Een groeiende groep YouTube-vloggers reist door Europese steden en brengt een consistent verhaal: verval, migratie, een falende overheid en de wegkijkende media. De beelden zijn echt, maar de conclusies zijn dat lang niet altijd.
Op station Rotterdam Zuid staan twee mannen te wachten bij een lift. Wanneer de liftdeuren opengaan, stapt een vrouw uit. De heren gaan aan de kant, laten de vrouw passeren en stappen dan zelf in de lift om vervolgens naar beneden te gaan.
Voor de Ierse YouTuber Luke, die samen met zijn partner Naomi video’s maakt onder de naam Two Mad Explorers (349.000 abonnees op YouTube), is het vastleggen van dit moment voer voor speculatie. Hij richt zich tot de camera: "Het eerste wat je ziet als je aankomt op het station: twee Arabische drugsdealers.” Om daar vervolgens sarcastisch aan toe te voegen: “Een teken van een goed functionerende samenleving."
Maar uit de beelden blijkt nergens dat er een drugsdeal gaande is, laat staan dat de afkomst van de mannen in de lift bekend is.
In de Rotterdamse wijk Hillesluis gaat de vlogcamera van Luke opnieuw aan. "Het lijkt alsof we in Turkije zijn", zegt Luke in de camera. Het vloggezelschap staat op het Vredesplein. Aan de ene kant van het plein: tientallen meters aan hoogbouw, een Hoogvliet-supermarkt en een Mediamarkt. Aan de kop van het plein staat de grote Essalam Moskee. "Ik maak geen grap, en ik zeg dit niet alleen voor de videocontent, maar de personen die je hier ziet, zijn niet Nederlands. Ze spreken geen Nederlands en ik zie geen Nederlandse restaurants hier." Hij schudt zijn hoofd als een teken van onbegrip.
Stadsgids
De Ierse Luke en Naomi verkennen Rotterdam niet op eigen houtje. Ze worden begeleid door Bo, een 27-jarige. Hij stelt zich voor als initiatiefnemer van Operatie Hijs de Vlag. Volgens de website van Hijs de Vlag zetten zij zich in "om de nationale trots te bevorderen door overal in Nederland de vlag te laten wapperen".
In hun webshop zijn stickers en vlaggen verkrijgbaar, waaronder de omstreden Prinsenvlag met VOC-logo. Op Instagram heeft Operatie Hijs de Vlag een kleine 15.000 volgers. Het Telegram-kanaal, waar anti-immigratie-berichten de boventoon voeren, heeft bijna 500 leden. Onlangs deelde iemand in dat kanaal nog het controversiële bericht: "Ik ga een bolle broek krijgen als er nog veel meer invasie kazernes in de fik gejaagd worden. Met dat Allah tuig erin natuurlijk." Een bericht dat refereert aan de brandstichting bij de noodopvang in Loosdrecht.
"Mensen beweren dat ik extreemrechts ben, alleen omdat ik de nationale vlag hijs", zegt Bo in het begin van de video. Waarop Luke reageert: "Het is hetzelfde in Engeland, Frankrijk en Duitsland. Ons wordt verteld dat we niet trots mogen zijn op onze vlag. We mogen niet trots zijn op onze kleuren. Als je je vlag hijst, ben je op de een of andere manier een nazi."
Europa in verval
Na de introductie volgt een stadstour door "enkele van de slechtste buurten van Rotterdam", aldus Luke. De video, met de titel 'Wij kunnen niet geloven dat dit Rotterdam is', is inmiddels bijna 90.000 keer bekeken. Wie de video kijkt, komt er al snel achter dat het verre van een promotievideo is voor de stad Rotterdam. Sterker nog; het lijkt eerder op een mijd-deze-stad-video.
En dat is geen toeval. Het Youtube-kanaal van Two Mad Explorers staat vol video’s met titels als 'Italië voelt niet meer als Europa aan', 'Spanje 2026 stort in (schokkende migrantencrisis)' en 'Brussel 2025 is een nachtmerrie (Europa's falende hoofdstad)'. Op de thumbnails van de video’s worden vooral met vuilnis bezaaide straten weergegeven, vaak gecombineerd met afbeeldingen van vermeende daklozen of migranten.
De achterliggende boodschap: Europa is in verval. Als schuldige daarvan, wijzen de meeste contentmakers naar de (vaak linkse) overheid. Zij zouden, volgens hen, ervoor zorgen dat de steden vollopen met, wat zij omschrijven als illegale immigranten, en dat drugshandel en –gebruik er welig tiert. De veiligheid van Europa is in het geding, menen deze contentmakers.
Het type video en de boodschap is op z’n minst opvallend te noemen, omdat de vloggers eerst een heel ander soort content maakten. 5 jaar geleden begonnen ze met het vloggen van hun bezoekjes aan Albanië, Mexico en Turkije. Het waren klassieke reisvlogs: ze nemen je mee op zoek naar mooie plekken, lekker eten en onontdekte pareltjes. Dat zie je terug in titels als: 'First Time Trying Local Food in Sichuan China', 'STREET FOOD HEAVEN in Local Bangkok' of 'This Sri Lankan Village Welcomed Us Like Family'.
