Het plan om meer zout te winnen onder de Waddenzee kan op flinke kritiek rekenen van het Friese provinciebestuur. De provincie vreest voor bodemdaling die niet alleen de natuur aan zou tasten, maar ook de bodem onder de monumentale binnenstad van Harlingen laat zakken. “Als je dit accepteert, gaat de binnenstad naar de kloten.”
Sinds 2020 wordt er al zout gewonnen onder de Waddenzee, op dit moment met een maximum van 32 miljoen ton zout (per jaar?). Zoutwinner Frisia wil vanuit Harlingen een derde meer zout winnen tot 2052, wat dan in totaal 45,5 miljoen ton zout zal opleveren. De provincie heeft adviesrecht, en heeft een negatief advies gegeven. Toch gaat het ministerie van Economische Zaken voorlopig akkoord gaat met de uitbreiding.
Met de plannen wordt het gebied waar de bodem daalt door zoutwinning volgens de provincie namelijk een stuk groter. Volgens gedeputeerde Friso Douwstra is dat een risico voor de stad Harlingen: “Die gaat een stukje verzakken, en die verzakking wordt gewoon geaccepteerd. Dat vinden wij heel onverstandig, we kunnen er niet bij dat je dit doet.”
Monumentale binnenstad
Stichting Bescherming Historisch Harlingen heeft die bezwaren ook en vreest serieuze schade aan de historische binnenstad. “De bodem is hier al hartstikke kwetsbaar”, zegt voorzitter Jarig Langhout. Bovendien staan de monumentale panden gewoon op de grond en hebben ze geen heipalen, legt Langhout uit. “Als je de bodem dan extra laat zakken door zoutwinning, dan is dat de goden verzoeken. Dan gaat de binnenstad naar de kloten.”
Bovendien heeft de regio al ervaring met bodemdaling door zoutwinning. In het naburige Wijnaldum is de bodem hierdoor ook gezakt. Daar meldden verschillende bewoners schade aan huizen, al is het niet bewezen dat deze schade door de zoutwinning komt. Maar de bodem is daar wel meer verzakt dan vooraf gedacht, zegt Langhout. Ook Douwstra ziet dat verleden als een waarschuwing om geen bodemdaling door zoutwinning aan land meer toe te staan.
De bodemdaling aan land was een van de redenen om in 2020 het zout juist onder de Waddenzee te gaan winnen. Ook het provinciebestuur steunde die verplaatsing van land naar zee destijds. Dat is te verdedigen, zegt provinciebestuurder Douwstra: “Toen is nadrukkelijk afgesproken om de bodemdaling niet tot onder de stad te laten komen, en aan die afspraken wordt nu getornd.”
Werelderfgoed
Toch is Douwstra ook geschrokken van de impact van zoutwinning op de natuur in de Waddenzee zelf. De provincie vraagt zich af of de uitbreiding kan in combinatie met alle andere activiteiten die impact hebben op de natuur.
Ook Esmé Gerbens van de Waddenvereniging maakt zich zorgen. Het Waddengebied is een belangrijke voedselbron voor allerlei vogels, die afhankelijk zijn van het droogvallen van het Wad. “En als de bodem daalt terwijl de zeespiegel stijgt, dan vallen de Wadplaten niet meer droog en dan hebben vogels steeds minder plek om eten te zoeken”, zegt Gerbens.
De Waddenvereniging ziet nog een ander gevaar. De Werelderfgoedstatus van de Waddenzee zou wel eens onder druk kunnen komen te staan als de uitbreiding van zoutwinning wordt toegestaan. Het gebied staat al onder verscherp toezicht van Unesco: “Die gaat zelfs een inspectieteam sturen omdat ze zich grote zorgen maken over hoe de Nederlandse overheid op het gebied past.”
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat schrijft niet te vrezen voor die status vanwege de zoutwinning, omdat “jaarlijks wordt gemonitord of de bodemdaling onder de Waddenzee door zoutwinning binnen de gestelde grenzen blijft.”
‘Vertrouwen weg’
Sinds de zoutwinning in 2020 is verplaatst naar de Waddenzee zijn er ook over bodemdaling onder het land afspraken gemaakt tussen de zoutwinner, gemeente, provincie en de historische vereniging. Daarom hangen er in de stad Harlingen nu al meetapparatuur om deze daling te monitoren.
Maar de historische vereniging is teleurgesteld dat juist deze afspraken niet vastgelegd zijn in de (voorlopig) nieuwe vergunning. “We deden het op basis van vertrouwen, maar dat vertrouwen is nu helemaal weg”, zegt Langhout. De vereniging wil graag dat het ministerie van Economische Zaken en Klimaat afspraken over een meetnet en een goede schaderegeling vooraf vastlegt, voordat de vergunning verleend wordt.
De provincie Fryslân steunt de voorwaarden van de historische vereniging maar wil de uitbreiding van de zoutwinning sowieso niet, geeft gedeputeerde Douwstra aan: “Het zijn geen onderhandelingspunten, wij zijn tegen de uitbreidingsplannen.” De optie om te procederen tegen het besluit houdt Douwstra dan ook nadrukkelijk open.
Een datum voor definitieve beslissing over de uitbreiding van de zoutwinning geeft het ministerie nog niet. Ze zeggen de zienswijzen, ook die van de provincie, de historische vereniging en de Waddenvereniging, nog te bestuderen: “Het streven is om spoedig een besluit te nemen.”
Luister hier de radio-uitzending over de zoutwinningsplannen onder de Waddenzee terug:
Zout onder de Waddenzee
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
