Op YouTube staan minstens 56 dubieuze Nederlandse kanalen met AI-gegenereerde video’s. Reclames op de meeste van deze kanalen leverden de makers naar schatting 290.000 euro op. Deze video’s zijn in het Nederlands of gaan over Nederland en zijn misleidend, opruiend of feitelijk onjuist.
De video’s op de 56 dubieuze kanalen zijn al 66 miljoen keer bekeken, blijkt uit onderzoek van Pointer (KRO-NCRV). Op slechts 11 van de 56 kanalen staat een label dat aangeeft dat de video’s met AI zijn gegenereerd. Volgens YouTube is het verplicht om zo’n label bij deze video’s weer te geven.
De kanalen verspreiden onder meer misinformatie en complotten, er worden mensen beschuldigd zonder wederhoor, nieuwsberichten gepubliceerd zonder de feiten te controleren, of dubieuze medische adviezen gegeven. Zo wordt gewaarschuwd dat je kanker kan krijgen van zeep, water en kip. Ook zien we kanalen waarop met AI gemaakte nepartsen medisch advies geven.
Heftige claims zonder wederhoor
Onder de 56 dubieuze kanalen zitten roddelkanalen waarbij allerlei ongecheckte beweringen worden gedaan over het persoonlijke leven van bekende Nederlanders. Op diverse kanalen die zich als nieuwszender voordoen, leest een AI-presentator ongefundeerde en onjuiste berichten voor. Een aantal misdaadkanalen publiceert volledige namen van verdachten, en past geen enkele wederhoor toe bij ernstige beschuldigingen.
Het gaat om zogeheten faceless YouTube-kanalen: kanalen waarop video’s worden gepubliceerd waarin de maker zelf niet in beeld komt. Het doel is vooral om er geld mee te verdienen. De productie wordt grotendeels uitbesteed aan AI en aan goedkope freelancers in lagelonenlanden. AI wordt bijvoorbeeld gebruikt om scripts te schrijven, animaties te maken of een virtuele presentator te genereren. Omdat de productie van deze video’s grotendeels automatisch gaat, zijn er weinig checks op feitelijke onjuistheden.
Misinformatie als verdienmodel
“Dat is natuurlijk de hele belofte van AI”, zegt Siri Beerends, cultuursocioloog die binnenkort promoveert op kunstmatige intelligentie en authenticiteit. “Alles wordt sneller, efficiënter, je spaart tijd uit. Maar uiteindelijk zie je dat je alles moet controleren en je dus meer tijd kwijt bent." Aangezien deze kanalen die checks vaak niet doen, sluipen er feitelijke onjuistheden in de video’s.
Deze manier om geld te verdienen met YouTube-kanalen wordt in een aantal Nederlandse cursussen aangeprezen. In de online cursussen waar Pointer heeft meegekeken, wordt aangemoedigd om onderwerpen te vinden die ophef of discussie veroorzaken: hoe meer views, hoe meer geld je kunt verdienen. "Dat is het verdienmodel”, concludeert Beerends, “dus ik ben er niet verbaasd over dat daar helemaal geen moraliteit bij komt."
Pointer heeft alle eigenaren van deze 56 Nederlandse kanalen een wederhoor-mail gestuurd om meer uitleg te geven over hun video’s. Geen enkele heeft gereageerd.
Youtube verwijderde in reactie op deze bevindingen inmiddels 11 Nederlandse kanalen en maakte het voor nog eens 8 kanalen onmogelijk om geld te verdienen met advertenties. “Voor spam, oplichting en misleiding is simpelweg geen plaats op YouTube”, aldus een woordvoerder.
Nederlandse invloed in Canada
Eerder dit jaar doken Nederlandse faceless YouTube-makers op in een netwerk van twintig kanalen dat zo’n 40 miljoen views verzamelde. Deze video’s verspreidden nepnieuws over de strijd voor onafhankelijkheid in de Canadese provincie Alberta. De Canadese publieke omroep CBC wist de meest succesvolle kanalen terug te leiden naar Nederlandse eigenaren.
Opvallend genoeg hadden deze makers allemaal een ‘opleiding’ gevolgd, bij een eveneens Nederlandse cursusaanbieder, waar geïnteresseerden wordt aangeleerd hoe zij dergelijke video’s snel, efficiënt en in bulk kunnen maken. Uit onderzoek van Pointer blijkt dat een van hen momenteel als coach bij die opleiding werkzaam is.
Op vragen van Pointer reageert deze coach dat hij geen politieke kanalen meer gaat beginnen. Ook de cursusaanbieder neemt 'nadrukkelijk afstand' van kanalen die misinformatie bevatten en 'adviseert en instrueert cursisten nadrukkelijk om politieke, sensationele of maatschappelijk gevoelige niches te vermijden'.
Deze productie kwam tot stand met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (Fonds BJP).
Pointer: Faceless YouTube
Met kunstmatige intelligentie en freelancers in lagelonenlanden wordt het eenvoudiger om YouTube-video’s te maken. Cursussen beloven veel geld voor weinig arbeid, maar is die belofte wel haalbaar, en ten koste van wat? Pointer onthult de wereld achter Faceless YouTube.
Met medewerking van Arjan Broekstra, Randy Besseling en Jaap van den Biesen.
Kijk de video op donderdag 5 november vanaf 16:00 uur op ons YouTube-kanaal.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
