige omgeving te creëren en te behouden voor de gebruikers’.

Minder- of meerderjarig?

Die verschillende functionaliteiten op de app, en de nalatigheid bij de moderatie, ervaarde Pointer ook tijdens het eigen onderzoek naar de inhoud van de app. De redactie maakte een minderjarig profiel op Snapchat aan, zonder hierbij de app toegang te geven tot privégegevens van het apparaat. Hoewel Pointer op Snapchat een minderjarige leeftijd invulde en de controlefunctie van een ouder stond ingeschakeld, kregen we dezelfde diensten te zien als bij het account van een meerderjarige. Ook al zegt Snapchat in zijn richtlijnen dus grafische content niet aan minderjarigen te laten zien.

Weten alle jongeren dat je dit op Snapchat kunt doen? “Als ik aan jongeren vraag of ze via iemand kunnen regelen om iets als drugs te kopen, dan zit daar geen enkele jongere bij die deze weg niet kent ”, reageert jongerenwerker Muller stellig. “Daarnaast komt het ook gewoon in de openbare verhalen op de app voor, en is het makkelijk te vinden."

Eenvoudig omzeilen van moderatie

Volgens criminoloog Roks is het belangrijk dat Snapchat verantwoordelijkheid neemt in het actiever modereren van de content en gebruikers op de app. “Het is te makkelijk dat Snapchat zegt: ‘We doen er alles aan om het platform veilig te houden.’ Het is nog maar de vraag of ze ook op emoji's of slang modereren.”

Vooralsnog modereert Snapchat vooral op basis van losse termen als ‘drugs’, ‘coke’, of ‘vape’, bleek uit eigen onderzoek. De Pointer-redactie keek een week lang welke woordencombinaties er te maken zijn om bij dealers te komen. Zodra je een woord als 'drugs' of 'wiet' bijvoorbeeld plakt aan een term als ‘koerier’, of een stadscode als ‘010’, dan is het makkelijk om die moderatie te omzeilen.

“Ik vind zeker dat je het Snapchat kunt aanrekenen dat ze ervoor kiezen om nalatig te zijn in de moderatie op het platform”, begint Roks. “Ze optimaliseren het gebruikersgenot in de toegankelijkheid van het platform en alle gevaren krijgen aanzienlijk minder aandacht onder de werknemers." Volgens hem is de keuze van Snapchat om niet in te gaan op een interviewverzoek, maar alleen schriftelijk op kritische vragen te reageren, een bevestiging van het beeld van hoe de techgigant niet de focus legt bij het aanpakken van de problemen rondom het platform.

Criminaliteit tegengaan

Roks advies: per land waar de app wordt gebruikt een team opzetten die de moderatie in de gaten houdt. “Maar dat kost ook een hoop geld.” Roks legt daarnaast uit dat als de criminaliteit niet meer op Snapchat kan plaatsvinden, het zich zal verschuiven naar een ander platform. Toch zal de drempel volgens hem daarmee voor jongeren worden verhoogd, wat criminaliteit kan tegengaan. Als voorbeeld noemt hij het verschil in het interesseveld tussen Snapchat en Telegram onder de jongeren. Op Telegram zitten namelijk minder jongeren ten opzichte van het razend populaire Snapchat, waardoor jeugdcriminaliteit uiteindelijk kan dalen.

Wel stelt Roks dat Snapchat zich nadrukkelijker moet inzetten om het platform schoon te houden. Maar dat er volgens hem ook “vanuit een moreel perspectief door Europese wetgeving pijnlijke sancties moeten komen als Snapchat zich niet bereidwillig opstelt.” Hij geeft daarbij aan dat dit niet zomaar een boete moet zijn, maar iets wat een machtige techgigant ook echt raakt. Maar dit vergt volgens Roks wel concrete druk van beleidsmakers: “Er is nog veel meer nodig wat betreft maatschappelijke lobby binnen de Europese Unie, zodat online platformen meer aan de moderatie en veiligheid van apps gaan doen.”

Verantwoordelijkheid

Zowel de jongerenwerker als de criminoloog vinden het belangrijk dat jongeren ook mediawijs worden. “Het is aan ons als volwassenen om daar duiding aan te geven”, zegt Muller. “En dat het dus niet normaal is dat je op Snapchat een wapen koopt, alsof het een soort Uber Eats is. Ik denk dat het verder goed is dat je je er als ouder bewust van bent dat de online wereld niet onschuldig is."

Kijk hieronder de video van Pointer over Snapchat-dealers of via ons YouTube-kanaal: