Deze blokkades van de berichtendienst vonden in dezelfde periode plaats dat Meta tientallen queer-accounts van Instagram verwijderde. Omdat een WhatsApp-blokkade, anders dan een verwijderd Instagram-account, niet publiek zichtbaar is, zijn mogelijk meer sekswerkers geblokkeerd zonder dat dit aan het licht kwam.

Veel sekswerkers gebruiken WhatsApp om afspraken met klanten te maken en contact met hen te onderhouden. In de gesprekken die Pointer voerde met de slachtoffers, het Sekswerk Meld- en Adviespunt (SMAP) en Bits of Freedom, worden grote zorgen geuit over de inmenging van een Amerikaans bedrijf dat bepaalt of sekswerkers in Nederland hun beroep kunnen uitoefenen.

Ook Tweede Kamerlid Sandra Beckerman (SP) vindt dat Meta zich aan Nederlandse wet- en regelgeving moet houden. "Sekswerk is hier legaal en zou daarom legaal online aangeboden moeten kunnen worden", vindt Beckerman. Ze ziet in de Verenigde Staten een conservatieve wind waaien. "Techbedrijven zoals Meta gaan daarin mee om een betere politieke en economische positie te verwerven. Helaas heeft dat grote consequenties voor LHBTIQ+ personen en andere gemarginaliseerde groepen in de VS, maar dus ook in Nederland."

Minder inkomsten en veiligheid

Het account van sekswerker Felicia (niet haar echte naam) is in de afgelopen maanden al minstens drie keer geblokkeerd. Dat gebeurt alleen op avonden waarop ze via Whatsapp contact heeft met klanten. Meta geeft haar geen toelichting waarom haar account elke keer wordt opgeschort. Via een online formulier kan ze in bezwaar gaan tegen die beslissing. Tot nu toe heeft ze telkens de toegang tot haar account teruggekregen, maar in de tussentijd kan ze dus geen nieuwe afspraken inplannen.

"Ik doe niets verkeerd. Het wordt mij wel onmogelijk gemaakt om te werken", zegt Felicia. "En het is schandalig dat je zo’n groot bedrijf bent, maar dat er geen manier is om contact met iemand op te nemen."

Bij een andere sekswerker ging tijdens een betaald videogesprek met een klant het beeld op zwart: ze had net een betaling ontvangen en trok haar kleding uit. Zij deed dat op haar persoonlijke WhatsApp-account. In de daaropvolgende dagen werden ook haar Instagram- en Facebook-account verwijderd.

Deze blokkade had een gigantische impact op de sekswerker, legt woordvoerder Frankie Hermsen van het Sekswerk Meld- en Adviespunt (SMAP) uit, waar de melding binnenkwam. "Ze is nu al haar klantgegevens en -gesprekken kwijt, terwijl ze legaal werk in Nederland uitvoert." Niet alle sekswerkers slaan namelijk de contactgegevens op hun telefoon op.

Volgens Hermsen heeft deze ingreep gevolgen voor zowel de inkomsten als de veiligheid van sekswerkers. "De meeste klanten gebruiken WhatsApp, dus dat zorgt voor een enorm verlies van inkomsten. Daardoor kunnen sekswerkers minder selectief zijn in welke klanten ze aannemen. En dat vergroot het risico op geweld weer."

Op een zogeheten WhatsApp Business-account is het niet toegestaan om erotische diensten te verkopen. Maar bij alle verhalen van sekswerkers die Pointer heeft gehoord, gaat het om persoonlijke accounts. En daar geldt dat beleid niet.

Hulpverlener geblokkeerd

Eind vorig jaar werd bij kennis- en expertisecentrum SHOP een Instagram-account verwijderd. Daarbij werd destijds wel een reden opgegeven: ze zouden betrokken zijn bij mensenhandel en uitbuiting. Ook werd het WhatsApp-account van een hulpverlener geblokkeerd. Inmiddels zijn beide accounts weer hersteld.

"Voor ons is het schokkend dat we een automatische melding van Meta kregen waarin stond dat we blijkbaar bijdragen aan mensenhandel. Terwijl wij juist een organisatie zijn die mensenhandel actief bestrijdt", legt SHOP-woordvoerder Merel van Altena uit. Ook SHOP vindt het zorgelijk dat een Amerikaans bedrijf invloed kan uitoefenen op de manier waarop sekswerkers en organisaties hun werk kunnen uitoefenen?

De blokkade heeft een behoorlijke impact gehad op het functioneren van SHOP. De betreffende hulpverlener kon wekenlang geen vragen beantwoorden van sekswerkers. "Ze konden ons op dat moment niet meer bereiken. Zeker als je de taal niet spreekt en met een dringende hulpvraag zit: dan kom je bij ons terecht. En dat was toen niet mogelijk."

'Kanarie in de kolenmijn'

Enkele sekswerkers die Pointer sprak, vrezen dat Meta mogelijk meeleest met de inhoud van berichten. Volgens Rejo Zenger van digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom is dat onwaarschijnlijk. WhatsApp maakt gebruik van end-to-end encryptie, waardoor enkel de verzender en ontvanger van een bericht de inhoud kunnen lezen.

Meta kan dus niet op basis van de gesprekken zelf beoordelen of een account tegen de richtlijnen ingaat. Wat Meta wel kan zien, is de naam van een WhatsApp-groep, welke telefoonnummers in een groep zitten, of dat er een videogesprek wordt gestart. Ook kan het signalen van buitenaf gebruiken om accounts als verdacht aan te merken, zoals meldingen van gebruikers of telefoonnummers op seksadvertentiesites.

Zenger typeert de sekswerkers die hiermee te maken hebben gehad als 'kanaries in de kolenmijn'. "Dat geldt voor veel gemarginaliseerde groepen. Zij ervaren als eersten de klappen van inperkingen van de democratie. Want zij zitten niet in het veilige midden, maar aan de randen van de samenleving. Dus op het moment dat die ruimte aan het versmallen is, hebben zij daar altijd als eerste last van. En Meta heeft op dit moment de macht om te zeggen: Deze groep staat ons niet aan, dus daar zijn we minder zorgvuldig mee."

Reactie Meta

Meta kan niet specifiek ingaan op individuele gevallen zonder dat Pointer deze gegevens overhandigt. Maar een woordvoerder van het bedrijf legt wel uit: "Op basis van de beschreven informatie zien wij geen reden om aan te nemen dat deze accounts op grond van ons beleid hadden moeten worden geblokkeerd."

Pointer vroeg Meta ook naar de gevolgen van onterechte blokkades voor sekswerkers, zoals misgelopen inkomsten en afnemende veiligheid. Het bedrijf wil daar niet op reageren.