Op bijna twee derde van de middelbare scholen gaan schokkende geweldsvideo’s rond, waarin tieners andere jongeren geweld aandoen of vernederen. De video’s worden vervolgens veel gedeeld via sociale media. Wat kun je als ouder doen wanneer je kind hierbij betrokken is? Mediapedagoog Jacqueline Kleijer, gespecialiseerd in online seksualiteit, identiteit en beïnvloeding, beantwoordt hierover acht vragen. “Ouders denken nooit dat hun kind een dader is.”
1. Waarom maken jongeren geweldsvideo’s?
Kleijer: “Soms doen jongeren mee aan online ‘challenges’, denk aan vernedervideo’s, waarbij je wordt uitgedaagd om andere kinderen te vernederen en video’s daarvan rond te sturen. Maar soms doen jongeren het om zichzelf te bewijzen. Als er ruzie is, escaleert het geweld dan snel door de omstandigheden. Vaak staat er een groepje omheen die de jongeren aanmoedigt of opjut, en lijkt het alsof ze daardoor de realiteit uit het oog verliezen en in het moment meegaan.”
“Want als je één op één iets wil uitvechten, zul je sneller in de gaten hebben dat je een grens bereikt. Maar als er een groepje mensen om je heen staat en er ook nog camera’s op je zijn gericht, dan ontstaat er een hele andere dynamiek. Soms ga je daardoor als dader heel erg over je eigen grens, en die van een ander, terwijl je later denkt: wat heb ik gedaan?”
2. Komen geweldsvideo’s steeds vaker voor?
“Het lijkt misschien een trend omdat we die video’s nu vaker voorbij zien komen, in ieder geval wordt er meer over gesproken. Ik denk dat jongeren zo ver zijn dat ze het ook melden, als ze het voorbij zien komen. En dat ook meer volwassenen het zien. Dat maakt dat het meer bespreekbaar is dan een aantal jaar geleden.”
“Aan de ene kant kan het dus vaker voorkomen, aan de andere kant kan het ook komen doordat we er meer over praten.”
3. Welke invloed heeft het dat deze video’s online veel rondgaan?
“Die online dynamiek kan escalerend werken. Want hoe vaker je video bekeken wordt, hoe populairder je kunt worden. En vaak is dat wat kinderen of jongeren graag willen. Veel likes krijgen, veel reacties op een video, gezien worden. Als volwassene denk je misschien: is dit hoe je gezien wilt worden? Maar het kan een soort van macht of status geven.”
“En vaak zijn de reacties die onder zo’n video komen, eigenlijk bijna nog belangrijker dan de video zelf. Ik krijg er weleens koude rillingen van als ik ze lees. Er worden daar dingen gezegd als ‘Pak haar’ over het slachtoffer, of juist over de dader. Daar reageren anderen weer op, waardoor er steeds meer mensen bij zo’n conflict betrokken raken.”
4. Wat kun je als jongere doen als je zo’n video ziet?
“Dat is een lastige vraag, want misschien wil je wel graag kijken. Iets wat afgrijselijk is, wekt ook nieuwsgierigheid. Aan de andere kant moet je je goed realiseren dat je eigenlijk meedoet als je kijkt hoe iemand hard in elkaar wordt geslagen of wordt vernederd. Je staat als het ware als omstander bij dat groepje en zorgt ervoor dat die video in de lucht blijft. Of je kijkt, maakt dus uit.”
“Mijn advies is daarom: klik de video weg en doe een melding dat de video geweld bevat. En probeer het gesprek aan te gaan met je ouders of een vertrouwenspersoon, als je bijvoorbeeld niet meer naar school durft te gaan of als je dit soort video's te vaak ziet. Zie je bekenden in de video, vraag dan aan het slachtoffer hoe het gaat, en zeg de dader dat dit echt niet oké is. Op die manier draag je bij aan een oplossing.”
