De meeste 17-jarigen kunnen niet wachten om eindelijk 18 te worden, maar Dilay (17), Naomi (17) en Giselle (17) zien enorm op tegen dit moment. Dat is niet zonder reden. Veel jongeren die een jeugdzorginstelling uiterlijk op hun achttiende verjaardag moeten verlaten, weten niet waar ze heen moeten. Sommigen belanden zelfs op straat. Dilay: “Ik heb geen idee waar ik onderdak kan krijgen.”
Dilay wordt over een maand achttien, maar 2 maanden geleden moest ze haar spullen al in verhuisdozen aan het stoppen. “Ik vind het irritant dat ik toen al moest inpakken van mijn begeleiders. Mijn begeleiders dachten dat ik daardoor minder stress zou krijgen, maar ik kreeg er juist meer stress van.”
Op haar veertiende kwam Dilay terecht in een jeugdzorginstelling, toen haar moeder ongeneeslijk ziek werd en haar vader niet voor haar kon zorgen. Ze woont inmiddels 3 jaar in de open instelling, die voor haar echt als thuis voelt. “Het is de beste plek waar ik heb gewoond binnen de jeugdzorg. Ik heb hiervoor eventjes in een gesloten instelling en een crisisafdeling gewoond.”
Zicht op een nieuwe woonplek met de juiste begeleiding heeft ze nog niet, maar er lopen wel aanmeldingen voor nieuwe woonplekken met begeleiding. Eén ding is zeker: ze moet sowieso weg uit de instelling waar ze nu woont zodra ze achttien wordt. “Ik heb een lijst met mogelijke woonplekken gekregen van mijn begeleiders, maar ik kan daar nog helemaal niks mee, omdat ik nog geen WLZ- of WMO-indicatie heb.”
Een Wlz-indicatie (Wet langdurige zorg) is bedoeld voor jongeren die blijvend intensieve zorg of begeleiding nodig hebben, bijvoorbeeld door een ernstige beperking of psychische problemen. De indicatie wordt aangevraagd bij het CIZ. Een Wmo-indicatie (Wet maatschappelijke ondersteuning) is hulp vanuit de gemeente, bijvoorbeeld voor begeleid wonen of ondersteuning in het dagelijks leven. Jongeren moeten deze ondersteuning aanvragen bij hun gemeente.
Ook Naomi en Giselle, beiden 17 jaar, wachten nog op een indicatie of verlenging van jeugdzorg. Tot die tijd is het onzeker over wat er gaat gebeuren na hun achttiende verjaardag. “Mijn grootste angst is dat ik op straat kom te staan,” vertelt Giselle. En die angst is niet onrealistisch.
Achttien en dakloos
De gemiddelde Nederlandse jongere gaat rond zijn 23e uit huis, blijkt uit de jeugdmonitor van het CBS uit 2025. Jongeren uit de jeugdzorg moeten dus vaak al 5 jaar eerder dan de gemiddelde Nederlander op eigen benen staan. En dat terwijl veel van hen kampen met mentale problemen, trauma’s of onzekerheid over geld en huisvesting. Uit onderzoek van Stichting Het Vergeten Kind blijkt dat 65 procent van deze jongeren na hun achttiende moet verhuizen uit een leefgroep, gezinshuis, instelling of pleeggezin. Deze jongeren hebben dus geen verlengde jeugdzorg gekregen, of een WLZ- of WMO-indicatie. 22 procent van deze jongeren belandt uiteindelijk op straat.
Mijn grootste angst is dat ik op straat kom te staan.
Het krijgen van verlengde zorg is niet vanzelfsprekend. Of iemand daarvoor in aanmerking komt, verschilt per gemeente, die elk een eigen budget voor zorg hebben. Daardoor is de kans op verlenging niet overal even groot.
Een beslissing wordt daarnaast gebaseerd op de situatie van de jongere zelf, zoals de psychische gezondheid, de mate van zelfstandigheid en de inschatting of iemand voor zichzelf kan zorgen.
‘Ik nam een overdosis’
De stress en onzekerheid waar deze jongeren na hun achttiende mee te maken krijgen is soms zo groot dat ze denken aan zelfbeschadiging. Zo nam Naomi op haar zeventiende een overdosis om grip te krijgen op de situatie. “Het duurde allemaal te lang en niemand wilde naar mij luisteren.”
Op haar dertiende kwam Naomi in aanraking met jeugdzorg, omdat haar ouders niet goed voor haar konden zorgen. Ze werd op haar zestiende tegen haar wil uit huis geplaatst en kwam terecht op een crisisafdeling. “Normaal hoor je daar maximaal 28 dagen te zitten. Ik zat er uiteindelijk meer dan 5 maanden, omdat er geen plek voor mij was op een andere afdeling of instelling”, blikt ze terug.
Naomi was het wachten op de crisisafdeling zat en vond een overplaatsing naar een andere groep te lang duren. Op de crisisafdeling wilde ze niet blijven, omdat ze de stress van een overplaatsing die elk moment zou kunnen komen, niet meer wilde voelen. Het liefst wilde Naomi naar huis, maar ook dat was nog geen optie volgens de begeleiders. Naomi voelde zich niet gehoord en nam een overdosis als laatste redmiddel om aandacht te krijgen. De boodschap die ze hiermee wilde overbrengen was: "Jullie luisteren naar mij en plaatsen me over naar een andere instelling of naar huis, of ik hoef niet meer te leven."
Nadat ze herstelde in het ziekenhuis belandde ze op een open groep, waar ze nu nog steeds woont. Toch veranderde er volgens haar weinig. “De overdosis heeft niet veel nut gehad, omdat ik nog steeds niet terug naar mijn ouders mag.”
‘Er zit heel veel druk op’
Die onzekerheid over de toekomst herkent ook Giselle. Ze maakt zich grote zorgen over haar leven na haar achttiende verjaardag. “Ik weet wel dat ik iets voor mezelf wil, een appartementje of een studio of zo. Maar het is allemaal heel erg duur en ik heb het gevoel dat ik er niet echt de tijd voor krijg om rustig iets te vinden. Er zit heel veel druk op.”
Omdat haar moeder niet voor haar kon zorgen, kwam Giselle op jonge leeftijd in de jeugdzorg terecht. Sinds haar elfde verhuisde ze van plek naar plek. “Ik heb binnen jeugdzorg op dertien of veertien verschillende plekken gewoond. Er zijn jaren geweest dat ik drie of vier keer in een jaar moest verhuizen.”
Na die jaren van onzekerheid weet ze ook nu niet waar ze aan toe is. Het is onduidelijk hoe het zit met een WLZ-indicatie en of die überhaupt is aangevraagd door de gezinsvoogd. “Voor mij is het nu absoluut geen optie om terug naar huis te gaan, dus ik weet ook niet waar ik anders naartoe zou moeten.”
Jeugdzorg Nederland laat in een reactie weten dat er geen regels zijn over hoe jongeren in de jeugdzorg moeten worden voorbereid op hun volwassen leven; dat direct start op hun achttiende verjaardag. Gemeenten mogen zelf bepalen hoe ze dat aanpakken. Dat de manier waarop dit nu gebeurt veel stress oplevert voor jongeren, vindt Jeugdzorg Nederland schrijnend.
“Wij herkennen de signalen. Het liefst laten we de leeftijdsgrens van 18 jaar los”, zegt woordvoerder Wouter van der Galiën. “En laten we jongeren pas op zichzelf wonen als de ‘Big 5’ op orde zijn: wonen, inkomen, school of werk, een ondersteunend netwerk en welzijn.” Maar omdat de jeugdzorg decentraal georganiseerd is, mag elke gemeente daar haar eigen keuzes in maken.
‘Ik ben er nog helemaal niet aan toe’
Ook Naomi ziet zelfstandig wonen nog helemaal niet zitten. “Als ik niet bij mijn ouders kan wonen, dan wil ik graag in een gezinshuis of instelling. Ik ben er echt nog niet aan toe om alleen te wonen.”
Dilay hoopt ook dat ze begeleid kan blijven wonen. Waar precies, weet ze nog niet. “Ik verwacht dat ik een maand van tevoren te horen krijg waar ik terecht ga komen, of misschien 2 weken van tevoren.” Ze denkt niet dat haar huidige begeleiders haar zomaar uit de instelling zetten als ze nog geen andere slaapplek heeft, maar ze weet ook dat ze er niet lang kan blijven na haar achttiende verjaardag.
“Ik hoop op een goede plek in de buurt, want mijn vrienden wonen hier en mijn werk is hier in de buurt. Ik zou wel iets meer vrijheid willen, maar wel graag 24/7 begeleiding. Ik zie het wel na mijn verjaardag”, vertelt Dilay.
Giselle hoopt op een eigen plekje, zonder begeleiding. “Ik wil gewoon een fijn plekje voor mezelf, zodat ik meer stabiliteit heb in mijn leven. Ik hoop dat het goedkomt.”
In de nieuwe serie 'Jeugdzorg Strijders' van Pointer View volgen we jongeren die al achttien zijn geworden en daardoor onder andere op straat belandden. Bekijk de serie vanaf 15 juli om 16:00 uur op het YouTube-kanaal van NPO Start Next.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
