Uit een vragenlijst ingevuld door 273 gemeenten blijkt dat 20 procent van de gemeenten te maken heeft met dit fenomeen. “Dat is een behoorlijk aantal”, vindt ondermijningsonderzoeker Pieter Tops. “Het toont aan hoe pervers de onderkant van de drugswereld in elkaar zit.”

Er wonen steeds meer kwetsbare mensen in sociale huurwoningen en daarmee neemt het risico op criminele uitbuiting toe, vertellen gemeenten, de politie en woningcorporaties aan Pointer.

Probleem neemt toe

Criminelen maken misbruik van de kwetsbare mensen door ze te manipuleren of onder druk te zetten en de woning ‘over te nemen’. Dit wordt cuckooing of koekoekswonen genoemd, naar de koekoeksvogel die het nest van andere vogels inpikt om daar haar ei in te leggen. Hoogleraar Openbare-orderecht aan de Universiteit Groningen Michel Vols, zei in een eerdere radiouitzending al dat hij het fenomeen "zag toenemen".

Gemeenten worstelen regelmatig met deze vorm van overname, blijkt uit de vragenlijst die Pointer ze voorlegt. Vlissingen ziet “dat kwetsbare personen door anderen de regie over hun woning verliezen, waarna deze feitelijk wordt overgenomen”. Leiden zegt dat “cuckooing mensen die al kwetsbaar zijn in een extra precaire positie plaatst”. In Vlaardingen zijn in de afgelopen 2 jaar 9 personen hun woning door ernstige overlast door koekoekswonen kwijtgeraakt.

Huis overgenomen door drugsdealers

“Je moet de postbode (drugsdealer, red.) af en toe binnenlaten”, vertelt Ilona – niet haar echte naam - van wie de woning is overgenomen door drugsdealers. Vanuit het huis van haar en haar vriend werd dagelijks drugs gedeald. Ze zijn zelf drugsverslaafd en daardoor makkelijk te manipuleren. “Ze weten gewoon dat wij makkelijk zijn.”

Volgens de landelijke politie is “het uitbuiten van verslaafden een ernstige vorm van ondermijnende criminaliteit”. De politie krijgt van wijkagenten uit grote en middelgrote steden te horen dat “criminelen steeds agressiever gebruikmaken van de 'bovenwereld' (woningen) om hun drugshandel te faciliteren”.

‘Die mensen hebben ook buren’

Woningcorporaties maken zich ook grote zorgen over koekoekswonen. Pointer sprak uitgebreid met acht woningcorporaties (verantwoordelijk voor ongeveer 1,1 miljoen sociale huurwoningen) en met koepelorganisatie Aedes.

Corporaties hebben de mogelijkheid om in het geval van drugsoverlast huurders op straat te zetten. Voor woningkoepel Aedes is dit wel een laatste redmiddel. “Wij willen kwetsbare mensen namelijk niet het dak boven hun hoofd ontnemen”, zegt voorzitter Liesbeth Spies. “Tegelijkertijd hebben die mensen ook buren.” De koepel moet ook de andere huurders “beschermen en een veilige en fijne woonomgeving bieden.”

“Ze hebben mijn huis misbruikt als drugspand”, zegt Ilona, die inmiddels samen met haar vriend door de woningcorporatie op straat is gezet. “Ik voel me wel een beetje misbruikt door bepaalde mensen.”