In januari 2021 pleegt de Litouwse Tomas Viscokas (41) samen met twee handlangers een dodelijke overval op een eigenaar van een bed & breakfast in Boxtel. Het trio wordt uiteindelijk veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf. Tomas wordt geplaatst in de gevangenis van Heerhugowaard, locatie Zuyderbos.

Wat we weten over Tomas, komt onder meer voort uit handgeschreven brieven van 9 medegevangenen, die in opdracht van zijn advocaat zijn geschreven. In die brieven wordt hij omschreven als een zelfstandige en sterke man, met een grote persoonlijkheid. Zo omschrijft een medegevangene hem als een van de 'fitste gasten' op de afdeling, of misschien zelfs 'dé fitste'. Andere medegevangenen schrijven met veel lof over hem. "Tomas is een strijder, hij kookte en zijn cel was altijd schoon. Het was een gevangene met respect en geduld", schrijft een medegevangene.

Pointer ontvangt een vertrouwelijke brief vanuit de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) waarin beschreven wordt wat er is misgegaan met de medische zorg van Tomas. Dit is wat er gebeurde vanaf de eerste keer dat hij medische klachten meldde tot zijn dood.

Gewichtsverlies

In januari 2025 meldt Tomas zich bij de medische dienst van de gevangenis nadat hij plotseling 20 kilo is verloren. De gevangenisarts wijst hem de deur en maakt zich geen zorgen. Er verstrijken ruim 5 maanden, waarin Tomas veel pijn heeft in zijn rug en benen. Omdat de rugklachten blijven aanhouden, onderzoeken vier verschillende artsen hem, die allemaal tot dezelfde conclusie komen: spiergerelateerde rugklachten. Tomas krijgt bij iedere arts steeds meer pijnstillers voorgeschreven.

Dit wordt ook opgemerkt door Tomas zijn buurman in de gevangenis: "Ze bleven hem paracetamol aanbieden en zeiden dat ze niets voor hem konden doen." Daarnaast uiten verschillende medegevangenen hun vrees dat dit hen mogelijk ook kan overkomen: "Als dit zo beangstigend gaat maak ik me zorgen over mijn veiligheid en die van de gedetineerden hier".

Afgewimpeld met paracetamol

Niet veel later, in juli 2025, wordt Tomas liggend op de grond gevonden. Een spoedarts schiet te hulp en schrijft opnieuw pijnstillers voor. Na een paar dagen geeft hij zijn medisch advies: meer fysiotherapie en zo min mogelijk op bed liggen. Tomas ervaart op dat moment veel pijn en een medegevangene hoort hem regelmatig 'schreeuwen van de pijn'.

Dat er eerder pijnstillers worden voorgeschreven dan grondig onderzoek wordt verricht, blijft bij Tomas' medegevangenen niet onopgemerkt: "Tomas kan niet langer worden afgewimpeld met paracetamol. 'De dokter komt niet meer voor jou', wordt er gezegd via de intercom. Wanneer worden zijn klachten serieus onderzocht?", schrijft een andere medegevangene.

Door middel van brieven en e-mails aan de directeur en zorgafdeling proberen Tomas' broer, zijn advocaat en zelfs de Litouwse ambassade medische hulp af te dwingen. Het hoofd zorg van de gevangenis schrijft in een e-mail terug aan de advocaat van Tomas: "Er is momenteel geen reden tot bezorgdheid en de heer Viscokas krijgt de zorg die hij nodig heeft."

Rolstoel

Intussen blijft de situatie van Tomas verslechteren en is hij slecht ter been. Een medegevangene schrijft over hem: "Hij vermagerde en kon niet eens bezoek ontvangen zonder in een rolstoel voortgeduwd te worden." Die rolstoel leende Tomas van een andere gevangene, maar niet voor lange tijd. Hij moest de rolstoel 'direct weer inleveren', omdat hij hem gebruikte zonder toezegging van de medische dienst.

Tomas kan dan al niet meer lopen zonder het gebruik van krukken, omdat de pijn in zijn benen te hevig is. Ook hoest hij regelmatig bloed op. Maar volgens de gevangenisarts is dat nog steeds geen reden voor een doorverwijzing naar het ziekenhuis. "In 5 maanden heb ik Tomas zien wegkwijnen naar de schim van de man die hij nu is", schrijft een medegevangene.

Zelfs de gevangenisbewakers uitten hun zorgen bij de directie van de gevangenis. Dat wordt hen alleen niet in dank afgenomen, zo schrijft een medegevangene dat de gevangenisbewakers op hun 'vingers getikt' werden met de mededeling dat zij niet "medisch onderlegd" zijn en zich dus niet met medische zaken mogen bemoeien.

Ruim 9 artsen

'Beschaafd land'

Wanneer iemand gedetineerd raakt, stopt de reguliere zorgverzekering tijdelijk en wordt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) verantwoordelijk voor de medische zorg. Volgens advocaat Hendriks is het zo laag mogelijk houden van de medische kosten een mogelijk motief om gevangenen geen specialistische zorg aan te bieden. Tegelijkertijd blijkt dat sterke slaap- en kalmeringsmiddelen en zware pijnstillers veel vaker aan gevangenen worden voorgeschreven dan aan mensen buiten de gevangenis.

En ondanks dat Tomas een ernstig delict heeft gepleegd waarvoor hij is veroordeeld, heeft hij daar volgens Hendriks zijn recht op goede zorg niet mee verspeeld. "We leven in een beschaafd land. In de wet staat geschreven dat de zorg binnen detentie gelijkwaardig moet zijn aan de zorg buiten de gevangenismuren", aldus Hendriks.

Suzanne de Vries

De zaak van Tomas staat niet op zichzelf. In 2022 werd Suzanne de Vries (32) dood aangetroffen in haar cel in vrouwengevangenis Ter Peel. Haar overlijden werd veroorzaakt door een gevaarlijke combinatie van meer dan vierentwintig verschillende medicijnen.

Hoogleraar IC-geneeskunde Armand Girbes onderzocht haar dood en bevestigt dat er grote fouten zijn gemaakt tijdens haar zorg. Ook ziet hij overeenkomsten met de zaak van Tomas: “Er is een gebrek aan continuïteit van zorg. Eén patiënt krijgt achtereenvolgens met veel verschillende artsen te maken. Een arts kan natuurlijk niet 365 dagen per jaar werken, maar dan moet je in ieder geval zorgen voor een goede overdracht tussen artsen."

Ook merkt Girbes op: "Als je deze twee zaken samen bekijkt, dan lijkt er geen duidelijke structuur te zijn waarin dit soort fouten kunnen worden voorkomen of gecorrigeerd. Bij Tomas was sprake van een duidelijk alarmsymptoom: snel 20 kilo gewichtsverlies. Dat vraagt altijd om het achterhalen van de oorzaak. Als die niet direct wordt gevonden, moet er verder worden gezocht en zo nodig een andere arts worden ingeschakeld."

Verder benadrukt Girbes dat de zaak van Tomas om onderzoek vraagt naar waar het precies is misgegaan. Volgens hem rijst de vraag: "Gaat het om een ernstig toeval dat het in beide gevallen is misgegaan, of is er sprake van een systeem dat niet goed is ingericht?" Dat moet volgens Girbes zorgvuldig worden onderzocht.

Reactie Dienst Justitiële Inrichtingen