De visserij moet de laatste jaren in het kader van duurzaamheid aan steeds meer regels voldoen. De jonge vissers in Vissermannen reageren hier verbeten op. Ze wijzen naar andere industrieën, die volgens hen meer schadelijke stoffen uitstoten, maar niet aan banden gelegd worden. “Eén containerschip”, beweert Jozian (29) bijvoorbeeld in de tweede aflevering van Vissermannen, “stoot meer uit dan de hele Nederlandse vissersvloot bij elkaar.”

Regeldruk

De visserij werd in 2022 opgeschrikt door de stikstofnorm voor garnalenvissers. Binnen 9 maanden moesten zij voldoen aan bepaalde regels, zoals het aanschaffen van katalysatoren en nieuwe motoren, om hun uitstoot te beperken.

Om de sector daarmee te helpen, deelt de overheid nu subsidies uit. Zo kunnen vissers met overheidssteun een SCR-katalysator aanschaffen: een apparaat waarmee kotters minder uitstoten en efficiënter varen. Daarvoor kunnen ze per kotter maximaal 51.000 euro subsidie krijgen, ook al ligt de gemiddelde prijs van zo’n apparaat gemiddeld rond de 170.000 euro. De vissers moeten hoe dan ook zelf een fors deel bijleggen, zoals de opa van Thijmen – zelf ook visser – in de serie uitlegt.

Voor veel garnalenvissers bleek het te laat: omdat het vissen voor velen van hen niet meer loont, laten ze zich door de overheid uiteindelijk uitkopen met een saneringsregeling. Eind vorig jaar bleek dat een derde van de Nederlandse garnalenkotters naar de schroot is gebracht.

De claim

Verduurzaming van de sector staat dus hoog op de agenda. Voor de vissers is het daarom frustrerend dat andere vervuilers volgens hen niet aan dezelfde normen hoeven te voldoen – zoals de vieze containerschepen waar onze jonge visser Jozian het over heeft."

Wat zeggen de cijfers hierover? ‘Uitstoot’ wordt in deze context gemeten aan de hand van broeikasgassen; onder meer CO2 en stikstofoxiden. De gehele Nederlandse vloot vissersboten van iets meer dan 200 kotters produceert ongeveer 425.400 tot 673.100 ton CO2 per jaar.

De totale jaarlijkse CO2-uitstoot van alle scheepvaart in de haven van Rotterdam – de Nederlandse hotspot voor vrachtschepen – is ongeveer 13,7 miljoen ton, met grote individuele verschillen in uitstoot per schip: een groot vrachtschip kan tussen de 25.000 en 210.000 ton CO2 uitstoten per jaar.

Dan stikstof: in 2021 stootte de visserij 6,2 miljoen uit, en de scheepvaart 24,1 miljoen kilo stikstofoxiden.

Eén vrachtschip niet, maar alle vrachtschepen wel vervuilender

Zelfs het grootste vrachtschip produceert dus op jaarbasis niet evenveel CO2 als de Nederlandse vissersvloot. Maar bij elkaar opgeteld zijn de schepen in de Rotterdamse haven op jaarbasis wel tientallen keren vervuilender dan de gehele Nederlandse vissersvloot.

Visserman Cees zegt in onze serie dat “containerschepen eerst aangepakt moeten worden”. Dat suggereert dat dat nog niet gebeurt. Toch wordt vrachtschepen bijvoorbeeld snelheidsmaatregelen opgelegd, worden ze net als bij de vissers gestimuleerd om te investeren in duurzaamheid, en betalen 'viezere' boten meer om in de Rotterdamse haven te mogen varen.

Wel is het zo dat het transport over zee moeilijker te reguleren is, omdat het (meestal) landsgrenzen overschrijdt. Daar moeten dus internationale afspraken over gemaakt worden, en dat is moeilijker dan het landelijk opleggen van regels.

Verkeer

Naast de containerschepen wijzen de jonge vissers ook naar het wegverkeer als grote vervuiler in Nederland. "Iedereen rijdt een auto tegenwoordig”, vraagt Jozian zich af, “Wat wordt er door die auto's wel niet aan stikstof uitgestoten? Maar die paar scheepjes van ons die hier varen... daarmee zou het probleem in één keer opgelost zijn."

Volgens recente berekeningen is met 35 procent van de totale stikstof-emissies het wegverkeer verreweg de grootste stikstof-vervuiler van Nederland. Volgens diezelfde bron nemen de zeevaart en visserij een deel van maximaal 18,5 procent van de stikstofuitstoot voor hun rekening. De industrieën staan daarmee respectievelijk op de derde en zevende plek. Het klopt dus dat het verkeer in Nederland meer stikstof uitstoot dan de visserij.

Conclusie

Eén containerschip is niet vervuilender dan de hele Nederlandse visserij, zoals visser Jozian beweert, maar de internationale scheepvaart als sector stoot wel meer uit dan de visserij op jaarbasis. De vissers voelen zich een zondebok, maar ook andere sectoren moeten voldoen aan duurzaamheidsregels. Tot slot klopt het dat het autoverkeer in Nederland meer stikstof uitstoot dan de visserijsector.

Bekijk hieronder de eerste aflevering van de vierdelige serie Vissermannen, of via NPO Start Next.