Zo’n 1500 tot 2000 demonstranten liepen begin februari mee in een protestmars door het Zuid-Hollandse dorpje Nieuw-Lekkerland, met vuurwerk, spandoeken en loeiende sirenes. Vanuit het hele land waren mensen naar het dorpje aan de Lek gekomen om mee te protesteren. Nieuw-Lekkerland was opeens landelijk nieuws.

“Ik vind het minder”, vertelt een dorpsbewoner tijdens het protest. “Ik heb net een busje met extreme figuren gezien en die wil ik hier liever niet hebben.” Hij hoopt dat de demonstratie niet uit de hand loopt. “We protesteren, want we zijn het er helemaal niet mee eens. Maar dan wel graag vreedzaam. Ik denk dat er op dit moment wel mensen hiernaartoe zijn gekomen die op rellen uit zijn, maar laten we hopen dat het goed gaat.” En die avond gaat het goed. Twee mensen krijgen een boete voor het afsteken van vuurwerk, maar de ME die klaarstaat hoeft niet in te grijpen.

4 locaties waar azc kan komen

De demonstratie volgt op een roerige tijd in het dorp. Op meerdere plekken werden spandoeken opgehangen tegen de komst van een nieuw azc en 200 grote Nederlandse vlaggen wapperden in de straten. Er werd een online petitie gestart waarin staat dat ‘de huidige zorg-, onderwijs- en woonvoorzieningen al onder druk staan.’ Ook maken inwoners zich zorgen over de leefbaarheid en veiligheid, zo is te lezen. Maar niet iedere inwoner herkent zich in dit geluid. Er kwam tegelijkertijd een tegenbeweging op gang: zo verschenen er vlaggen met hartjes en stickers op lantaarnpalen met de tekst ‘liefde boven haat’.

Het begon allemaal in januari met een brief van de gemeente waarin ze vier locaties beschreven die geschikt zouden zijn om 125 vluchtelingen op te vangen in de gemeente. Eén plek in het dorp Nieuw-Lekkerland en drie plekken in de nabijgelegen dorpen Arkel en Bleskensgraaf. In de gemeente worden op dit moment al 400 vluchtelingen opgevangen, verspreidt over 4 locaties in meerdere dorpen.

Als de gemeenteraad 2 weken later op het gemeentehuis in Bleskensgraaf over de voorgenomen locaties vergadert voor het nieuwe azc, loopt de situatie uit de hand. Honderden mensen willen de vergadering bijwonen en proberen het gemeentehuis binnen te dringen. Heavy metal dreunt uit de speakers. Demonstranten, vaak gekleed in donkere hoodies, bonken op de ramen, scanderen teksten en gooien met rookbommen. Het plein voor het gemeentehuis staat vol rook.

SGP-fractievoorzitter Corné Egas staat die avond in het gemeentehuis voor de trap die naar de raadszaal leidt. Zijn taak is om lokale mensen die de raadszaal in mogen erdoor te laten en de politie en beveiligers te wijzen op mensen van buiten de gemeente, die er niet thuishoren. “In mijn 24 jaar als raadslid heb ik dit nog nooit meegemaakt. Het was echt uitzonderlijk”, vertelt hij. “Het hele plein voor de deurstond vol met mensen met fakkels. Er schopte iemand met een klomp tegen de ruit, herinner ik mij nog. Toen dacht ik: gaat dat raam het wel houden?”

Echt bang is Egas niet. “Er was veel politie aanwezig en die bleven rustig. Maar een stukje onrust voelde ik wel. En ook wel verontwaardiging: kan dit niet anders?” Het raadslid ziet veel onbekenden die niet uit de gemeente komen. “Hier en daar zag je later nog een sticker op het raam, van bijvoorbeeld Defend Zuilichem. Dan denk ik: wat heb jij hier überhaupt mee te maken?” Demonstreren mag, en je mag je opvatting hebben, verduidelijkt hij. “Maar ga dan niet dingen kapotmaken of intimideren. Als je in Zuilichem een probleem hebt, ga dan in Zuilichem demonstreren.”

Brandalarm gaat af

Als de raadsvergadering eenmaal begonnen is, gaat al snel het brandalarm af. De rook van buiten is doorgedrongen tot in de raadszaal. Toch gaat de vergadering verder. Het geluid van ontploffend vuurwerk is af en toe op de achtergrond te horen. Halverwege staakt de burgemeester even de vergadering, omdat hij met de politie moet overleggen over de veiligheidssituatie. Niet veel later verschijnen er buiten ME’ers met helmen en wapenstokken, die de demonstranten van het plein verjagen.

Een deel van de demonstranten is dus van Defend, een nationale groepering die inmiddels uit 35 afdelingen bestaat, zo bleek onlangs uit onderzoek van Pointer en Justice for Prosperity. Ze hopen met hun aanwezigheid bij lokale demonstraties de komst van azc’s in heel Nederland tegen te houden. “Mensen van buiten zijn bepalend geweest voor de sfeer tijdens demonstraties”, denkt Egas. “Het was aanjagend. De hele avond spreekkoren. Ze hebben de demonstratie afgepakt van de lokale mensen uit Nieuw-Lekkerland. Ze maken eigenlijk misbruik van de onrust die er is in een dorp.”

Rug recht houden

Maar in Nieuw-Lekkerland heeft deze druk geen invloed gehad op de besluitvorming van de gemeenteraad, maakt Egas duidelijk. “Wij gaan die spreidingswet gewoon uitvoeren. Daar is in de raad geen discussie over.” De discussie was er wel over de locaties. De burgemeester en wethouders hebben nu de opdracht gekregen om nog een aantal locaties erbij te zoeken, zodat een goede afweging gemaakt kan worden.

In Egas' woonplaats Bleskensgraaf, een dorp verderop in dezelfde gemeente, is al een azc. "Daar is het geen enkel probleem”, geeft hij aan. “Er zijn dus dorpen waar het goed gaat en de bevolking een azc een soort van omarmt. Die boodschap moet ook gehoord worden, maar het lijkt wel of zo’n Defend-club dat niet wil horen.”

Het vak van raadslid, wat hij vrijwillig doet, wordt er niet bepaald makkelijker op door dit soort protesten. Toch denkt hij niet aan stoppen. “Het werk als raadslid is gewoon heel hard werken, veel lezen, veel mensen spreken. Maar het is ook je rug recht houden in een tijd waarin het je moeilijk wordt gemaakt”, stelt hij. “Het gaat erom dat we goede besluiten nemen. Die vallen niet altijd even plezierig in de samenleving. Maar die besluiten moet je wel nemen.”

Meer weten over ons onderzoek naar Defend? Kijk hieronder de tv-uitzending van Pointer of via NPO Start.