Die tone-of-voice verandert in de zomer van 2025. Vlogs over de mooiste plekken van Vietnam worden ingeruild voor de met drugsnaalden bezaaide straten van Hamburg. Een 180 graden switch, van de een op de andere dag. Two Mad Explorers zijn niet de enigen die zo’n switch maakten van traditionele reisvlogs naar verslag doen van polariserende onderwerpen als asiel- en daklozenproblematiek. Reisvloggers zijn de afgelopen jaren uitgegroeid tot een invloedrijk fenomeen op YouTube.
Kurt Caz (een Zuid-Afrikaanse Youtuber met 4.170.000 abonnees), de Brit Wesley Winter (228.000 abonnees) en de Nederlandse Dutch Travel Maniac (473.000) begonnen ook met traditionele reisvlogs. Caz filmde zichzelf terwijl hij reisde door Colombia en Irak. Winter bezocht bijzondere locaties in China en Dutch Travel Maniac bezocht wijken in Colombia en Congo.
Maar net als bij Two Mad Explorers verschuift het type content van deze reisvloggers, rond de zomer van 2025, zichtbaar. Bezoekjes aan verre landen veranderen in Europese stedentrips. Plekken als Tibet en Java, maken plaats voor metropolen zoals: Parijs, Londen, Glasgow en Rotterdam. De toon in de video’s (en de verpakking daarvan) verandert. De vloggers presenteren zichzelf daarbij als tegenwicht voor de mainstream media, die volgens hen alleen de mooie kant van Europa toont.
Teloorgangsporno
Dit soort video’s worden door de BBC omschreven als decline porn, een genre van social media-content waarbij steden worden afgeschilderd als plaatsen in verval, overspoeld door migratie en criminaliteit. De beelden zijn weliswaar echt, maar door selectief te filmen, context weg te laten en te overdrijven, wordt er een incompleet beeld geschetst. In sommige gevallen worden suggestieve claims gemaakt of aannames gedaan die niet worden ondersteund door bewijs. Waarom is dit zo populair? En wat willen deze reisvloggers bereiken met dit soort content?
Daarover zei Laura Jacobs, die onderzoek doet naar radicaal rechtse groepen aan de Universiteit van Antwerpen, afgelopen april in De Morgen: "Controversiële thema’s als criminaliteit en migratie genereren veel kliks en lokken veel reacties uit. Zo worden dit soort filmpjes omhooggestuwd door de algoritmes achter sociale media, wat de populariteit van de influencers ten goede komt."
Ongefundeerde beweringen
In de Karel Doornmanstraat, een paar straten verder vanwaar de tocht in Rotterdam begon, richt Luke de vlogcamera op zichzelf en filmt tegelijkertijd een jongen die op de straathoek tegen een pilaar leunt. Hij wijst naar hem en vraagt aan lokale gids Bo: "Er staan hier twee mannen, de ene op deze hoek achter mij, de andere er tegenover. Denk je dat zij [drugs, red] dealen?" Bo knikt instemmend. "Jazeker, 100 procent." Hoe zij dat weten? "Ze keken om zich heen", zegt Bo. Luke voegt daaraan toe: "Ze droegen ook schoudertassen."
In een reactie op die situatie zegt Bo, de initiatiefnemer van Hijs de Vlag: "Mijn conclusie was gebaseerd op meerdere waarnemingen. Wij zagen personen op een manier spullen aan elkaar overdragen die naar mijn mening duidelijk heimelijk was. Ook zagen wij dat de betrokken personen uit elkaar gingen en ieder een andere kant opliepen toen de politie in de buurt kwam. Die combinatie van omstandigheden heeft ertoe geleid dat ik op dat moment de conclusie trok die in de video te horen is. Terugkijkend op de video denk ik dat het een spontane reportage is waarin observaties en meningen worden gedeeld. Ik begrijp dat daar kritische vragen over gesteld kunnen worden, maar ik vind ook dat de volledige context van wat wij ter plaatse zagen niet volledig zichtbaar is in de uiteindelijke beelden."
"Het was niet mijn bedoeling om verkeerde informatie naar buiten te brengen of feiten bewust onjuist weer te geven. Ik heb gehandeld op basis van de informatie waarvan ik op dat moment dacht dat deze juist was. Als mijn uitspraken anders zijn opgevat, dan betreur ik dat. Mijn bedoeling was niet om bevolkingsgroepen weg te zetten, maar om mijn visie te geven op maatschappelijke ontwikkelingen die zichtbaar zijn in bepaalde wijken en die ook in openbare statistieken terug te vinden zijn."
Tot slot zegt hij: "Het bericht in het Telegram-kanaal had ik niet gezien, maar dat is natuurlijk absurd, dat kan echt niet. Ik distantieer mij nadrukkelijk van extremisme, waaronder extreemrechtse ideeën of organisaties. Operatie Hijs de Vlag staat niet voor uitsluiting of verdeeldheid, maar voor het uitdragen van trots op Nederland op een respectvolle en vreedzame manier."
Pointer heeft Two Mad Explorers ook gevraagd om een reactie op deze publicatie, maar zij willen niet reageren.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
