Dagelijks is burgemeester Marcouch van Arnhem bezig met personen die verward of onbegrepen gedrag vertonen. Zeker sinds vorig jaar een deel van de binnenstad in vlammen opging, wil hij sneller kunnen ingrijpen. Anders kan het zelfs levens gaan kosten, waarschuwt hij. “We moeten voorkomen dat iemand zichzelf of de omgeving iets aandoet.”
De grote stadsbrand in Arnhem staat de meeste mensen nog helder op het netvlies. Vorig jaar in maart stak een verwarde man ’s nachts een papiercontainer in brand, waarna een deel van de oude binnenstad in vlammen opging. Circa 25 woningen en bedrijfspanden liepen schade op, 10 historische panden werden volledig verwoest. Het is een wonder te noemen dat de bewoners midden in de nacht allemaal op tijd hun huis zijn ontvlucht en dat er geen doden zijn gevallen.
Jasmijn* woont in de binnenstad van Arnhem. “Ik fietste de ochtend na de brand naar mijn werk. En paf, één van de eerste dingen die ik dacht: dit is Koert geweest. En uiteindelijk bleek hij het ook te zijn.” Jasmijn heeft het over Koert H., haar buurman, die in 2023 in hetzelfde huizenblok met koopwoningen komt te wonen. Direct heeft ze een ongemakkelijk gevoel bij hem. En vanaf de eerste dag is er sprake van geluidsoverlast. “Aanvankelijk dacht ik nog: er zijn bouwvakkers aan het werk, die hebben meestal zo'n enorme gettoblaster erbij met muziek”, vertelt ze. Maar de overlast ging ook ’s nachts door. “Het begin van 2 jaar lang ellende”, omschrijft Jasmijn. “Het waren echt terror jaren.”
Cirkelzaag midden in de nacht
Uit documenten die de NOS en omroep Gelderland hebben opgevraagd, blijkt inderdaad dat 3 dagen nadat Koert in het kleinschalige appartementengebouw komt wonen, de eerste overlastmeldingen binnenkomen bij de gemeente en de politie. Alleen al in 2023 gaat het om minimaal dertig meldingen in een half jaar tijd. Burgemeester Marcouch zegt niet te weten hoeveel meldingen er in totaal zijn gedaan. “Tientallen”, schat hij in.
Volgens buurvrouw Jasmijn gaat het zeker om “honderden” meldingen in 2 jaar tijd, gedaan door buren en omstanders. Het gedrag wat de drugsverslaafde Koert vertoonde, ging ook van kwaad tot erger. Meerdere buren vertellen Pointer dat Koert spuugde en plaste op mensen vanaf zijn balkon, dat hij voorwerpen naar beneden gooide en er altijd lawaai was.
Jasmijn beaamt dit. “Op een gegeven moment kwamen er ontzettend veel junkies en daklozen bij hem thuis over de vloer. Er werd gebruikt, er was agressie. We hebben zelfs een cirkelzaag gehoord die midden in de nacht aanging. Het leek soms echt alsof mensen daar vermoord werden. Dat was best angstig om te horen.”
Met een biljartkeu achterna gezeten
Jasmijn probeert in eerste instantie nog met Koert in gesprek te gaan, maar komt er al snel achter dat dit geen goed idee is. “Op een gegeven moment was ik het zat. Toen stond hij met zijn vrienden op het balkon en zei ik: kan dit nou echt niet wat rustiger? En toen kwam er iemand met een biljartkeu naar buiten gestormd, achter mij aan.”
Het was ‘een slechte film’ waar ze in belandde, schetst ze. “Het waren verslaafden, die hadden regelmatig ruzie. Er waren steekpartijen, dan lag er weer bloed in de galerij. En er werd gewoon overal letterlijk geplast en gepoept. Dan ging je naar werk, en dan had gewoon iemand voor je deur zitten schijten.” De overlast wordt zo erg, dat enkele buren besluiten dat ze niet langer met Koert in hetzelfde gebouw willen wonen. Ze huren tijdelijk een ander onderkomen en verlaten hun koopwoning.
Tijdbommen in de wijk
Deze situaties zijn voor een burgemeester ook frustrerend, geeft Marouch aan. Zo lopen er volgens hem meerdere verwarde personen rond in Arnhem die niet geholpen willen worden met zorg. Per dag krijgt de lokale politie, waar Marcouch als burgemeester het hoofd van is, ongeveer 8 meldingen binnen van verwarde personen waar ze op af moeten. “Als iemand overlast veroorzaakt, is dat soms een tijdbom in de wijk en daar gaat veel politiecapaciteit mee gemoeid”, geeft hij aan.