5. Welk advies heb je voor ouders?
“Allereerst: het is lastig om in deze tijd ouder te zijn. Want je wilt aan de ene kant je kind privacy geven en aan de andere kant je kind beschermen. En je kunt nu eenmaal niet alles zien wat je kind online doet. Maar je kunt het wel bespreekbaar maken. Vraag eens: ik heb gehoord dat er bepaalde video’s de ronde doen, heb jij die weleens gezien?”
“Dat wil natuurlijk niet zeggen dat jouw kind eerlijk is. Zeker niet als jouw kind iemand in elkaar heeft geslagen, of deelneemt aan dit soort filmpjes. Neem het serieus als een andere ouder of docent aangeeft dat jouw kind over de schreef is gegaan.”
6. Wat doe je als je kind een dader is?
“Ouders hebben soms liever dat hun kind slachtoffer is, dan dader. Of daar kunnen ze beter mee overweg. Als je kind slachtoffer is, kun je het troosten. Maar er zijn nu eenmaal ook kinderen die dader zijn. Dat is menselijk, en kan zelfs afwisselen bij dezelfde persoon.”
“Als opvoeder moet je op dat moment je verantwoordelijkheid nemen en je kind leren dat er duidelijke grenzen zijn. En aan de andere kant moet je achterhalen hoe het komt dat het zover is gekomen. Daar heb je als ouders waarschijnlijk hulp bij nodig. Je kunt bijvoorbeeld sparren met je partner, vrienden of een leerkracht. Maar als het daarvoor een te heftig onderwerp is, zijn er ook hulplijnen die je kunt inschakelen. Zoals Slachtofferhulp Nederland of Mind, die kun je 24 uur per dag bereiken.”
7. Hoe start je dit gesprek met je kind?
“Zo’n serieus gesprek verloopt vaak beter wanneer je samen wandelt of wanneer je samen in de auto zit, terwijl de wereld aan je voorbijgaat. Dat je kind ook ergens anders naar kan kijken, terwijl je de ruimte geeft om te vertellen. Wees je ervan bewust dat je kind dader, omstander of slachtoffer kan zijn, en maak die verschillende rollen bespreekbaar."
"En geef je kind de ruimte, maar geef die ook aan jezelf: zorg dat er rust is in het gesprek, dat je je eigen stress kwijt bent en blijf ademhalen. Zeg dat je het heel erg vindt wat er is gebeurd en dat je er niks van begrijpt, maar ook dat je er samen uitkomt.”
“Denk ook na over de woorden die je gebruikt, vooral als je spreekt over de dader(s). Jouw kind hoort jou en besluit op basis daarvan of het naar je toekomt als er iets aan de hand is. Als jij een dader een rotkind noemt, durft jouw kind niet zo makkelijk meer naar je toe te komen als die erbij betrokken is. Of gaat hij juist andere kinderen misschien met die termen uitschelden. Het werkt twee kanten op.”
8. Wat kunnen we als samenleving tegen geweldsvideo’s doen?
“We vragen veel van jongeren, terwijl we als samenleving ook best wat contact met hen missen. Er mag veel meer aandacht zijn voor: hoe gaat het met ze? Wat willen ze in het leven? Als ik met jongeren spreek, komt iedere keer naar boven dat ze gezien en gehoord willen worden. En dat we te weinig praten over wie ze zijn, wat ze goed kunnen en wat hun plek is in de wereld. Die basis mist vaak op dit moment.”
“Ik zeg vaak: ‘It takes a community to raise a child, instead of a village’. Ik denk dat opvoeden zo’n grote taak is, dat het fijn is om dat te kunnen delen met mensen naast je. Maar ook dat er meer aandacht voor die zingevingsvragen komt op school en in de politiek. We moeten echt naar jongeren en kinderen luisteren, ze aan de hand nemen in plaats van ze los te laten en ze alles zelf uit te laten zoeken.”
Bekijk hieronder onze video met mediapedagoog Jacqueline Kleijer:
Of kijk onze YouTube-video over de bizarre wereld achter geweldsvideo's onder jongeren:
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
