"Nadat ik in transitie was gegaan, merkte ik dat ik zwaarder werd. Dat vond ik verschrikkelijk. Toen ben ik gaan sporten. Eerst hardlopen, maar dat was ik snel zat. Daarna ontdekte ik de racefiets en gelijk had ik het wielrenvirus te pakken", vertelt Van Gogh.

Wedstrijden fietsen

Van Gogh maakt zo op relatief late leeftijd (ze is dan al de 30 gepasseerd) kennis met de wielersport. Ze is competitief ingesteld en denkt eraan wedstrijden te gaan fietsen. Daarvoor heeft ze een 'V' in haar paspoort nodig. Op dat moment is daarvoor nog een geslachtsveranderende operatie vereist. Alleen dan kan de rechter opdracht geven om het geslacht in het paspoort aan te passen. Als dat proces is voltooid, is ook de wielerbond ermee akkoord dat een trans vrouw meedoet in de vrouwencategorie.

Hoewel Van Gogh dan al een 'V' in haar paspoort heeft en dus gewoon een licentie bij de vrouwen kan krijgen, vertelt ze nationale wielerbond KNWU (Koninklijke Nederlandse Wielrenunie) eerlijk over haar transitie van man naar vrouw. De KNWU besluit dat ze aan alle regels voldoet en laat haar toe tot het rijden van amateurwedstrijden in de vrouwencategorie.

De professionele carrière van Natalie van Gogh begint in 2008 op haar 34ste. De regels zijn dan nog eenvoudig. De internationale wielerbond UCI bemoeit zich eigenlijk niet eens met trans vrouwen die aan wedstrijden meedoen. Zolang de nationale bond maar akkoord is.

‘Ik mag hier zijn’

Al snel fietst Van Gogh zich in de kijker. "En toen kwam ook de ophef", zegt ze. "Natalie kan echt ontzettend hard rijden. Veel renners vragen zich af of ze wel helemaal vrouw is. Of alles er wel afgehaald is", zegt één van Van Gogh's collega’s destijds tegen het Eindhovens Dagblad.

De opmerkingen vindt ze nog niet het ergste. "Ze mogen het vinden, ik weet dat de grote meerderheid van de wielrenners die vragen niet heeft." Wat haar wel raakt, is de ophef in de media. "Ik ben een teruggetrokken persoon, niet gewend dat het om mij draait. En nu werd ik ineens aangevallen om wie ik ben. Ik overwoog zelfs te stoppen."

Maar dat doet Van Gogh niet. "Ik ben naast teruggetrokken ook eigenwijs. En ik wist: ik sta in mijn recht. De KNWU zegt dat ik hier mag zijn, de dokters zeggen dat ik hier mag zijn. Dus wat is dan het probleem?"

Van Gogh gaat door, maar elke keer als ze iets presteert, ontstaat er ophef. Zeker als Van Gogh Nederlands kampioen baanwielrennen wordt in 2009. "Ik wilde zó graag winnen. Toen ik over de streep kwam, was ik eerst heel blij. Maar al snel dacht ik: daar gaan we weer. En dat was ook zo."

Nieuwe regels

In 2014 verandert er iets. Tot die tijd kon je in Nederland alleen een 'V' in je paspoort krijgen als je als trans persoon bepaalde genderbevestigende operaties had ondergaan. Maar niet iedere trans persoon wil dat. Mensen die zich als vrouw identificeren moeten ook zonder operaties de mogelijkheid krijgen om een ‘V’ in hun paspoort te krijgen, zo stelt de nieuwe transgenderwet.

Voor de sport ontstaat er een probleem. Sportbonden kunnen niet meer rekenen op die 'V' in het paspoort, die zegt namelijk wel iets over genderidentiteit, maar niets over sekse. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) komt in 2015 met de eerste regel waar trans vrouwen aan moeten voldoen om mee te kunnen doen bij de vrouwencategorie. Een testosteronniveau van maximaal 5 nanomol voor een periode van 12 maanden. De achterliggende gedachte: testosteron is het hormoon dat zorgt voor onder andere spiergroei - en dus prestatievoordeel. Mannen hebben het in grotere hoeveelheid dan vrouwen, waardoor ze in veel sporten voordeel hebben ten opzichte van vrouwen.

De wielerbonden (nationaal en internationaal) volgen de lijn van het IOC en voeren de testosteron-regel ook in. Van Gogh krijgt geen echter geen bericht dat ze ergens aan moet voldoen en mailt de internationale wielerbond UCI daarom zelf maar. Ze krijgt geen reactie en gaat gewoon door met het rijden van wedstrijden.