De afwikkeling van één melding over een verward persoon kan soms uren duren. Uren, die agenten dan niet aan andere zaken kunnen besteden. Marcouch: “Soms lukt het om op zo'n moment met de politie en hulpverlening de boel een beetje te sussen. Maar dan weten we vaak dat het een kwestie van dagen is, of een paar uur, en we staan daar opnieuw. We kunnen eigenlijk niet zoveel, want we hebben alleen maar bevoegdheden om op te treden op het moment dat iemand echt een acuut gevaar vormt.” Als iemand met een mes staat te zwaaien bijvoorbeeld. Of iemand moet echt een delict plegen. Alles wat daartussen zit – zoals bijvoorbeeld geluidsoverlast – is een grijs gebied.
Maandenlang niet slapen
Een dergelijke casus van een verward persoon kost de gemeenschap dus veel geld. “Uiteindelijk zit je met alle politie-inzet, de inzet van onze eigen mensen bij de gemeente en de zorg al snel op tonnen”, zegt Marcouch. “Dat kan zomaar oplopen tot een miljoen. En dan hebben we het nog niet eens over het leed van de omgeving.”
Daar weet Jasmijn alles van. “Het feit dat je je niet veilig voelt in je eigen huis, is een gevoel dat ik eigenlijk niet kan omschrijven. Het is iets wat je volledig overneemt. Continu sta je onder enorm veel stress. Dat is niet leven, maar overleven.”
Maandenlang sliep ze nauwelijks. Haar werk kon ze niet goed meer doen. En haar woonplezier is weg, nog steeds, ook nu Koert H. in de gevangenis zit. “Elke keer als ik langs zijn woning kom, dan gebeurt er iets met me vanbinnen. Er zit gewoon een trigger. Het pand waar hij woonde is nu verzegeld. Maar ik betrap mezelf erop dat ik continu kijk: oké zitten die zegels er nog op? En de angst van: wat als hij terugkomt?”
Gedwongen opname
Marcouch heeft in het geval van Koert H. veel maatregelen genomen. Zo heeft hij meerdere boetes opgelegd, maar de vermogende Koert kon deze gewoon betalen. Hij deelde ook een gedragsaanwijzing uit, een waarschuwing die zegt: je moet je gaan gedragen, anders kunnen we je een huisverbod opleggen. Vaak legt hij dit op tegen beter weten in, vertelt Marcouch. “Bij iemand die eigenlijk ziek is en gewoon hulp nodig heeft, werkt dat vaak niet.” Zo ook in het geval van Koert, waar de overlast gewoon doorging. En dus ging hij nog een stap verder: als eerste burgemeester van Nederland zette hij Koert H. meerdere keren tijdelijk uit zijn koophuis. “Maar je wilt dat iemand gewoon hulp en zorg krijgt. Je wilt niet dat iemand op straat belandt, want dan heb je het probleem ook op straat.”
Daarom pleit hij voor een nieuwe wettelijke maatregel, waar je als burgemeester ook iemand gedwongen kan laten opnemen in niet-acute situaties. Zoals bij ernstige overlast, in het geval van Koert H. “We zien incidenten waarbij mensen dingen hebben gedaan die ernstig zijn en waarbij achteraf iedereen zegt: ja, dat hadden we kunnen zien aankomen. Wat mij betreft moet je voorkomen dat mensen in een acute fase terechtkomen waarbij ze een direct gevaar vormen voor zichzelf of anderen”, stelt Marcouch.
Haagse politiek gaat te langzaam
De burgemeester is hiervoor aan het lobbyen in de landelijke politiek. “Net als voor meer bedden in de geestelijke gezondheidszorg. Want je kan wel mensen gedwongen laten opnemen, maar dan moet er wel plek zijn.” Hij sprak hierover nog voor de zomer met de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken, Pieter Heerma. Voelt deze ook de urgentie? “Ik heb die indruk wel, maar zoals het wel vaker gaat in de Haagse politiek, gaat het veel te langzaam. Ik vind het vijf voor twaalf”, verzucht Marcouch.
Minister Heerma laat weten deze maand nog met een brief te komen aan de Tweede Kamer over de aanpak van verwarde personen. Op dit moment laat hij ook onderzoeken of burgemeesters meer bevoegdheden en handelingsperspectief moeten krijgen, waar Marcouch voor pleit. Tot de brief af is, wil de minister niet inhoudelijk reageren.
*Jasmijn is niet haar echte naam. De buurvrouw wil anoniem blijven uit angst voor represailles uit de omgeving van Koert H. Haar echte naam is bekend op de redactie.
Meer weten over dit onderwerp? Kijk dan vanavond naar Pointer om 21:15 uur op NPO2.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
