Er zijn te weinig woningen voor mensen met onbegrepen gedrag zoals psychische problemen en verslaving. Een speciale woonvorm voor deze groep, een Skaeve Huse, komt in veel gemeenten maar niet van de grond. Ook in Den Helder lukt het maar niet.
Skaeve Huse is een Deens woonconcept voor mensen met onbegrepen gedrag die niet een reguliere woonwijk kunnen wonen. Vaak hebben de bewoners complexe problematiek zoals een combinatie van een drugsverslaving en psychische problemen. De woningen staan niet midden in de wijk, maar vaak een beetje aan de rand van de stad. Letterlijk vertaald betekent het concept scheve huizen in het Deens. Bewoners hebben een eigen woning op een enigszins afgeschermd terrein.
“En dat werkt goed, mensen komen tot rust. Het is niet duur en er is weinig overlast”, zegt directeur-bestuurder Dienke Bos van MIND, de belangenvereniging voor mensen met mentale problemen. Haar organisatie trekt aan de bel, want gemeenten bouwen amper zulke huizen.
Flinke achterstand
Want hoewel het concept al twintig jaar oud is, is er een flinke achterstand. “Er moeten nog een heleboel gebouwd worden, want we hebben voor deze groep zeker tussen 1000 en 1500 Skaeve Huse nodig.” Mde afgelopen twintig jaar zijn er maar iets meer dan 100 Skaeve Huse neergezet.
“Het gevolg is dat mensen nergens heen kunnen. Het gebrek aan Skaeve Huse betekent dat een deel op straat terechtkomt en dat problematiek alleen maar verergert”, zegt Bos. Ook de Nederlandse ggz, branchevereniging Valente, het Leger des Heils en de politie deden eerder al soortgelijke oproepen aan de Tweede Kamer.
Verzet van omwonenden
Een belangrijke reden is verzet van omwonenden, zegt Bos. Ook in de gemeente Den Helder, waar Pointer onderzoek deed in de pop-up redactie, is het realiseren van zulke Skaeve Huse een probleem. De gemeente, die deze woonvorm ankerplaatsen noemt, stuitte bij verschillende locaties op weerstand. De meest kansrijke locatie, aan het Tuinderspad, viel twee jaar geleden af als locatie na verzet uit de buurt.
Toenmalig-wethouder Peter de Vrij wilde graag tien tot twaalf ankerplaatsen hebben op deze plek. “De bewoners hadden meteen hun oordeel al klaar, dat het alleen maar overlast zou opleveren”, zegt hij. Het stoorde de oud-wethouder dat de gemeenteraad toen ook de handen aftrok van het project door druk uit de buurt, die uit veel dure villa’s bestaat: “Die mensen (villabewoners, red.) kunnen dat regelen, maar als je kwetsbaar bent en je hebt de contacten niet, dan kun je dat niet regelen”, aldus de Vrij. Dankzij protest van buurtbewoners ging het project dus niet door.
Tussen wal en schip
Irma Elbers, hulpverlener bij het Leger des Heils in Den Helder, kent de groep mensen om wie het gaat. “De problematiek van deze mensen is te zwaar. Als je bijvoorbeeld psychische problemen hebt en een verslaving ben je zowel bij de verslavingskliniek als bij de ggz niet op je plek.” Er wordt dus steeds naar de andere zorg verwezen als je meerdere problemen hebt. “En dus vallen ze tussen wal en schip”, concludeert Elbers.
Elbers schat in dat er wel 40 bewoners zijn die behoefte hebben aan een ankerplaats. In de regio van Den Helder zijn bij de laatste telling vorig jaar ruim 600 dakloze mensen geteld.
Juist voor die groep wilde oud-wethouder de Vrij graag de ankerplaatsen bouwen. Hij is nog steeds teleurgesteld dat het niet gelukt is. “Je moet zorgen voor je mensen, dat is nu niet gebeurd.” En bovendien, vervolgt hij, was het ook een oplossing tegen overlast in de wijk geweest: “In zo’n Skaeve Huse ben je niemand tot last, en nu blijft de overlast in de wijk ook bestaan”, denkt de Vrij.
Meer lef nodig
Volgens cijfers van branchevereniging Valente valt het met overlast wel mee. Zo ging het aantal meldingen van overlast van bewoners van de woonvorm in Hilversum van 150 naar bijna nul. Ook heeft Valente berekend dat de maatschappij zo’n 35.000 tot 65.000 euro per jaar per persoon minder aan zorg en opvangkosten betaald dan als de bewoner niet een Skaeve Huse zou wonen.
Dienke Bos van MIND ziet graag wat meer lef bij gemeenten, zodat er meer Skaeve Huse gebouwd gaan worden. Zij moeten ervoor zorgen dat er draagvlak gecreëerd wordt, vindt Bos.
Een van de weinige gemeenten in Noord-Holland die wel Skaeve Huse hebben gebouwd is Heiloo. Daar staan sinds 2024 twee Skaeve Huse. Wethouder Greet Burkels is blij dat Heiloo ze heeft kunnen bouwen: “Je wil voorkomen dat deze mensen op straat belanden en dit is een manier waarbij je mensen met begeleiding een goede plek kan bieden.”
Gemeenten die twijfelen over Skaeve Huse nodigt Burkels graag uit om in gesprek te gaan om ze te overtuigen van het nut van deze woningen. Volgens haar kun je ook de omwonenden overtuigen “als je ze vanaf het begin betrekt bij de besluitvorming en ze een vast aanspreekpunt geeft waar ze naar toe kunnen als er toch iets is.”
Rijk moet ingrijpen
Volgens Dienke Bos van MIND moet behalve gemeenten ook de Rijksoverheid aan de bak: “Er is regie nodig, het Rijk zou in zekere mate normen moeten gaan stellen, zodat gemeenten verplicht gaan worden dit te realiseren.” Ook een meerderheid van de Tweede Kamer wil meer regie en concrete doelen voor het aantal Skaeve Huse dat gebouwd moet worden, nadat op 2 juli een motie van JA21 en D66 over dit onderwerp werd aangenomen.
Volgens het nieuwe college van burgemeester en wethouders in Den Helder is het niet bouwen van deze woningen vooral te wijten aan het ontbreken van een geschikte locatie en moeten de oplossingen in betere zorg worden gezocht. Volgens oud-wethouder de Vrij is die redenatie onzin: “Zo werkt het niet. De zorg is zowat wegbezuinigd en personeel is er amper te krijgen. We laten de mensen die een Skaeve Huse nodig hebben, onze eigen inwoners, in de steek”, besluit hij.
Luister hier de radio-uitzending over drugsproblematiek en het gebrek aan Skaeve Huse terug, live vanaf de pop-up redactie in Den Helder.
Pointer pop-up Den Helder: wie houdt de stad clean?
