Bijna 4 miljoen Nederlanders kunnen binnen 20 minuten autorijden geen enkele LHBTIQ+-(vriendelijke) sportclub bereiken. Dat blijkt uit onderzoek van Pointer. Met de fiets loopt dat op tot twaalf miljoen mensen die langer dan 20 minuten moeten fietsen naar de dichtstbijzijnde LHBTIQ+-sportclub.
Ook wie wél een club binnen bereik heeft, heeft vaak weinig te kiezen. Van de mensen die binnen 20 minuten fietsen bij zo’n club kunnen komen, kan een derde maar bij één club terecht – meestal met maar één sport in het aanbod. Datzelfde geldt voor een vijfde van de autorijders met een club binnen 20 minuten.
Voor het onderzoek bracht Pointer 96 sportverenigingen in kaart die zich richten op LHBTIQ+-personen of hen nadrukkelijk welkom heten (LHBTIQ+-vriendelijke clubs). Verspreid over dertig plaatsen in het land bieden die clubs samen vijftig verschillende sporten aan, van zwemmen en voetbal tot boulderen en schaken.
“Ontzettend jammer”, noemt een woordvoerder van Transgender Netwerk de uitkomsten van het onderzoek. “Voor de meeste mensen is sporten een vanzelfsprekend onderdeel van hun sociale leven, maar voor queer personen zonder club waar ze zich veilig en welkom kunnen voelen valt dat weg. Dat kan een grote impact hebben op hun gezondheid en levensplezier.”
‘Ben ik nog de norm?’
Dat inclusie geen vanzelfsprekendheid is, is ook duidelijk buiten de sport. De acceptatie van homoseksualiteit onder middelbare scholieren is sterk afgenomen, bleek recent uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Onder meisjes daalde het aandeel dat positief naar homoseksualiteit kijkt in 4 jaar tijd van 78 naar 51 procent, onder jongens van 40 naar 22 procent.
“Het is een utopie om te denken dat LHBTIQ+-sportverenigingen niet nodig zijn”, zegt Jan Pieter de Lugt. Hij is voorzitter van stichting Pride and Sports, die zich inzet voor een inclusieve sportomgeving voor LHBTIQ+-sporters. "Als je ook bij een sportclub jezelf niet kunt zijn, gaat alle energie die je nodig hebt voor het sporten zitten in jezelf checken: hoe gedraag ik me zo mannelijk of vrouwelijk mogelijk? Ben ik nog de norm?”
Bij trans en non-binaire personen speelt nog iets anders mee. “Door de manier waarop er met name in de media over trans mensen in de sport wordt gepraat, voelen veel trans en non-binaire mensen een grotere barrière om bij een sportclub te gaan”, aldus de woordvoerder van Transgender Netwerk. “Bovendien is het niet altijd duidelijk waar zij zich veilig en comfortabel kunnen omkleden of naar het toilet kunnen bij clubs.”
Weinig regionale spreiding
Vijftig van de 96 LHBTIQ+-(vriendelijke) sportverenigingen zitten in de vier grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht. Buiten die steden wordt het aanbod snel dunner, en moeten queer sporters verder reizen. Kiezen tussen clubs of sporten is er voor veel mensen dus niet bij. Wie bijvoorbeeld wil tennissen, maar in de buurt alleen een rolschaatsvereniging heeft, heeft dus vaak weinig keuze.
Dat clubs zich in de steden concentreren heeft onder andere te maken met wie daarheen verhuist, zegt Marie, die bij LHBTIQ+-vereniging Gay Swim Amsterdam (GSA) zwemt. “Queer mensen zijn geneigd om naar de steden te trekken, omdat ze het gevoel hebben dat daar meer anonimiteit is en meer gemeenschappen zijn, zoals zo’n sportvereniging. Maar juist in landelijke gebieden is het belangrijk om die plekken te hebben, zeker voor jongeren die nog niet de optie hebben om te verhuizen.”
Dat er buiten de grote steden minder aanbod is, komt niet per se doordat de behoefte daar kleiner is, denkt ook De Lugt. Het probleem is de schaal. “Een club heeft een bepaalde omvang nodig om te kunnen draaien, en die is er niet overal.” Daarom zet Pride and Sports ook in op bestaande, reguliere sportclubs, met online toolkits en trainingen om die clubs inclusiever te maken.
De Veilige Kleedkamer
De provincie Drenthe loopt daarin voorop met ‘De Veilige Kleedkamer’, een innovatief programma om een veiliger sportklimaat te creëren. Het initiatief begon met LHBTIQ+-inclusie en verbreedde zich later naar sociale veiligheid in het algemeen, zonder dat oorspronkelijke doel los te laten. Zo moeten sportclubs hun gedragscode – waaronder voor LHBTIQ+ – actief uitdragen, moet er een geschoolde vertrouwenspersoon aanwezig zijn en is deelname aan een jaarlijkse thema-avond over sociale veiligheid en de jaarlijkse terugkomdag verplicht. “Drenthe is echt leidend met dit programma”, aldus De Lugt, die vanuit Pride and Sports veel samenwerkt met De Veilige Kleedkamer.
Daarom telden we, naast LHBTIQ+-(vriendelijke) clubs afkomstig van de online club finder van Pride and Sports, ook clubs die het certificaat ‘Veilige Kleedkamer’ haalden mee in onze analyse. Tientallen andere Drentse verenigingen zijn nog bezig met het traject. Inmiddels heeft ook de provincie Groningen interesse getoond in het programma.
Benieuwd hoe we dit hebben aangepakt?
De meerderheid van de sportverenigingen komt van de club finder van stichting Pride and Sports, waarop zowel LHBTIQ+-‘centred’ als LHBTIQ+-‘welcoming’ clubs te vinden zijn. Bij LHBTIQ+-vriendelijke clubs is het bijvoorbeeld belangrijk dat ze een inclusief inschrijfformulier hebben, en dat iedereen ongeacht seksualiteit en identiteit mee kan doen. Omdat de club finder van Pride and Sports gebruikmaakt van de term LHBTIQ+, hanteert dit onderzoek dezelfde term.
De sportverenigingen afkomstig van de club finder vulden we aan met verenigingen die het traject ‘De Veilige Kleedkamer’ van de provincie Drenthe succesvol doorliepen.
We telden in eerste instantie 181 sporten die door een club worden aangeboden; bood een vereniging meerdere sporten aan, dan telde elke sport apart mee. Van elke sport controleerden we vervolgens handmatig of de club nog actief is (activiteit in de afgelopen 12 maanden), het niet om een eenmalig evenement gaat (zoals een toernooi), en een vast of traceerbaar adres heeft. Een sport kan ook meerdere adressen hebben, bijvoorbeeld wanneer meerdere zwembaden in gebruik zijn.
Waar nodig verifieerden en corrigeerden we het adres, en voegden we extra adressen toe. Uiteindelijk hielden we 134 van deze sporten over. Die vallen onder 96 sportverenigingen, op 142 unieke adressen en in dertig verschillende plaatsen in Nederland.
Met routeplanner Valhalla berekenden we vervolgens per club het gebied dat binnen 20 minuten fietsen of autorijden te bereiken is. Dit wordt ook wel een ‘isochroon’ genoemd, en is geen rechte cirkel, maar de vorm die ontstaat als je rekening houdt met de bestaande wegen en fietspaden. Die grens van 20 minuten kozen we omdat Nederlanders volgens onderzoek van het Mulier Instituut gemiddeld niet langer willen reizen naar een sportvoorziening. Die bereikbare gebieden legden we over de bevolkingskaart van het CBS – vierkantjes van 100 bij 100 meter – waarbij een vierkantje al telt als ‘met toegang’ zodra het bereikbare gebied er ook maar een deel van raakt. Eén bereikbare club is daarbij al genoeg: ook als het de enige optie is, telt een inwoner als ‘met toegang’. Van kiezen tussen clubs of sporten is dan ook in veel gevallen geen sprake.
Vierkantjes met minder dan vijf inwoners of vijf woningen worden door het CBS om privacyredenen niet met een exact aantal vrijgegeven. Die ruim 248.000 vierkantjes – goed voor naar schatting maximaal een miljoen inwoners – tellen in dit onderzoek niet mee. Daarom komen de opgetelde cijfers uit op 17,2 miljoen mensen. Omdat deze afgeschermde vierkantjes per definitie dunbevolkte gebieden zijn, en LHBTIQ+-(vriendelijke) clubs vooral geconcentreerd in steden zitten, liggen deze vierkantjes vermoedelijk vaker buiten dan binnen het bereik van een club. Het werkelijke aantal mensen zonder toegang ligt daardoor mogelijk nog hoger.
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Ontvang iedere week onze beste verhalen in je mailbox.