Ophef

In 2021 stopt Van Gogh met wielrennen. Het is mooi geweest, op haar 47ste. Kort daarna verandert het (sport)politieke klimaat voor trans vrouwen in de sport drastisch. Een jaar later, in 2022, wint trans vrouw Austin Killips een professionele wielerwedstrijd in de Verenigde Staten. Net als bij Van Gogh, ontstaat er ophef. Maar deze keer is de ophef groter en serieuzer dan ooit.

Inga Thompson, zelf voormalig wielrenner, spreekt zich uit bij Fox News: "Het is niet eerlijk voor de vrouwelijke renners. We moeten die vrouwen beschermen. We vragen iedereen om in opstand te komen. Daarom hebben we een groep gevormd van oud-renners die zich inzetten voor strengere regels voor trans personen."

De lobbygroep, waar vooral oud-renners en oud-sporters zoals Thompson deel van uitmaken, stuurt een brief naar de internationale wielerbond UCI waarin ze de bond oproepen strengere regels in te stellen. De UCI verdedigt haar eigen regels en zegt: "De huidige stand van de wetenschap laat niet zien dat er bewijs is dat trans vrouwen oneerlijk voordeel hebben."

Enquête-uitslagen

De lobbygroep zoekt de media op en schermt met een survey van rennersvakbond CPA waaruit zou blijken dat 92 procent van de renners tegen deelname van transgenders is. Maar uit onderzoek van Pointer blijkt dat die enquête niet betrouwbaar is. De vragenlijst is meerdere keren door dezelfde persoon én anoniem in te vullen. Bovendien staat de enquête nog steeds online en is deze nooit afgesloten. Hoe de vakbond aan die 92 procent komt, wordt niet duidelijk. Op vragen van Pointer reageren ze niet.

De UCI zegt niet te zwichten voor de druk van de lobbygroep. Maar in 2022 wordt eerst de testosteron-regel aangescherpt naar een maximum van 2,5 nanomol over een periode van 24 maanden. En een jaar later worden trans vrouwen zelfs helemaal uitgesloten als zij niet kunnen bewijzen dat ze al vóór hun puberteit in transitie zijn gegaan.

David Lappartient, voorzitter van wielerbond UCI, verdedigt het strenge beleid in een eigen persbericht: "We hebben de plicht om gelijke kansen te garanderen voor alle deelnemers. Gezien de huidige stand van de wetenschap, zijn geen gelijke kansen te garanderen tussen transgender vrouwen en cisgender vrouwen." De wetenschap is echter verdeeld over het vraagstuk of trans vrouwen een voordeel hebben ten opzichte van cis vrouwen.

‘Trans vrouwen niet per se oneerlijk voordeel’

Åsa Ekvall doet aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek naar sportspecifieke voordelen van trans vrouwen ten opzichte van cis vrouwen. Dat onderzoek richt zich op alle beschikbare data uit verschillende onderzoeken tot nu toe. De conclusie is dat veel data niet betrouwbaar is en weinig zegt over sportprestaties. Je kunt dus niet zonder meer zeggen dat de wetenschap aantoont dat alle trans vrouwen een oneerlijk voordeel hebben, zegt Ekvall.

Maar de UCI redeneert andersom: we kunnen eerlijke sport niet garanderen als we trans vrouwen toelaten in de vrouwencategorie, die in hun puberteit de mannelijke geslachtsontwikkeling hebben doorgemaakt. Onder die nieuwe regels had Natalie van Gogh dus nooit mee kunnen doen in de vrouwencategorie.

Nederlandse wielerregels

De Nederlandse wielerbond KNWU hanteert dezelfde regels als de UCI voor topsporters, maar zegt in de amateursport voor inclusiviteit te staan. Of die inclusiviteit betekent dat trans vrouwen in de vrouwencategorie mee kunnen doen bij amateurwedstrijden, is niet bekend.

Van Gogh rijdt nog weleens een kleine amateurwedstrijd op een nationale licentie. “Maar ik zou nu geen profrenner meer kunnen worden", aldus Van Gogh.

De UCI heeft niet gereageerd op vragen van Pointer.

Meer weten over trans vrouwen in de topsport? Luister dan zaterdag 5 september naar Pointer, om 14:00 uur op NPO Radio 1.