Wie de vegetarische burgers, worstjes en falafel van Garden Gourmet bekijkt in de Nederlandse supermarkt zal het niet direct opvallen dat achter de vleesvervangers het bedrijf Osem-Nestlé zit, een van de grootste voedingsmiddelenproducenten van Israël. Het bedrijf is een “bijzondere combinatie van liefde voor noedels en een zionistische visie”, schrijft Osem-Nestlé op haar website. En daar zijn de producten van Garden Gourmet onderdeel van.

Bij die visie hoort ook een band met het Israëlische leger. Al sinds de oprichting in de jaren veertig ondersteunt Osem de Israëlische strijdkrachten met voedsel. Tijdens verschillende oorlogen leverde het bedrijf gratis producten aan militairen en organiseerde het acties voor soldaten.

Doos vol lekkers

Die band met het leger is er nu nog. In 2022 zette Osem-Nestlé ter ere van de Israëlische Onafhankelijkheidsdag een campagne op waarbij klanten een doos vol lekkers konden schenken aan IDF-soldaten (Israel Defense Forces). De campagne ging samen met reclamevideo’s waarin gewapende soldaten de pakketten ontvangen, samen met een berichtje van de verzender.

Na de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 gaat Osem-Nestlé aan het werk om slachtoffers, leger en veiligheidsdiensten van voeding te voorzien. Op 19 oktober – dezelfde dag dat Wereldgezondheidsorganisatie WHO oproept om het geweld aan beide zijden te stoppen – zet het bedrijf samen met een soldatenvereniging een foodtruck op om militairen te verwennen met gratis gebak en koffie. Onder de hashtag #samensterker verspreidt het daarnaast dozen met chips en ander lekkers onder de soldaten.

“Bij Osem-Nestlé blijven we de klok rond werken om onze producten te leveren en zo het IDF, de veiligheids- en reddingsdiensten en natuurlijk de inwoners van het zuiden te ondersteunen”, schreef het bedrijf op Instagram. “Wij betuigen ons respect aan de strijders, bij wie veel van onze medewerkers zich hebben aangesloten, en aan de medische teams, en zullen hen blijven steunen zolang dat nodig is. (…) Wij staan achter jullie – samen staan we sterk.”

Steun voor het leger

Ondanks de beschuldigingen van genocide in Gaza, seksueel geweld, geweld tegen Palestijnse kinderen, het tegenhouden van humanitaire hulp en het doden van hulpverleners in oorlogsgebieden, blijft Osem-Nestlé ook nu nog het Israëlische leger ondersteunen.

Onder meer met een speciaal trainingsprogramma voor oud-militairen om ze aan werk te helpen binnen de voedselindustrie. Ook huidige soldaten kunnen hun militaire werk afwisselen met werk bij Osem-Nestlé. En het bedrijf werkt mee aan de levering van gedoneerde voedselpakketten aan IDF-soldaten aan het front.

Nestlé ging niet inhoudelijk in op vragen van Pointer over de steun van Osem-Nestlé aan het Israëlische leger, het standpunt van het moederbedrijf daarover, de mogelijke voortzetting van die steun en de zorgen van consumenten. De woordvoerder wees alleen op de Europese productie van Garden Gourmet: “Garden Gourmet is een Europees merk, alle producten van Garden Gourmet in Nederland en in Europa komen uit onze fabrieken in Krupka (Tsjechië, red), Conow (Duitsland) en Surcin (Servië) en sommige uit Ierland.”

Vegaburgers van Redefine Meat

Osem-Nestlé is niet het enige bedrijf dat het Israëlische leger steunt met voedsel. Ook Redefine Meat, een Israëlische producent van vleesvervangers die in 2018 werd opgericht met financiële steun van de overheid, zette na de Hamas-aanval in 2023 een actie op touw om IDF-soldaten aan het front te voeden.

Chef-kok Omer Tal van Redefine Meat, dat sinds 2021 in de Nederlandse supermarkten ligt en ook een fabriek heeft in het Brabantse Best, plaatste een bericht op Facebook over zijn plannen om een geïmproviseerde keuken op te zetten voor de militairen. Binnen enkele uren stonden vrijwilligers klaar om hem te helpen. “Ik voelde een diepgewortelde behoefte om op een zinvolle manier bij te dragen”, zei de chef-kok tegen The Jerusalem Post.

Redefine Meat steunde het project van zijn chef-kok en schonk daarnaast drie ton aan vleesvervangers voor de soldaten. In totaal meer dan 50.000 producten. Het bedrijf beloofde ook daarna maaltijden te blijven leveren aan soldaten. "De bedrijven en vrijwilligers hebben toegezegd hun steentje bij te blijven dragen tot het einde van de oorlog", zei de chef-kok.

‘Geen programma om het IDF te bevoorraden’

Redefine Meat heeft inderdaad voedsel gedoneerd, laat woordvoerder Robin Fine, weten. Maar niet direct aan het IDF of enig militair orgaan, zegt ze. “In verband met de gebeurtenissen van oktober 2023 heeft Redefine Meat een donatie gedaan aan organisaties en gemeenschapskeukens waar maaltijden worden bereid voor mensen die door de crisis waren getroffen.”

Hoewel Omer Tal in zijn Facebook-bericht alleen spreekt over het “koken voor soldaten”, en Redefine Meat dit zelf op haar Israëlische website bevestigt en vermeldt dat het zich inzette “voor het thuisfront en de soldaten van de IDF”, is daar volgens Fine geen sprake van. “De maaltijden werden breed verspreid, onder meer onder vluchtelingen, ontheemden en vrijwilligers, en, zoals bij elke donatie die door een externe organisatie wordt beheerd, kunnen zij ook militairen hebben bereikt onder de bredere groep mensen die werd geholpen. Redefine Meat heeft geen doorlopend programma om het IDF te bevoorraden en heeft dat ook nooit gehad.”

Tals’ project was een persoonlijk initiatief, zegt de woordvoerder. “Eventuele uitspraken die hij in dat kader heeft gedaan weerspiegelen zijn persoonlijke opvattingen en zijn niet gedaan namens Redefine Meat.” Het bedrijf neemt geen standpunten in over geopolitieke of politieke kwesties, zegt Fine. “We respecteren dat individuele consumenten hun aankoopbeslissingen nemen op basis van hun eigen waarden, ook als het gaat om geopolitieke kwesties, en we proberen die keuze niet te beïnvloeden.”

Worsteling

De banden met de Israëlische strijdkrachten zijn voor sommige consumenten reden om beide merken links te laten liggen. Voor Nestlé lijkt dat ook gevolgen te hebben voor de winst van het bedrijf. Zo kondigde de voedingsmiddelenproducent eerder aan dat het een vertraging ziet in de groei als gevolg van “terughoudendheid bij consumenten” vanwege “geopolitieke spanningen”.

De Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) herkent de “worsteling met ethisch beladen keuzes rond vleesvervangers”, laat voorzitter Danielle Vol-van der Holst weten. “Onze leden vormen een doorsnede van de samenleving en leven met dezelfde vragen over geopolitieke verantwoordelijkheid en mensenrechten die ook breder in de samenleving spelen. Als een product — hoe plantaardig ook — volgens berichtgeving in verband wordt gebracht met militaire operaties of met productie op bezet gebied, roept dat bij een deel van onze leden een serieus dilemma op: is een vleesvervanger nog "ethisch" als er elders in de keten menselijk leed aan verbonden zou zijn?”

Ook bij Wakker Dier zien ze dat mensen worstelen met ethische dilemma’s die kleven aan bepaalde vleesvervangers. “We krijgen hier regelmatig vragen over”, schrijft directeur Anne Hilhorst. “Zeker bij mensen die geen dieren eten vanuit een rechtvaardigheidsoogpunt speelt dit. Ons advies aan consumenten is dan ook altijd om hun eigen morele kompas daarin te volgen.”

Zo denkt de NVV er ook over. Het is een persoonlijke afweging, zegt Vol-van der Holst. “Wij informeren onze leden over dit soort overwegingen, maar zijn terughoudend met stellige standpunten, omdat de omstandigheden en mogelijkheden van veganisten sterk verschillen.”

‘Dat voelt niet goed’

Maar hoe zwaar wegen zulke ethische overwegingen bij de aankoop van vleesvervangers? Volgens consumentengedragsdeskundige Arnout Fischer baseren consumenten hun keuzes tijdens het winkelen vooral op korte termijn factoren, zoals prijs, smaak en gemak. Daardoor handelen mensen vaak anders dan hun idealen. “Dit kan wel leiden tot cognitieve dissonantie, de individu vertoont gedrag dat in tegenspraak is met de idealen en meningen. Dat voelt niet goed voor die persoon”, zegt Fischer. “Hoewel het contra-intuïtief klinkt is het namelijk vaak makkelijker om je mening aan te passen aan je gedrag, dan je gedrag aan je mening.”

Maar er is altijd een kleine groep consumenten die hun gedrag wel aanpassen door ethische overwegingen. “Zij zullen zich door dit soort berichten eerder laten weerhouden om bepaalde producten te kopen. Naar mijn inschatting is dit ook onder vegetariërs een kleine minderheid”, zegt Fischer.

Wat kun je dan wel eten?

Voor die consumenten die toch principieel kiezen zijn er gelukkig genoeg plantaardige, diervriendelijke opties over die niet geproduceerd worden door omstreden bedrijven, zegt Hilhorst van Wakker Dier. “Wij brengen geregeld diervriendelijke aanbiedingen onder de aandacht. Daarbij kiezen we er bijvoorbeeld voor om producten van Garden Gourmet niet te promoten. Na dit bericht ga ik zeker onderzoeken of Redefine Meat ook op die lijst moet.”

En wie liever zelf in de hand houdt wat ‘ie eet, kan uitstekend uit de voeten met peulvruchten als linzen, bonen en erwten, zegt Berguis van de NVV. “Je kunt hier naar je geweten handelen én volledig plantaardig blijven eten.”