Meer dan de helft van de volwassen Nederlanders heeft overgewicht. Ook influencer Thecla Vermeulen (32) was jarenlang te zwaar, tot ze tijdens een depressie haar leven omgooide en 60 kilo afviel. Maar zoveel afvallen én op gewicht blijven is volgens obesitas-arts Mariëtte Boon niet voor iedereen weggelegd. In hoeverre is dik zijn je eigen keuze?
"Jij eet gewoon te veel, vieze dikzak,” zegt influencer en online coach Quinten Jurrius in een van zijn motivatie video’s om zijn volgers te helpen in shape te komen. Daarmee is hij een van de vele fitfluencers die op social media claimen dat overgewicht hebben volledig je eigen keuze is.
Influencer Thecla Vermeulen ervaart dat niet zo. Zij heeft overgewicht en dat is al zo van kleins af aan. "Ik ben een enorme emotie-eter", vertelt ze. In haar jeugd maakte ze veel mee. ''Om mezelf goed te voelen at ik een zak chips of een doos koekjes helemaal op. Dan voel je je op dat moment even beter door die suikers."
'Nederland wordt steeds dikker'
Thecla is niet de enige worstelt met haar gewicht. "De samenleving is dikker geworden in vergelijking met 50 jaar geleden", zegt obesitas-arts Mariëtte Boon. 51 procent van de bevolking is te zwaar en het aandeel Nederlanders met obesitas is sinds de jaren tachtig zelfs verdrievoudigd tot 16 procent.
Thecla probeert op verschillende manieren af te vallen, zelfs met een crashdieët, waarbij je je calorie-inname drastisch beperkt tot minder dan duizend calorieën per dag. Maar niks werkte voor haar. "Dat gaat dan even goed, en val ik 10 kilo af, maar daarna ga ik al snel weer te veel eten."
Ik was buiten adem als ik de trap opliep, ik had spataders op mijn benen en hartkloppingen.
"Er wordt vaak gedacht dat als je genoeg je best doet met voeding en bewegen dat je je overgewicht volledig kunt wegwerken", zegt Boon. "Maar uit onderzoek blijkt dat je door veranderingen in je leefstijl gemiddeld 3 tot 5 procent afvalt. Daarmee kom je dus niet af van je obesitas, uitzonderingen daargelaten."
Geen discipline
Maar Thecla is dus die uitzondering. Het lukt haar om in vier jaar tijd 60 kilo af te vallen. Dat begon toen ze door een depressie moest stoppen met werken en de hele dag thuis kwam te zitten. Op advies van haar psycholoog gaat ze dan vaker naar buiten en start ze met sporten.
Thecla: "Ik ging naar de sportschool en begon gezonder te eten om uit die depressie te komen. Ik kreeg er een blij gevoel van. Ik zag dat mijn gewicht naar beneden ging en zo ben ik me beter gaan voelen."
"Het zit echt tussen je oren, je moet je mindset omzetten. Voorheen was ik vaak buiten adem als ik de trap opliep, had ik spataders op mijn benen en hartkloppingen. Dat is niet goed als je zo jong bent en gezond hoort te zijn. Ik had gewoon de discipline niet."
40 tot 70 procent van je genen bepalen je gewicht.
Elk lichaam anders geprogammeerd
Maar waarom lukt het niet iedereen? Dat afvallen altijd een kwestie is van minder eten dan je verbrand en meer sporten, is volgens de obesitas-arts een te simpele gedachte. "Elk lichaam is anders geprogrammeerd.'', zegt Boon. ''Hoeveel eigen verantwoordelijkheid heb je als je biologische factoren heel ongunstig zijn?"
Genen
Die verschillen zien we ook terug in wetenschappelijk onderzoek dat hiernaar gedaan is. In een bekend experiment uit 1990 kregen 12 eeneiige tweelingen 100 dagen lang iedere dag 1000 extra calorieën. Opvallend was dat tweelingen binnen hetzelfde paar ongeveer evenveel aankwamen, maar de verschillen tussen de tweelingparen waren veel groter. Dat laat zien dat je genen voor een groot deel bepalen hoeveel je aankomt.
Genen bepalen hoeveel aanleg je hebt om zwaarder te worden, legt Boon uit. 40 tot 70 procent van je genen bepalen namelijk je gewicht, vertelt de arts. "Bijvoorbeeld hoeveel honger je hebt, hoe je beloningssysteem is afgesteld en hoe je je psychisch voelt.
Ook je hormonen spelen een rol. Boon: "Vaak wordt gedacht dat je stopt met eten als je maag fysiek vol zit. Maar je darmhormonen bepalen uiteindelijk hoe vol je zit, want die geven dan een signaaltje aan je hersenen. Dat gebeurt allemaal onbewust."
Marathon geen sprint
En onze genen zijn niet veranderd, maar ons voedselaanbod wel. "Lekker en ongezond eten is bijna op elke hoek van de straat te krijgen", legt Boon uit. In 2021 was 80 procent van het aanbod en promoties van eten ongezond. "En fastfood is ook weinig verzadigend en daardoor wil je ervan blijven eten."
Het lukt Thecla om op gewicht te blijven door ongezond eten gezond te maken, vertelt ze. "In plaats van een crackertje met kipfilet, kan ik ook een suikervrije citroencake eten.” Dat werkt voor haar. “Het is een marathon en geen sprint. Hierdoor kan ik gezond genieten van eten."
Toch wordt Thecla soms nog verleid om ongezond te eten. "Ik voel me dan schuldig als ik dat doe'', zegt ze. "Dan denk ik dat ik weer net zoals vroeger word. Ik krijg er zelfs beetje stress van. Ik wil gewoon niet meer terug naar hoe ik was.''
Dun blijven is topsport
En makkelijk is het niet. Het blijft voor Thecla moeilijk om op haar nieuwe gewicht te blijven. "Ik ben er echt wel dagelijks mee bezig. Het is niet dat ik nu kan doen wat ik wil. Gisteren heb ik een hele pizza opgegeten, maar dan zorg ik ervoor dat ik vandaag meer stappen zet en extra calorieën verband."
Mensen hebben een afkeer tegen mensen die wat dikker zijn.
Veel afvallen is volgens arts Boon ontzettend knap, maar de echte uitdaging is om niet meer aan te komen. De vetcellen hebben namelijk na minstens twee jaar nog steeds obesitaskenmerken en willen graag terug naar hun oude vorm. De richtlijn voor hen is dan ook om 300 minuten matig te bewegen per week in plaats van 150 minuten normaal. "En dat is bijna topsport", zegt ze.
Trots op het meisje van toen
Sinds ze is afgevallen, merkt Thecla dat er anders naar haar wordt gekeken. "Mensen zijn veel vriendelijker. Ze hebben een afkeer naar mensen die wat dikker zijn, omdat het volgens hen je eigen schuld is dat je er zo bijloopt."
Boon vindt deze heersende opvatting erg triest. "Dat zeggen vaak personen die het makkelijker hebben. Het werkt het stigma in de hand en helpt mensen niet."
Ondanks al het gewichtsverlies is Thecla nog steeds niet tevreden. "Ik ben misschien nog wel onzekerder over mijn lichaam dan eerst. Ik heb veel loshangend vel. Soms als ik in de spiegel kijk, zie ik nog steeds dat meisje van toen."
"Toch ben ik heel trots op dat meisje. Ze begon hieraan zonder dat ze wist wat ze deed, en dankzij haar ben ik nu gekomen waar ik nu sta."
Bekijk hieronder de aflevering van Pointer Checkt of op het YouTube-kanaal van NPO Start Next:
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
