Al decennia struikelen bestuurders en politici over die ene vraag: moet Moerdijk verdwijnen voor de industrie? Pointer sprak met onderzoekers, politici en bedrijven over de toekomst van het eeuwenoude dorp. Het blijkt dat niemand precies weet wie zich zou willen vestigen op de plek van Moerdijk. “Het is een hele gekke situatie.”
Op de dijk aan het haventje in Moerdijk staan vier huizen naast elkaar leeg. Allemaal te koop. Op een mooie, bijna idyllische locatie. De gezinnen die er woonden zijn verhuisd. Niet omdat het er slecht wonen is - sommige woningen zijn duidelijk recent verbouwd en strak afgewerkt - maar omdat de bewoners niet langer wilden afwachten wat er met het dorp gaat gebeuren. Want de toekomst van Moerdijk staat al geruime tijd op losse schroeven.
Moerdijk grenst sinds de jaren ‘70 aan een groot haven- en industrieterrein. Dit werd aangelegd toen Shell dreigde Nederland te verlaten, en de overheid plek voor het bedrijf vond in het gebied naast het Moerdijk. Inmiddels is het terrein uitgegroeid tot een ‘kernzeehaven’, waarmee het volgens de overheid van nationaal belang is.
In juni 2025 communiceerden betrokken overheden – ministeries, de provincie Noord-Brabant en de gemeente Moerdijk – dat het havengebied fors moet uitbreiden. 700 hectare erbij, terwijl het dorp Moerdijk zelf 30 hectare groot is.
Duivels dilemma
Voor deze uitbreiding lagen twee opties op tafel. De oostelijke optie slokt Moerdijk op, de zuidoostelijke optie heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid van meerdere andere dorpen in de omgeving.
Inmiddels onderzoekt verantwoordelijk staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei, Jo-Annes de Bat, ook een variant waarbij minder ruimte nodig zou zijn. 230 hectare. Bij deze variant zou het dorp kunnen blijven bestaan.
De oostelijk optie, waarbij Moerdijk verdwijnt, is echter nog niet van tafel. Daarmee is het voor dorpsbewoners inmiddels al ruim een jaar onduidelijk waar ze aan toe zijn.
Het is niet de eerste keer dat de bewoners van het dorp in onzekerheid zitten. Want in de geschiedenis van Moerdijk stond haar voorbestaan vaker ter discussie. Zo kopte De Telegraaf in 2003 “Moerdijk gesloopt voor industrie”, en schreef het Nederlands Dagblad in 2013 “Sloopkogel dreigt voor Moerdijk”. Beide keren wist het dorp aan het noodlot te ontsnappen.
De plannen
Al decennia wordt dus gesproken over de noodzaak om het industrieterrein uit te breiden. Maar waarvoor precies?
Afgelopen voorjaar gaf het ministerie van Algemene Zaken ruim 500 pagina’s aan e-mails en interne bestanden, zoals adviesmemo’s, vrij over deze zogenoemde ‘Powerport plannen’. Uit een analyse van deze documenten en andere openbare stukken blijkt dat de plannen weinig concreet zijn.
Slechts van een klein stuk van benodigde hectares is vrij precies te zeggen wat er gaat komen, en waarom dit belangrijk is. Bijvoorbeeld een groot energiestation. Het wordt gebouwd in opdracht van de overheid om bij te dragen aan het oplossen van de netcongestie, en neemt ongeveer 37 hectare in beslag. En zo staan er meerdere energieprojecten van de rijksoverheid op de planning.
Gegoochel met hectares
Maar een groot deel van de grond is nodig voor “uitbreiding van de industrie” of voor de “circulaire economie”. Hoeveel plek hiervoor precies nodig is, blijft onduidelijk in de stukken van het ministerie. Daardoor lopen ook de schattingen van de betrokken overheden over de totale benodigde ruimte uiteen van 50 hectare tot zelfs 1300 hectare, zo blijkt uit de interne stukken.
Staatssecretaris De Bat legde dit als volgt uit in een interview met Pointer-presentator Jos de Groot: “We proberen als Nederland vooruit te kijken naar hoe onze economie zich ontwikkelt in de komende decennia. En niemand kan dat exact voorspellen. Dus proberen we op basis van wetenschap te ontdekken hoeveel hectare we nodig hebben. En waar dat vervolgens zou kunnen landen. Dat kan in Moerdijk, met een haven van nationaal belang, maar ook niet.”
Patrick Witte, planoloog bij de Universiteit Utrecht, licht dit verder toe: “Het staat niet vast hoeveel hectares er gerealiseerd moeten worden, dat ontstaat vanuit een ambitie.”
Die ambitie zoals omschreven in de interne documenten is groot en complex. De ruimte moet bijvoorbeeld helpen om de Nederlandse industrie concurrerend te houden ten opzichte van het buitenland en te verduurzamen, en tegelijkertijd ervoor zorgen dat Nederland minder afhankelijk wordt van energie uit het buitenland.
Patrick Witte: “Eigenlijk zegt dit plan: als we toch daar activiteit clusteren, kunnen we het beter ook maar goed doen.” Door het stapelen van ambities en plannen, en deze naast de huidige industrie te plaatsen kunnen bedrijven en voorzieningen maximaal van elkaar profiteren. "En dan krijg je dus een groot industrie- en energiecluster in Moerdijk,” zegt Witte.
Gekke situatie
Wat opvalt: nergens in de documenten komen namen van bedrijven naar voren die zeggen hun grond in het gebied te willen uitbreiden of zich er te willen vestigen. Tussen de regels door is het beeld desondanks soms dreigend. Zonder aanvullende ruimte voor de industrie ‘implodeert’ de haven van Moerdijk, of vertrekken bedrijven naar het buitenland, is te lezen in de stukken.
Zijn er bedrijven die uitbreidingsplannen hebben in het gebied of die zich er willen vestigen? Pointer vroeg het aan het Havenbedrijf Moerdijk, het ministerie van Klimaat en Groene Groei, ondernemersvereniging VNO-NCW, onderzoekers en andere betrokkenen, maar deze zeggen geen weet te hebben van concrete plannen.
Ook navraag bij twaalf grote bedrijven in het gebied levert weinig op. Stuk voor stuk zeggen deze - veelal afvalverwerkers, chemie- en energiebedrijven - geen aanvullende grond nodig te hebben, of weigeren ze hierover informatie te geven.
Witte is niet verbaasd dat bedrijven zich niet uitspreken. Zelf heeft hij dit in eerder onderzoek naar de haven van Rotterdam ook ervaren. Toch noemt hij het resultaat ‘een gekke situatie’. “Aan de ene zegt de overheid: we hebben veel ruimte nodig, u moet hier weg. En als dan de wedervraag wordt gesteld: welke tien bedrijven komen zich hier vestigen? Dan moeten ze dat antwoord schuldig blijven.”
De aflevering over Moerdijk is te zien via het Pointer YouTube kanaal.
