“De zee raakt nooit leeg.” Mosselvisser Jozian (29) is er stellig over in de serie Vissermannen. Volgens hem herstellen mosselen en andere vissoorten zich op natuurlijke wijze na het vissen. Maar klopt dat eigenlijk? In dit artikel checken we deze claim en kijken we wat er écht gebeurt in de Noordzee.
De Nederlandse visserij staat onder druk. Om uitputting van de visvoorraad te voorkomen, zijn er in de loop der jaren allerlei regels ingevoerd. Zo mogen vissers niet meer overal en altijd vissen en vaak maar een bepaalde hoeveelheid van diverse vissoorten vangen. Deze strenge regels rond overbevissing en duurzaamheid, maar ook de stijgende kosten maken het werk er voor de vissers niet makkelijker op en zorgen voor frustratie.
In onze serie Vissermannen, waarin we jonge vissers volgen, klinkt veel weerstand tegen “al die regeltjes”. Zo zeggen zij: “Ze (politici, red.) maken het ons alleen maar moeilijker”, “We mogen nergens meer komen door die rot windmolens in de Noordzee” en “Het komt allemaal door die smerige troep in Den Haag.”
Tegen die achtergrond plaatst ook mosselvisser Jozian zijn kanttekeningen. Hij heeft weinig op met de regels rond overbevissing en gelooft niet dat vissers het Nederlandse visgebied echt kunnen leegvissen.
‘Er komt elk jaar gewoon weer vis bij’
Volgens Jozian is de natuur veerkrachtig genoeg om de effecten van visserij op te vangen. Er zullen “altijd wel weer nieuwe mosselen zijn”, stelt hij, en hetzelfde geldt volgens hem voor andere vissoorten.
Tegelijk erkent hij wel een grens. Als er extreem veel gevist wordt, bijvoorbeeld “met duizend boten tegelijk in de Oosterschelde”, dan kun je een gebied leegvissen. Maar structurele overbevissing in de Nederlandse wateren? Daar gelooft hij niet in.
Op één punt heeft Jozian gelijk; we zullen niet snel zonder mosselen komen te zitten. Mosselen worden op dit moment inderdaad niet overbevist. Volgens de International Council for the Exploration of the Sea (ICES) is de vangst dus duurzaam.
Overbevissing
Toch zegt dit weinig over de rest van het ecosysteem. Want waar het bij mosselen goed gaat, is de druk op andere soorten nog altijd hoog. En bestaat het risico op overbevissing.
Een vissoort wordt overbevist zodra er meer wordt gevangen, waardoor de populatie zich niet op natuurlijke wijze kan herstellen. Dat betekent niet dat een soort meteen verdwijnt, maar wel dat de aantallen langzaam teruglopen en er een risico bestaat uit uitsterven.
In de Noordzee werden kabeljauw en jonge schol jarenlang zo intensief bevist, dat ingrijpen in 2022 en 2023 nodig was. Op advies van de ICES werden delen van de Noordzee tijdelijk gesloten om verdere achteruitgang te voorkomen. Zonder die maatregelen hadden deze soorten lokaal kunnen uitsterven.
Ook in de garnalenvisserij spelen deze problemen. Daar worden volgens onderzoek van de Wageningen Universiteit vaak te jonge dieren gevangen, waardoor de populatie zich moeilijk kan herstellen. Garnalenvissers Jan (17) en Cees (18) erkennen dat regels nodig zijn, omdat zonder ingrijpen “alles wordt leeggevist.”
Hoewel mosselen dus in staat zijn om hun populatie ondanks bevissing op peil te houden, geldt dat dus niet voor alle vissoorten.
Regels zijn er, maar werken ze ook?
Om overbevissing tegen te gaan, hebben wetenschappers van de ICES vangstadviezen opgesteld, op basis van visbestanden en voortplantingscapaciteit. Deze adviezen worden door overheden vertaald naar quota: grenzen aan hoeveel er door een land maximaal gevangen mag worden. Zodra zo’n limiet is bereikt, wordt de visserij op die soort tijdelijk stilgelegd.
Dit systeem moet voorkomen dat visbestanden instorten, maar is geen waterdichte oplossing. Het succes hangt af van naleving en handhaving. In Nederland houden de Rijksoverheid en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) daar toezicht op.
Daarnaast houden die quota geen rekening met bijvangst. Volgens de International Fund for Animal Welfare (IFAW) belanden jaarlijks miljoenen zeedieren onbedoeld in visnetten, die meestal dood of verzwakt worden teruggegooid. Die ‘onzichtbare’ sterfte verstoort ook het ecosysteem en de voedselketen, wat tot nog meer problemen kan leiden.
De zee raakt dus niet van de ene op de andere dag leeg, maar door overbevissing en bijvangst kan het systeem wel uit balans raken.
Weerstand tegen ‘al die regeltjes’
Maar de regels die nodig zijn om de visstand te beschermen, zorgen tegelijkertijd voor weerstand bij de mensen die ervan moeten leven. Vooral regels rondom gebieden waar de vissers mogen vissen zitten garnalenvissers Jan en Cees en mosselvisser Jozian dwars.
“Windparken nemen gewoon visgebied in beslag,” zegt Jan. Voor de vissers betekenen windmolenparken op zee dat delen van hun traditionele visgronden verdwijnen of beperkt toegankelijk zijn. Tegelijkertijd hebben ze te maken met vangstquota, bedoeld om overbevissing tegen te gaan en vispopulaties te herstellen.
Juist die combinatie zorgt voor frustratie: vissers moeten minder vissen om de zee te beschermen, maar verliezen óók ruimte om dat te doen. Zo komt de druk van meerdere kanten tegelijk en groeit het gevoel dat er voor hen steeds minder ruimte overblijft op zee.
Bekijk hieronder de aflevering van de vierdelige serie Vissermannen, of via NPO Start Next.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
