In een cafeetje in Rotterdam kijkt Karim*, op een laptop naar Ongehoord Nieuws van 26 mei 2026. Aan het eind van een item over omvolking stuurt het programma een verslaggever de Haagse Schilderswijk in. "Denk je aan omvolking, dan denk je aan de Schilderswijk," zegt de verslaggever. "Ik durf wel te zeggen: de meest omgevolkte wijk van Nederland. Maar vinden zij nou eigenlijk zelf dat er sprake is van omvolking?"

De verslaggever vraagt een jongen wat hij ervan vindt "dat er in de Schilderswijk zo weinig Nederlanders wonen". "Lekker multicultureel, toch?", zegt de jongen. Een andere man zegt dat de Schilderswijk "vol met Nederlanders" was toen hij er kwam wonen.

Een man van kleur die aan het woord komt, zegt: "Jullie hebben ons destijds eigenlijk hiernaartoe gehaald, toch? (...) Asielzoekers worden massaal binnengehaald. (...) En wij willen ook geen asielzoekers hier hebben." Op de vraag of dat dan omvolking is, zegt hij: "Ja, dat vind ik wel." De verslaggever sluit af: "Nou, zelfs in de Schilderswijk vinden ze dat er sprake is van omvolking."

Bijna klassiek, maar wel gevaarlijk

"Bijna klassiek, maar wel gevaarlijk", reageert Karim op het fragment. Hij is community organiser bij de Wijkbond Zuid in Rotterdam-Zuid, waar hij bewoners helpt zich te verenigen en samen op te komen voor hun belangen. Hem valt op dat bewoners in de reportage het idee van omvolking overnemen. "Wat je ook hier ziet, is dat sommige mensen het geïnternaliseerd hebben. Mensen die aangesproken worden op hun eigen afkomst, gaan mee in die retoriek."

Voor Karim staat zo'n reportage niet op zichzelf. "Dit normaliseert het extreemrechtse gedachtegoed. Het begint altijd met taal." Hij ziet de toon al decennia verschuiven, maar "het proces gaat wel steeds sneller". Hij vertelt wat gezinnen in zijn omgeving meemaken. "Die zeggen: ik zie gewoon dat er op ons gejaagd wordt. (...) Als je ziet dat jouw kinderen en jouw vrouw zich onveilig voelen, iedere dag opnieuw, omdat ze bepaalde woorden naar hun hoofd geslingerd krijgen. (...) Hoe lang wil je dat verdragen? Op een gegeven moment zeg je: nou, dit land is het dus niet voor mij. Ik mag hier niet horen. (...) Je bent altijd de ander, je bent altijd de buitenlander, je bent altijd de allochtoon. Of je nou hier geboren bent of niet, of je nou een Nederlands paspoort op zak hebt of niet, dat wordt niet gezien. Dus ja, mensen vertrekken." Hij kent een gezin dat daarom naar Marokko is verhuisd, en jongvolwassenen die om dezelfde reden naar Marokko en Turkije zijn vertrokken.

Hoe deed Pointer dit onderzoek

"Oprukkend fascisme begint niet met laarzen", zegt Karim. "Dat begint echt met woorden zoals omvolking, en hondenfluitjes, zoals remigratie. Dat zijn geen onschuldige woorden. Als extreemrechts dit soort woorden gebruikt en ze komen ook daadwerkelijk aan de macht, dan denk ik dat er binnen een mum van tijd echte antimigratiewetten worden aangenomen. (...) Denk dan aan de razzia's van vroeger. Dat mensen echt opgepakt worden."

In de Verenigde Staten is 'remigratie' geen hondenfluitje meer, maar een woord van de regering. Het ministerie van Buitenlandse Zaken richtte in 2025 een 'Office of Remigration' op, dat afspraken maakt met landen die uitgezette mensen opnemen. Het oppakken doet immigratiedienst ICE. In de ICE-detentiecentra belanden "mensen met en zonder geldige verblijfsstatus, soms zelfs Amerikaanse staatsburgers", schreef NOS-correspondent Sjoerd den Daas in augustus.

"We moeten niet naïef zijn", zegt Karim. "Dit kan dus ook gewoon in Nederland gebeuren." Als de PVV, FvD en nog een paar rechtse partijen een meerderheid krijgen, "dan hou ik mijn hart vast". In juli 2025 stemde de Tweede Kamer in met de Asielnoodmaatregelenwet, met daarin een PVV-voorstel om illegaal verblijf strafbaar te maken. In april verwierp de Eerste Kamer de wet.

Anthony Ince, geograaf aan Cardiff University, onderzoekt hoe extreemrechts zich in Britse buurten nestelt en hoe bewoners zich daartegen verzetten. Volgens Ince houdt Karim terecht rekening met maatregelen die zich richten tegen mensen met een migratieachtergrond. Maar het gevaar komt volgens hem niet alleen van de overheid. Als radicaal rechtse partijen meer steun krijgen, nemen ook meer gewone burgers het recht in eigen hand. Groot-Brittannië zag dat in de zomer van 2024, toen relschoppers hotels met asielzoekers probeerden in brand te steken.

Ook in Nederland zien de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de eerste tekenen. De rellen na een demonstratie tegen het vreemdelingenbeleid op het Malieveld, op 20 september 2025, waren volgens hun rapport Achter de façade "de grootste en meest gewelddadige manifestatie van rechts-extremisme in Nederland sinds lange tijd". Dit voorjaar liepen protesten tegen azc's deels uit op geweld. Rechts-extremisten gebruikten die ongeregeldheden om hun 'oplossing' voor 'omvolking' aan te prijzen, schrijven de diensten: 'remigratie', het grootschalig vertrek van mensen met een migratieachtergrond.

Islamofobie

Ook Rahma Bavelaar, medeoprichter van Stichting Meld Islamofobie, ziet in de meldingen die bij de stichting binnenkomen hoe die woorden op straat doorwerken. Wat daders zeggen is al jaren hetzelfde: ga terug naar je eigen land, je hoort hier niet. In een video die Meld Islamofobie begin september deelde, wordt verteld hoe een man op een caféterras zonder aanleiding begint te schreeuwen tegen een moeder met hoofddoek, die met haar gezin en vriendinnen door een winkelcentrum loopt: "Kanker moslims, opkankeren met jullie hoofddoek uit dit land. Jullie horen hier niet thuis. Jullie zijn ratten." Eén zin riep hij in het Engels, "Muhammed is a false prophet", opgepikt van internet, denkt de melder. De moeder wil sindsdien niet meer naar buiten. De stichting deelde de melding om te laten zien dat 'islamkritiek' te vaak een excuus is voor racisme tegen moslims. "Dan zie je heel direct terug hoe die retoriek over ‘omvolking’ die je op internet vindt, maar ook vanuit de politiek, doorwerkt in alledaagse interacties", zegt Bavelaar.

Uit recent onderzoek van de Nieuws BV onder ruim vijfhonderd jonge Nederlandse moslims blijkt zelfs dat twee derde vertrek uit Nederland waarschijnlijk acht. Veiligheid noemden zij het vaakst als reden (met islamofobie, discriminatie en uitsluiting als belangrijke oorzaken), gevolgd door de wens om in een islamitisch land te wonen.

De waarschuwingen van de AIVD en de NCTV komen volgens Bavelaar "heel laat". "Na 20 jaar vooral achter jihadisten aan te zitten, hebben ze niet gemerkt dat ondertussen extreemrechts in het centrum van de macht zit." Het beeld van moslims als een bedreigende groep bestaat al veel langer, zegt ze. Extreemrechts heeft het gevoed, maar antiterreurwetten deden dat ook: die noemen geen geloof, maar het debat erover ging bijna alleen over moslims als verdachte gemeenschap.

Save Europe Act

Raisa Blommestijn, presentator bij Ongehoord Nieuws, riep eind mei op X op om de Save Europe Act te tekenen, een petitie "om druk te zetten op de Europese Commissie om een asielstop én remigratie af te dwingen". Op 9 juni zei ze aan tafel in het programma: "Ik heb zelf ook getekend." Initiatiefnemers van de petitie zijn de radicaal-rechtse influencer Eva Vlaardingerbroek en de Oostenrijkse rechts-extremist Martin Sellner, voorman van de Identitaire Beweging, een Europees netwerk van extreemrechtse activisten. Eind juli weigerde de Europese Commissie de petitie te registreren als burgerinitiatief, wegens discriminatie naar ras en etnische afkomst, meldde de NOS.

In augustus bleek een wijkraadslid van de VVD in de Afrikaanderwijk, in Rotterdam-Zuid, diezelfde petitie te hebben getekend. Hij stond op 1 augustus in Utrecht bij de demonstratie ervoor, meldde Dagblad010. Zijn partij nam afstand; zelf zei hij niet te hebben geweten dat de demonstratie "zwaar extremistisch" was. Op 7 september sprak Karim hierover in bij de wijkraad. Daar namen de wijkraad en Arnhem zelf allebei afstand van zijn bezoek aan het protest en zijn handtekening onder de petitie, blijkt uit de besluitenlijst. "Je ziet dat het al heel dichtbij komt", zegt Karim. "Dit soort gesprekken moeten we in elke wijk gaan voeren. En niet één keer, maar regelmatig."

Haat als afleidingsmanoeuvre

Tegenover de retoriek op televisie of YouTube zet Karim het gesprek in de wijk. In 2025 richtte hij in de Afrikaanderwijk met anderen de Wijkbond op, een soort vakbond voor buurtbewoners die opkomt voor wie bijvoorbeeld schimmel in huis heeft of een te hoge huur betaalt.

Zo krijgen statushouders volgens Karim de schuld van de woningnood. "Mensen denken dat alle sociale huurwoningen naar statushouders gaan. Maar wij moeten uitleggen: nee, het komt niet door de statushouders, hier zit een systeem achter." In 2023 ging bijna 8 procent van de vrijgekomen corporatiewoningen naar statushouders, meldt het CBS. Het tekort komt volgens het Centraal Planbureau doordat er jarenlang te weinig is gebouwd, terwijl het aantal huishoudens harder groeide dan verwacht, door migratie en doordat steeds meer mensen alleen wonen. Karim wijst vooral op de corporaties, die nu half zoveel woningen bouwen als in de jaren zeventig en tachtig. "Hadden we het oude volkshuisvestingssysteem gehad, hadden we nu helemaal geen woningcrisis. Hadden ze dus ook geen zondebok." De haat is volgens hem een afleidingsmanoeuvre, waardoor de echte problemen blijven liggen: "We geven de ander de schuld, zondebokpolitiek."

Om die zondebokpolitiek tegen te gaan brengt de wijkbond bewoners met verschillende achtergronden bij elkaar. Niet hun afkomst staat centraal, maar de problemen die ze delen. Heeft iemand schimmel in huis, dan zeggen ze: "Waarschijnlijk ben je niet de enige met schimmelproblemen." Vervolgens kijken ze of de buren zich ook willen organiseren, om samen de verhuurder of de woningcorporatie aan te spreken. "Op het moment dat mensen bij elkaar komen, elkaar recht in het gezicht aankijken en het gesprek aangaan, dat mag over alles gaan, dan kunnen we ook dingen in gang zetten."

Zo probeert de Wijkbond te voorkomen dat mensen tegenover elkaar komen te staan. Volgens geograaf Ince profiteert extreemrechts juist van de afstand tussen verschillende bevolkingsgroepen. Wie mensen met een andere achtergrond nooit ontmoet, kan hen gemakkelijk als een bedreiging gaan zien. Of, zoals Ince het zegt: "Die mensen daar, die je niet kent en met wie je nog nooit echt hebt gepraat, die zijn het probleem."

Genoeg is genoeg

Naast het werk in de wijk bouwt Karim aan een landelijk netwerk van diasporagemeenschappen, zodat Congolese, Palestijnse, Marokkaanse, Turkse en Aziatische gemeenschappen straks "met één mond" kunnen zeggen: "Dit pikken wij niet langer. Genoeg is genoeg." De grens is volgens hem "al overschreden, vele malen, met termen zoals omvolking en het willen terugsturen van mensen uit verschillende gemeenschappen". In het voorjaar van 2027 wil het netwerk daartegen een grote landelijke demonstratie houden.

"Er wordt zo negatief, haatdragend over ons gesproken", zegt hij. "Iedere dag opnieuw, in de media, op de sportvelden, institutioneel, je ziet het bij de politie, je ziet het bij de Belastingdienst." Bij de toeslagenaffaire woog nationaliteit mee in de keuze wie extra werd gecontroleerd. Het kabinet erkende in 2022 dat het ging om "een vorm van institutioneel racisme". Nederlanders met een ouder uit Marokko, Turkije of Suriname werden in 2023 naar eigen zeggen ongeveer twee keer zo vaak door de politie gecontroleerd als mensen met een Nederlandse herkomst, meldt het CBS.

Het netwerk brengt groepen die al georganiseerd zijn met elkaar in contact en helpt nieuwe groepen zich te organiseren. Karim wil ook de moskeeën in: veel moskeegangers hebben volgens hem niet door dat de retoriek over hen gaat. Volgens Ince is zulke zelforganisatie het sterkst als ook de witte meerderheid in actie komt: dan is het moeilijker om migranten als onruststokers weg te zetten. De geplande demonstratie is voor Karim pas het begin: "Als er niet geluisterd wordt, dan moeten we gaan escaleren. Dat kan in de vorm van een staking." Ince ziet in Karim's aanpak een poging om vertrouwen in elkaar en in eigen organisaties op te bouwen. Als de beweging sterk genoeg wordt, "trek je de overheid met je mee", zegt hij.

"We moeten samen opstaan. En ik zie mensen opstaan", zegt Karim. "Heb een gesprek met je buurman, buurvrouw, op je werk met je collega, met je familie. Ga het gesprek niet uit de weg, want daar begint het mee. Niets doen, dat is eigenlijk het meest gevaarlijk."

Ongehoord Nieuws

Dat Ongehoord Nieuws, als onderdeel van de publieke omroep, woorden als omvolking en remigratie gebruikt op de publieke omroep, vindt Karim heel schadelijk. De rest van de media mag zich volgens hem niet neutraal opstellen tegenover wat Ongehoord Nieuws uitzendt. "Je kunt niet zwijgen. Dit is objectief gewoon een gevaar. (...) En dan over een paar jaar zeggen we: hoe heeft het zover kunnen komen? Hallo, waar waren jullie?"

Op 8 september, de dag dat Pointer Karim sprak, kondigde minister Letschert het voornemen aan om de erkenning van Ongehoord Nederland in te trekken. Stel dat de omroep zonder erkenning doorgaat, bijvoorbeeld op YouTube, maakt dat voor Karim uit? "Dat maakt zeker uit, want je geeft een signaal af", zegt Karim. "Je geeft een signaal aan het Nederlandse publiek dat dit onacceptabel is."

*Karim is om veiligheidsredenen een gefingeerde naam. Zijn echte naam is bij de redactie bekend.