Op het schoolplein spreken we met Bas* (17), die al sinds zijn twaalfde rookt. “Ik skateboardde vroeger vaak en daar waren veel oudere gasten. Die rookten en dronken allemaal. Dan wil je dat ook proberen.” Maar dat leverde hem inmiddels een verslaving op. “Ik voel me naar als ik geen peuken heb en dat gevoel is vervelend. Want ik ben pas 17 jaar, als ik dan nog 40 jaar moet doorroken... Dat is niet goed voor je.”

Ook Julia* (16) vertelt over haar verslaving. “Ik ging om met oudere mensen, dus dan kom je sneller in contact met vapen en roken. Omdat iedereen zei dat het lekker was, was ik nieuwsgierig. En ik vond het ook wel stoer om te doen. Mijn eerste sigaret was echt niet lekker, dus ik deed maar een beetje alsof.”

Bas en Julia willen nu beide stoppen met roken en volgen daarom met tien andere jongeren een speciale les op school om hen hierbij te helpen.

Stoples

De stoples begint met een vragenrondje: “Hoe ging het afgelopen week?” Bas vertelt dat hij toch een pakje heeft gekocht. “Maar daar heb ik de hele week mee gedaan, dus ik heb wel minder gerookt”, vertelt hij. Een andere leerling heeft helemaal niet gerookt of gevapet, en een derde heeft zelfs haar vape weggegeven.

Ook is er tijd voor een spelletje. In de klas staan en liggen een aantal blokjes en de groep wordt in tweeën verdeeld. Groep één moet de blokjes rechtop zetten, maar groep twee moet de blokjes juist omgooien. Na het spel leggen Rookvrij en Fitter-coaches Myrthe Warmerdam en Hannie Piels, de gastdocenten, uit waarom ze dit spel speelden.

Het niet roken staat volgens Piels gelijk aan het rechtop staan van de blokjes. “Blijf maar eens overeind staan, als jouw blokje continu wordt omgeduwd door anderen”, zegt ze. Warmerdam voegt daaraan toe: “Het omduwen staat symbool voor alle momenten die je tegenzitten bij het stoppen.”

‘Binnen 10 minuten nieuwe vape’

“Wat zijn dan die momenten waardoor het zo moeilijk is om te stoppen?”, vraagt Jos aan de klas. Julia reageert direct: “Je komt er zo makkelijk aan.” Haar klasgenoot beaamt dit: “Als je een dealer appt, kun je binnen 10 minuten een nieuwe vape ophalen.”

Ook voelen de jongeren veel groepsdruk. “Al mijn vrienden roken en vapen. Het is zo prominent in mijn leven, dus waarom zou ik stoppen?”, vraagt een van de leerlingen zich af. Maar ook op andere manieren voelen ze druk. “Eerst werd ik heel erg gepest. Ik zag dat mensen die rookten en vapeten nooit werden gepest, dus ik dacht dat het zou stoppen als ik mee zou doen,” vertelt een van de meiden uit de groep.

Status quo

Net als Bas en Julia zijn veel van de jongeren uit de klas op jonge leeftijd begonnen. “Veel jongeren startten met vapen”, vertelt Warmerdam. “Sommigen proberen het al in groep zeven of acht voor het eerst, vaak via een grote broer, zus of neef.” Vanaf de middelbare school beginnen jongeren naast vapen ook te roken.

Leerlingen vertellen in de stoples dat roken op de middelbare school ‘normaal’ is. “Ik stond een keer met een groepje buiten en had heel erg keelpijn. Toen ik zei dat ik geen sigaretje hoefde, werd ik heel raar aangekeken”, vertelt een van de leerlingen. “Als ik nu tegen mijn vrienden zou zeggen: ‘Jongens, jullie moeten allemaal stoppen met roken. Het is niet goed voor je.’ Dan zouden ze me uitlachen”, zegt Bas.

‘Dat het moet, is afgrijselijk’

Warmerdam en Piels vinden het schokkend dat zo’n stoples op deze jonge leeftijd al nodig is. “We hebben er hier veertien zitten, maar buiten staan er nog veertig leerlingen te roken”, zegt Warmerdam. “Ik vind het supertof dat deze leerlingen het doen. Ook al stoppen ze nog niet, ze nemen de informatie wel tot zich en willen er iets aan doen. Maar dat het moet, vind ik afgrijselijk.”

Toch blijven beide gastdocenten hoopvol. “Door dit soort acties - een stoples - te doen en de boodschap vooral te blijven herhalen, hoop ik dat zij op een moment komen dat ze denken: ik moet er wat mee”, vertelt Piels. “Elke jongere die we bereiken, is er één.”

*Echte namen bekend bij de redactie.

Bekijk hieronder de aflevering van Pointer YouTube of via ons YouTube-kanaal: