Nu de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn, heb je misschien al een keer de StemWijzer - of een andere kieshulp - ingevuld om te helpen bij je keuze. Of wellicht twijfel je of je überhaupt gaat stemmen, aangezien de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld een stuk lager ligt dan bij landelijke verkiezingen. Bracht afgelopen oktober nog bijna 80 procent van alle Nederlanders hun stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen, de verwachting voor de lokale verkiezingen is dat ongeveer 50 procent komt opdagen bij het stembureau – opnieuw minder dan alle jaren hiervoor.

Dit is ook terug te zien in het gebruik van StemWijzer, zegt Valkering. “Bij de gemeenteraadsverkiezingen ligt de gebruikerspiek nog meer in de laatste week, of zelfs in de laatste dagen voor de verkiezingen. Bij landelijke verkiezingen zien we dat veel mensen hem invullen tijdens debatten op tv of radio. Bij de gemeenteraadsverkiezingen zijn die debatten er minder of helemaal niet, en denken mensen vaak: oh ja, ik moet ook nog even stemmen.”

Doel: iedere gemeente een stemwijzer

De meeste mensen gebruiken een stemhulp om te controleren of ze het echt eens zijn met de partij waarop ze willen stemmen, of om een keuze te maken tussen partijen waar ze nog over twijfelen. Maar hoe maak je nu een StemWijzer voor zoveel verschillende gemeenten? “We hebben dit jaar in 340 gemeenten verkiezingen en ons doel was om er voor iedere gemeente één te maken”, zegt Valkering.

“Dat is niet helemaal gelukt: een deel van de gemeenten koos voor een andere stemhulp of vond een hulp niet nodig. Bijvoorbeeld omdat in een kleine gemeente iedereen elkaar al kent of de opkomst soms al hoog genoeg ligt. Maar voor 258 gemeenten kun je hem dit jaar dus invullen, dat zijn er 203 meer dan 4 jaar geleden.”

‘Een heel karwei’

Die 258 gemeenten kregen allereerst de keuze: een basisversie of een uitgebreide versie afnemen. “Voor de basisversie bekeken we de partijprogramma’s op onderwerpen die altijd wel spelen in een gemeente. Denk aan: wonen, verkeer en vervoer, cultuur, sociale zekerheid, veiligheid en de opvang van vluchtelingen.” Voor de uitgebreide versie gingen de makers ook bij alle deelnemende politieke partijen van een gemeente op bezoek, om te achterhalen welke thema’s daar volgens hen belangrijk waren.

Uit deze brede informatieverzameling distilleerden ze vervolgens 60 tot 70 stellingen waarop de politieke partijen het meest van elkaar verschilden. De gemeentelijke partijen vulden vervolgens voor iedere stelling in: voor, tegen of geen van beide, met een toelichting. “Dat is een heel karwei en daar gaat dagen werk in zitten. Vervolgens controleren eindredacteuren scherp of de gekozen positie van een partij klopt met hun toelichting. Bij twijfel gaan we daarover met ze in gesprek.”

Politieke partijen hebben dus geen invloed op dit proces, benadrukt Valkering. “Ze hebben alleen invloed via hun programma, maar geen directe invloed op de stellingen.”

Samenwerking met journalisten

Nieuw dit jaar is dat journalisten van regionale dagbladen hielpen met het toespitsen van de kieshulp op iedere gemeente. “We hadden dit niet alleen gekund”, zegt Valkering. “Lokale journalisten zijn goed op de hoogte van wat er speelt in hun gemeente: zij weten hoe het lokale zwembad heet, of er een discussie is waar nieuwe laadpalen moeten komen en welk percentage sociale huurwoningen wordt nagestreefd.”

De journalisten werden door ProDemos getraind in het maken van stellingen, waarna ze voor hun eigen gemeente 5 tot 10 suggesties gaven. Dat ging niet direct altijd goed. “In het begin waren het soms nog iets te veel meningen, in plaats van stellingen”, vertelt Valkering. “Een goeie stelling schrijven is echt moeilijk. Die eindredactie heeft dus veel argumenten eruit gehaald en gecontroleerd of alle stellingen ook echt over thema’s gingen die daar speelden.”

1,6 miljoen gebruikers

Uiteindelijk brachten de makers het aantal stellingen per gemeente terug tot 25 à 30. “Die gaan over onderwerpen waar de partijen in die gemeente het meest op verschillen. Dus zelfs als je met een standaardlijst stellingen begon, zijn dat in de ene gemeente echt andere stellingen geworden dan in de andere.”

En aan deze toegespitste kieshulp is behoefte, ziet Valkering. “We hadden een week voor de verkiezingen al zo’n 1,6 miljoen gebruikers, meer dan het totale aantal tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Dat je het nu kunt invullen via de websites van het Algemeen Dagblad, Parool, NU en Indebuurt draagt ook bij aan die groei. En dan moet de grootste drukte nog komen.”

Partijen die ver uit elkaar liggen in je top 3

Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen kreeg Pointer vanuit kiezers vragen over de betrouwbaarheid van kieshulpen. Bijvoorbeeld hoe het kan dat partijen die ideologisch gezien ver uit elkaar liggen, toch samen in je uiteindelijke top 3 terechtkomen. “Bij gemeenteraadsverkiezingen komt dat misschien nog wel vaker voor, omdat het om concrete vraagstukken gaat”, legt Valkering uit. “Juist bij een vraag als ‘waar moeten laadpalen komen?’ spelen ideologische standpunten niet zoveel mee. En kan het zijn dat partijen die op het eerste gezicht ver uit elkaar liggen, toch hetzelfde antwoorden.”

Ook leest Pointer online dat mensen kieshulpen voor gemeenten vaak moeilijker vinden dan die voor de nationale politiek. Dat herkent Valkering: “Het gaat om zulke concrete, maar uiteenlopende onderwerpen. Bijvoorbeeld over parkeren of de locaties van scholen. Maar als jij geen auto of kinderen hebt, dan interesseert je dat niet. Het lijkt daarom soms wat verder van je af te staan dan landelijke thema’s, die we in verkiezingstijd ook vaker terugzien in het nieuws.”

Betrouwbaarheid

En wat betreft de betrouwbaarheid van StemWijzer? “Je kunt hem als je twijfelt altijd zelf narekenen”, legt Valkering uit. “Iedere vraag kent drie mogelijke antwoorden: voor, tegen en geen van beide. Elke keer dat je hetzelfde antwoord hebt gegeven als een partij, staat voor 1 punt. En hij telt dubbel als je aangeeft dat je een stelling belangrijk vindt. Tel je al je punten bij elkaar op en deel je deze door het aantal stellingen, dan krijg je het percentage dat overeenkomt met een politieke partij.”

Maar buiten dit resultaat, raadt Valkering je aan om voor je keuze altijd naar meerdere bronnen te kijken. “Dus lees bij de stellingen de toelichting van partijen, kijk eens een debat en volg het lokale nieuws om te kijken wat lokale partijen precies zeggen."

Benieuwd naar meer over de betrouwbaarheid van kieshulpen? Bekijk de video hieronder: