Verhitte tabak is minder schadelijk dan het roken van sigaretten. Deze uitspraak wordt door verkopers in door Philip Morris gesteunde tabakszaken gedaan. De verkopers doen ook andere verkapte gezondheidsclaims over het product. Volgens de wet zijn deze uitspraken verboden. Maar wat klopt ervan? Pointer checkte 5 beweringen over de verhitte tabak van Philip Morris.
Roken is dodelijk. Daarover bestaat inmiddels wel consensus.
Verrassender is wellicht dat ook tabaksreus Philip Morris – fabrikant van Marlboro - zichzelf de laatste jaren steeds nadrukkelijker presenteert als medestander in de strijd tegen roken. Onderdeel hiervan is dat het bedrijf inzet op de verkoop van producten die als wezenlijk anders dan de traditionele sigaret worden neergezet. Voorbeelden hiervan zijn nicotinezakjes, e-sigaretten en verhitte tabak.
In Nederland zet de fabrikant vooral in op verhitte tabak. Bij verhitte tabak wordt een stick door middel van een elektrisch apparaat verhit tot 350 graden, waar bij sigaretten de tabak wordt verbrand bij 900 graden. In tabaksspeciaalzaken die steun krijgen van Philip Morris wordt dit product als een schoner alternatief voor sigaretten aangeprezen, zo lieten wij afgelopen week aan de hand van undercoverbeelden zien.
Rook- en tabakswet
In de rook- en tabakswet staat duidelijk omschreven dat er voor rookwaren op geen enkele wijze een positief verband met gezondheid mag worden gelegd door verkopers. Op de site van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit is te lezen: “Claims als 'minder schadelijk voor de gezondheid' zijn niet toegestaan. U mag ook niet suggereren dat het ene product gezonder is dan het andere.”
Wat er gebeurt in de winkels mag dus niet. Maar kloppen de beweringen wel? In deze feitencheck lees je wat er wel en niet waar is van de beweringen over verhitte tabak geproduceerd door Philip Morris (een stick gebruikt in combinatie met het elektronische apparaat de IQOS). We baseren ons hierbij met name op wetenschappelijk onderzoek van Michele Davigo, die voor zijn promotieonderzoek de schadelijkheid van verhitte tabak ten opzichte van sigaretten onderzocht.
Bewering 1: Verhitte tabaksproducten zijn “gezonder”
Door verschillende aanbieders en verkopers wordt beweerd dat verhitte tabaksproducten “minder schadelijk” en “gezonder” zijn, “je schoner rookt” dan bij sigaretten, en “er alleen nicotine bij vrijkomt”.
Dat er alleen nicotine vrijkomt bij het roken van verhitte tabak is niet waar. De giftige stoffen die longkanker en de longziekte COPD veroorzaken, komen net als bij het roken van sigaretten ook vrij bij het gebruik van verhitte tabak. “In lagere hoeveelheden dan in sigaretten, maar of de hoeveelheden laag genoeg zijn weten we niet”, zegt onderzoeker Michele Davigo. Omdat het product pas 10 jaar op de markt is, is er nog onvoldoende onderzoek naar de gezondheidsschade voor gebruikers op de lange termijn gedaan, legt hij uit.
Dat er lagere hoeveelheden van bepaalde schadelijke stoffen in verhitte tabak zitten, betekent niet dat het product per definitie minder schadelijk is. “Resultaten van kortlopende onderzoeken laten zien dat verhitte tabak vergelijkbare gezondheidsschade oplevert als sigaretten,” vertelt Davigo. “Beiden veroorzaken bijvoorbeeld DNA-schade, de eerste stap richting kankerverwekking.” Dit concludeerde Davigo na laboratoriumonderzoek met longcellen.
Bij het roken van verhitte tabak komen bovendien schadelijke stoffen vrij die niet in sigarettenrook zitten, vertelt Davigo. “De reden hiervoor is simpel: de tabaksstick die je hierbij gebruik heeft een dubbele plastic filter, die een sigaret niet heeft. En als je plastic verhit komen er een hoop hele schadelijke stoffen vrij.”
Bewering 2: Je voelt je door verhitte tabak “fitter”
Toen ik sigaretten rookte kwam ik in de sportschool niet vooruit”, vertelde een vertegenwoordiger van Philip Morris in de winkel aan Pointer. Sinds de overstap naar verhitte tabak is dit volgens hem drastisch veranderd. “Ik heb vorig jaar meegedaan aan een obstakelrun en trainde drie keer in de week. Mijn conditie ging ineens heel erg vooruit.” Hij was niet de enige die beweerde dat je fitter wordt door het gebruik van verhitte tabak. Klopt dat?
“Dit is mogelijk, maar dan gaat het over persoonlijke ervaringen van mensen, niet over wat wetenschappelijk onderzoek ons vertelt”, zegt Davigo. “Dat sommige mensen zeggen zich beter te voelen na te zijn overgestapt van sigaretten op verhitte tabak, betekent niet dat hun gezondheid er daadwerkelijk op vooruit gaat. Er zitten nog steeds de schadelijke stoffen in verhitte tabak die ook in sigaretten zitten.”
Bewering 3: Het filter verkleurt minder bij verhitte tabak
Volgens de aanbieders van het product zou ook het filter bij verhitte tabak minder verkleurd zijn na het roken dan bij een sigaret.
De kleur van het filter is inderdaad minder donker. Maar ongeacht de kleur van het filter bevat de uitstoot van verhitte tabak van Philip Morris dezelfde schadelijke stoffen als sigarettenrook, laat onderzoek van Davigo en andere onafhankelijke onderzoekers zien.
Bewering 4: Verhitte tabak is rookvrij
Dit klopt niet. Volgens de tabaksindustrie stoot verhitte tabak een aerosol uit, geen rook. Maar in wetenschappelijk onderzoek uit 2022 concluderen Clement Uguna en Colin Snape dat de uitstoot van verhitte tabak zowel onder de definitie van aerosol als van rook valt.
De onderzoekers schrijven: “De claim van Philip Morris International dat de IQOS [verhitte tabaksproduct, red.] rookvrij is [...] was een manier om strenge tabaksregulatie te omzeilen, het daarbij makkelijker makend om de IQOS te marketen.”
Bewering 5: Verhitte tabak bevat geen teer
Dit klopt niet. Er komt nog steeds teer vrij bij het roken dan verhitte tabak, de hoeveelheid is slechts een klein beetje lager dan bij sigaretten.
Geldt deze feitencheck ook voor verhitte tabak van andere tabaksfabrikanten?
Ja en nee. Ja, omdat ze allemaal dezelfde technologie claimen te gebruiken om tabak te verhitten in plaats van verbranden. En nee, omdat het verschillende producten en producenten zijn. Wat erin zit is van fabrikant tot fabrikant verschillend. Om precieze uitspraken te doen, moet elk van deze producten uitgebreid worden onderzocht.
Bekijk hieronder de aflevering van Pointer YouTube over de tabaksindustrie of via ons YouTube-kanaal:
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
