Sem studeert als Nederlandse student een half jaar in Litouwen. Maar naast tentamens, krijgt hij dagelijks te maken met een andere stressfactor: Russische dreiging. Hij vertelt over schuilkelders, noodpakketten en hoe zijn Litouwse vrienden ernaar kijken: “We bereiden ons constant voor op de dag dat we worden aangevallen.” Ook al lijkt zijn verhaal ver weg, een aanval op Litouwen raakt Nederland ook.
Het leek een normale woensdagochtend te worden voor uitwisselingsstudent Sem (23) in Vilnius, Litouwen. Tot tijdens een college plotseling ieders telefoon tegelijkertijd een luid alarmsignaal afgeeft en er een melding – een soort NL-alert – binnenkomt. “We krijgen wel vaker dit soort meldingen, maar dat is eigenlijk altijd een oefening”, vertelt Sem. “Nu stond erin dat we direct naar een schuilkelder moesten gaan.”
Hoe reëel is de Russische dreiging voor Litouwen? En wat betekent dit voor Nederland als mede-NAVO lid? Je ziet het aankomende donderdag om 16.00 uur in de nieuwe Pointer YouTube aflevering.
De bevolking in Litouwen leeft de afgelopen jaren onder hoogspanning door de gevoelde dreiging vanuit Rusland. En hoewel het ver weg lijkt is de dreiging in Litouwen, en andere landen in Oost-Europa, ook voor Nederland relevant. Want een aanval op één NAVO-land betekent een aanval op alle NAVO-landen. Omdat Litouwen net als Nederland lid van de NAVO is, zal ook Nederland verplicht zijn Litouwen te hulp te schieten, mocht het tot een confrontatie komen. Dit kan zomaar betekenen dat in dat geval Nederlandse soldaten die kant op gaan.
Zweethandjes
Tot een fysieke confrontatie tussen de NAVO en Rusland is het nog niet gekomen. Toch verwachten de Litouwers deze wel. Sem kon in de schuilkelder van de universiteit de spanning dan ook goed voelen. “Mensen hadden stress, ik merkte het bij mezelf ook, zweethandjes enzo”, zegt Sem. “Je gaat toch allemaal ‘wat als’-situaties doorlopen in je hoofd.” De informatie over wat er aan de hand was, bleef beperkt. “Ik las online dat het luchtruim was gesloten, omdat er een onbekend voorwerp in de lucht was gezien. Maar dat was het.”
Ondanks dat Sem op een gegeven moment ook geen bereik meer heeft, en dus geen nieuwsberichten meer kan lezen, zakte de stress na een tijdje wel. “Ik had er toch vertrouwen in dat het wel goed kwam.” Na 40 minuten mocht iedereen weer de kelder uit. “Een kwartier later zat ik met wat andere studenten op het terras. Dat is wel gek, het normale leven gaat gewoon weer door.” In de loop van de dag wordt duidelijk dat er een drone in de buurt van de grens van Wit-Rusland (Belarus) met Litouwen was gezien.
Sovjet-bezetting
Hoewel het voor Sem nieuw is dat je in je dagelijks leven stilstaat bij mogelijke dreiging vanuit Rusland, is dat voor zijn Litouwse vrienden nooit anders geweest. Pas in 1991 verdween de Sovjet-Unie definitief uit Litouwen, waarmee er een einde kwam aan tientallen jaren van onderdrukking. Sinds die tijd kijken de Litouwers met argusogen naar Rusland.
Sem studeert sinds begin 2026 conflict, veiligheidsstudies en internationale relaties in Vilnius. Studie en actualiteit vallen daarbij continu samen: zijn vakken gaan over conflict en propaganda. “Docenten praten over de situatie nu, of over vroeger en vertellen daarbij ook over hun eigen ervaringen. Zij zijn allemaal opgegroeid tijdens de Russische bezetting.”
Oekraïne
Deze nog recente geschiedenis maakt dat de Litouwers zich solidair voelen met Oekraïne. “We zijn met elkaar verbonden. Ook wij hebben Russische agressie meegemaakt”, vertelt studente Auguste (20). Overal in het straatbeeld is Oekraïne aanwezig. Oekraïense vlaggen, een bloemenperk in blauw en geel, posters, en teksten als ‘Vilnius loves Ukraine’.
Met de Oekraïense oorlog heeft Poetin laten zien niet bang te zijn om grootschalige conflicten te starten, ook al is dit tegen het zere been van de NAVO. Hierdoor voelt de dreiging voor Litouwen nog echter, geeft studente Kotryna (23) aan. “Terwijl Oekraïne vecht, houdt het Rusland weg van de rest van Europa”, zegt ze.
Want, zo benadrukken Sems Litouwse medestudenten, de angst voor een aanval vanuit Rusland is groot. “We zijn constant voorbereid op wat wij ‘dag x’ noemen, de dag dat we worden aangevallen. Met wat we dan moeten doen”, zegt Auguste.
Schuilkelders
De Litouwse overheid is druk bezig met voorlichting over en voorbereidingen op een eventuele oorlog. “De hele stad zit vol met schuilkelders”, vertelt Sem. De kelders zijn te herkennen aan grote stickers die op de buitenkant van gebouwen zijn geplakt. “Er is een app, die laat zien met je live locatie waar de schuilkelders zijn.” In deze app is ook voorlichting te vinden over hoe om te gaan met verschillende soorten noodsituaties: van grootschalige evenementen tot nucleaire rampen.
“Je bent je ervan bewust dat er altijd iets kan gebeuren”, vertelt Sem. Net als in Nederland worden er in Litouwen weleens noodmeldingen verstuurd, of alarmsystemen getest. Maar in Litouwen voelt dat voor Sem toch anders. “Je bent wel gelijk op je hoede.”
Geen noodpakket
Hoewel de Litouwse overheid erop aandringt, treffen de Litouwse studenten niet echt praktische voorbereidingen, zoals het inslaan van voedsel en water of het klaarzetten van een vluchttas. “Ik weet dat ik het zou moeten doen, maar tegelijkertijd wil ik er niet over nadenken”, licht Kotryna toe. “Het is psychologisch. Je wil er niet mee bezig zijn, want dan voelt het te echt”, vult Rusnė (21) aan.
Sem heeft wel wat rantsoenen in huis, maar is er verder nuchter onder. “Voor mij is het nu een deel van mijn realiteit geworden. Dus ik schrik er niet meer van. Je moet er mee leven en dat is het.”
Hoe reëel is de Russische dreiging voor Litouwen? En wat betekent dit voor Nederland als mede-NAVO lid? Je ziet het aankomende donderdag om 16.00 uur in de nieuwe Pointer YouTube aflevering.
