Het gaat onder meer om wetenschappers van de Amerikaanse Yale-universiteit. Zij bestuderen patiënten met long-covid, tegenwoordig vaak postcovid genoemd. In 2022 besloten ze om ook patiënten met het zogeheten ‘postvaccinatiesyndroom’ (PVS) te gaan onderzoeken. Het gaat om mensen met langdurige klachten die erg lijken op postcovid. Maar de symptomen, zoals extreme vermoeidheid, zenuwpijn en concentratieproblemen, worden volgens hen zelf niet veroorzaakt door een corona-infectie, maar ontstonden kort na coronavaccinatie.

Waar de Yale-onderzoekers hun onderzoek naar postcovid in vooraanstaande tijdschriften gepubliceerd kregen, liggen de onderzoeken van diezelfde onderzoekers naar het postvaccinatiesyndroom nog steeds ongepubliceerd op de plank.

De methodologie is identiek aan werk dat in vaktijdschriften als Nature werd gepubliceerd, vertelt hoogleraar neurowetenschappen David Putrino, die vanuit het New Yorkse Mount Sinai-ziekenhuis bij het onderzoek betrokken is. “We veranderden alleen de aandoening die we bestudeerden. En plotseling was werk dat in een toptijdschrift was gepubliceerd, nergens meer publiceerbaar.”

In februari 2025 heeft de Yale-onderzoeksgroep haar resultaten, bij het uitblijven van publicatie, met een persbericht naar buiten gebracht. Daarin staat dat bij de patiënten veranderingen in het bloed en het immuunsysteem zijn waargenomen. Het persbericht is voorzichtig: het onderzoek is klein en bevindt zich nog in een ‘vroeg stadium’; de resultaten moeten nog in groter onderzoek worden bevestigd.

Yale-wetenschappers krijgen verwijt anti-vaxers te zijn

Maar op sociale media gaan al snel de meest wilde verhalen rond. “Ze geven eindelijk toe dat long covid in werkelijkheid een vaccinbijwerking is”, retweet Elon Musk naar zijn bijna tweehonderd miljoen volgers op X. De Yale-wetenschappers krijgen het verwijt dat zij ‘anti-vaxers’ in de kaart hebben gespeeld.

Ook de Zweedse hoogleraar Per Hammerström kreeg te maken met tegenwerking van een tijdschrift. Zijn studie ging over het ‘spike-eiwit’, het deel van het coronavirus dat zich toegang tot de cel verschaft. In hun lab in Zweden ontdekten hij en zijn collega, universitair hoofddocent Sofie Nyström, dat dit eiwit mogelijk bloedstolsels kan veroorzaken die het lichaam lastig kan afbreken. In een artikel schreven zij dat dit mogelijk een verklaring kan bieden voor sommige bijwerkingen van het coronavaccin, waarbij het spike-eiwit als ‘antigeen’ is gebruikt om immuniteit op te wekken.

Kritiek op hypothese

“Als wetenschappers hebben we, wanneer we iets waarnemen dat we belangrijk vinden, ook de verantwoordelijkheid om dit te communiceren”, zegt hoogleraar Per Hammarström. Maar tijdens de beoordeling van het artikel door het tijdschrift Journal of the American Chemical Society komt er kritiek op de hypothese over het mogelijke verband met bijwerkingen. Die is afkomstig van de zogeheten peer-reviewers, de collega-deskundigen die namens het tijdschrift de studie beoordelen. Zij voelen zich ‘ongemakkelijk’ en hebben ‘prangende zorgen’, en denken dat zulke opmerkingen ‘het publiek angst aanjagen’.

Na de kritiek schrappen de Zweden hun opmerkingen over mogelijke vaccinbijwerkingen. "We hebben deze er nu uitgehaald, om zo de antivax-bewegingen niet van brandstof te voorzien", laten ze het tijdschrift weten.

Ook in Nederland lopen wetenschappers tegen obstakels aan. Het Nederlandse Bijwerkingencentrum Lareb diende samen met het Amsterdam UMC, de Rijksuniversiteit Groningen en het Erasmus MC twee voorstellen in om onderzoek te doen naar patiënten met postvaccinatieklachten. Zij wilden onderzoeken hoe vaak postcovid-achtige klachten na coronavaccinatie in Nederland nu precies voorkomen en wat er in het lichaam van de patiënten gebeurt, vertelt Lareb-directeur Agnes Kant. De voorstellen werden ingediend bij ZonMw, het overheidsinstituut voor gezondheidsonderzoek.

Geen van de onderzoeksvoorstellen kreeg groen licht. "Toen was ik zwaar teleurgesteld", vertelt Kant. "Want ik had er een goed gevoel bij: dit is relevant, dus dit moet lukken."

Cirkelredenering

De Amsterdamse immunoloog Jeroen den Dunnen, die het patiëntenonderzoek zou gaan doen, vond de argumenten die ZonMw voor afwijzing gebruikte ‘weinig hout snijden’. Den Dunnen zegt dat volgens ZonMw eerst in kaart moet worden gebracht hoe vaak de postvaccinatieklachten in Nederland voorkomen. Maar een voorstel daartoe, ingediend door zijn collega’s van de Rijksuniversiteit Groningen, werd door ZonMw ook afgewezen. Den Dunnen: “Dan krijg je een soort cirkelredenering waar je niet uitkomt.”

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.