Terwijl de dakloosheid in Nederland toeneemt, en nieuwe tellingen laten zien dat de omvang ervan wordt onderschat, ligt al sinds 2023 een Nationaal Actieplan Dakloosheid klaar dat het aantal daklozen rigoureus moet verminderen. Het gouden ei heet Wonen Eerst. Hierbij worden dakloze personen direct gehuisvest, in plaats van ze naar de opvang te sturen.

De aanpak kent internationale successen, zoals in Finland, waar het aantal dakloze mensen tussen 2008 en 2025 met 42 procent afnam, naar 4.579. Bovendien bespaart de aanpak kosten, die anders worden gemaakt voor opvang of de aanpak van mogelijke overlast op straat.

83 procent van de Nederlandse gemeenten vindt Wonen Eerst ook de beste oplossing voor dakloosheid, blijkt uit een enquête van Pointer, die werd ingevuld door 40 van de 44 verantwoordelijke centrumgemeenten.

Urgentie voor daklozen

Toch worden er op dit moment maar in 7 van die 40 gemeenten (dreigend) dakloze mensen direct gehuisvest via de aanpak van Wonen Eerst. Dat gebeurt in Amsterdam, Bergen op Zoom, Den Bosch, Haarlem, Rotterdam, Tilburg en Utrecht. “Een derde van de woningen die bij ons in de regio vrijkomt, gaat naar mensen die urgentie hebben verkregen. Daaronder vallen ook mensen die dak- of thuisloos zijn of dat dreigen te worden”, vertelt Pieter Paul Slikker, woonwethouder in Den Bosch, die ook in de Pointer-uitzending over dakloosheid in Nederland te zien is.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een van de mensen die in Den Bosch via Wonen Eerst is gehuisvest, is Justine. Ze raakte samen met haar 2-jarige zoon dakloos, nadat ze door haar ex-partner uit huis werd gezet. “Het ging niet meer goed met mijn ex en het was onveilig. Die eerste nacht heb ik met mijn zoon in de auto geslapen. Dat was heel moeilijk.” Een dag later klopt ze aan bij de gemeente, die haar tijdelijk in een opvang onderbracht. Daar hoorde ze dat ze binnen een maand een woning zou krijgen. “Toen was ik heel blij.”

Slikker, de Bossche wethouder, wijst naar de cruciale rol van woningcorporaties in het realiseren van Wonen Eerst: “In Nederland hebben we de gekke gewoonte om dakloze mensen heel lang op te vangen. Dat duurt gemiddeld 13 maanden. Dat vinden wij, samen met de woningcorporatie, onacceptabel. Als je je leven op orde hebt, en alleen een eigen woning ontbreekt, waarom moet dat dan zo lang duren? Wij streven ernaar deze mensen binnen een maand – momenteel duurt het zo’n 3 maanden – een eigen plek te bieden.”

Gevraagd naar uitdagingen bij het direct huisvesten van dakloze mensen, wijzen veel gemeenten naar het gebrek aan lokaal draagvlak. De leefbaarheid van wijken waar daklozen gehuisvest worden zou op het spel staan en woningcorporaties vrezen overlast en huurachterstanden. "Een broodje aap”, oordeelt Slikker. “Onze cijfers laten zien dat mensen die we via Wonen Eerst huisvesten niet voor meer overlast of huurachterstanden zorgen dan gemiddeld. Deze mensen zijn goede buren en weer trots op hun leven.”

Meer directe huisvesting op komst

Wel passen vrijwel alle gemeenten Housing First toe. Housing First richt zich specifiek op het direct huisvesten van dakloze mensen met complexe problematiek. Deze mensen hebben bijvoorbeeld een hardnekkige verslaving en/of psychische klachten en krijgen vanuit een eigen huis langdurige en intensieve zorg en begeleiding. De aanpak van Wonen Eerst, die voor alle (dreigend) daklozen geldt, moet juist voorkomen dat zij complexe problemen ontwikkelen.

Ondertussen hebben gemeenten Leiden, Amersfoort, Nijmegen, Arnhem en Utrecht samen met woningcorporatie Portaal besloten aan de slag met Wonen Eerst voor jongeren. Zo worden in Nijmegen vijftig woningen beschikbaar gesteld. Vanuit de Rijksoverheid is er nog financiering beschikbaar voor vijf meer gemeenten die hiermee willen starten.

Presentator Jos de Groot laat, in gesprek met dakloze mensen, zien hoe hard de wereld van dakloosheid kan zijn. Hoe kan het dat het aantal daklozen toeneemt? En waarom wordt dé aanpak tegen dakloosheid niet uitgevoerd? Bekijk hieronder de video: