Inmiddels is Marco bijna 30 en blikt hij in een boek terug op zijn jeugd. Niet alleen om de gebeurtenissen voor hemzelf op een rijtje te krijgen, maar ook als aanklacht richting een volgens hem slecht werkend jeugdzorgsysteem. “Het belang van het kind is nog té vaak ondergeschikt aan het recht van beide ouders om hun kind op te voeden,” zo stelt Marco. “In ieder geval was dat in mijn situatie het geval.”

“Mijn vader was tijdens de relatie met mijn moeder ook regelmatig agressief en dwingend. Toen ik een half jaar oud was, is zij gevlucht. De maanden daarna woonde ik met mijn moeder en mijn broertje in een blijf-van-mijn-lijfhuis.” Toch wordt er al snel na de scheiding door instanties ingezet op omgang tussen Marco en zijn vader. Want zo is de gedachte: als vader gewelddadig is tegen moeder, hoeft dat niet te betekenen dat hij voor zijn kinderen ook een risico vormt.

Weinig veranderd

Advocaat Ine Avontuur zet zich al jaren in voor vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld en dwingende controle door hun partner. Volgens haar is wat Marco schetst niet alleen 25 jaar geleden, maar ook nu nog realiteit. “Als ik kijk naar mijn eigen praktijk, dan heb ik veel zaken waar vrouwen bewezen te maken hebben gehad met ernstig geweld. Ze zijn in het bezit van een noodknop of hebben in de noodopvang gezeten. Zelfs in dat soort zaken gaat het nog bijna altijd mis doordat contact van kinderen met beide ouders prioriteit heeft. Zo is het systeem ingericht.”

Politie bellen

Door de omgangsregeling loopt het regelmatig uit de hand. “Mijn vader moest ons ophalen en weer terugbrengen en dat ging vaak fout. Mijn broertje en ik werden dan bijvoorbeeld met tassen en al de tuin in geslingerd. En mijn vader schreeuwde vanuit de auto de meest vreselijke dingen naar mijn moeder. Dat was eigenlijk zo standaard dat de buurvrouw altijd al klaarstond met de telefoon in de hand om de politie te bellen.”

En ook tijdens de bezoeken aan zijn vader moest Marco het verduren. “Er waren maar weinig regels bij mijn vader, maar op een of andere manier wist ik toch altijd iets verkeerd te doen in zijn ogen. En dan werd hij agressief. Hij richtte zich vooral op mij en niet op mijn broer.” Aan zijn moeder vertelde Marco niets over de mishandelingen. “Als ik een blauwe plek had, verzon ik wel iets waardoor dat was gekomen, maar ze vermoedde natuurlijk wel iets. Maar ik durfde niets te zeggen, want hij had tegen mij gezegd dat hij iedereen zou vermoorden die mij lief was als ik iets zou vertellen.”

Omgangsregeling gestopt en weer opgestart

De omgangsregeling werd soms wel stopgezet als er ‘een incident’ had plaatsgevonden, maar deze werd ook altijd weer opgestart. “Blijkbaar was het belangrijk dat onze beide ouders ons zouden zien,” zegt Marco, “ook al waren er genoeg signalen dat het bij mijn vader niet veilig was.” Zo vindt hij voor de research van zijn boek een rapport waarin de instanties al concluderen dat zijn vader ‘beperkte opvoedcapaciteiten’ heeft en er een ‘andere houding’ ten opzichte van slaan op nahoudt.

Eén van de grote misvattingen die er bij instanties bestaat is volgens Avontuur de gedachte dat waar twee vechten, twee schuld hebben. “Mijn ervaring is dat instanties eigenlijk nooit de conclusie trekken dat er sprake is van intieme terreur, zelfs niet in zaken waar veroordelingen liggen. Dat durven ze gewoon niet. Het wordt allemaal aangevlogen vanuit het vechtscheidingsframe: ouders moeten beter leren communiceren.” Maar zo werkt het niet bij intieme terreur, legt de advocaat uit, want daarbij is er altijd één partner die de ander controleert.

Onmogelijke opgave voor kinderen

Het is volgens Avontuur onmogelijk en soms zelfs gevaarlijk om in dit soort situaties met een ex-partner in mediation te moeten of te moeten samenwerken. Vaak zie je bij intieme terreur namelijk dat het patroon van geweld doorgaat na de scheiding, met alle gevolgen van dien. Avontuur noemt een voorbeeld van kinderen wiens moeder na de scheiding wordt gestalkt door hun vader. Toch is er (begeleide) omgang. “Voorwaarde voor die omgang is dan wel dat het adres van moeder vanwege veiligheid niet bekend wordt. Maar wat vraag je dan van kinderen? Ze mogen zich niet per ongeluk verspreken tijdens de bezoekjes aan hun vader. Ik vind dat een onmogelijke opgave om van een kind te vragen.”

Nederland op vingers getikt

Hoewel Avontuur al jaren kritisch is op het systeem en aan de bel trekt over de houding van instanties, gaat de verandering in haar ogen tergend langzaam. En daarin staat zij niet alleen. De Raad van Europa, die onder andere de taak heeft om mensenrechten te beschermen en te verbeteren, concludeerde recent nog dat Nederland tekortschiet. Zo wordt machtsmisbruik en dwang in echtscheidingsprocedures in ons land niet of onvoldoende onderkend en moeten problemen rond omgang en gezag worden aangepakt, aldus de Raad van Europa.

‘Dit is mijn kans’

Marco zorgt er uiteindelijk als 8-jarig jongetje zelf voor dat hij zijn vader niet meer hoeft op te zoeken in de weekenden. “Het was al licht buiten, mijn vader lag nog te slapen, dus ik dacht: dit is mijn kans.” Als het Marco niet lukt om 112 te bellen, besluit hij met zijn kussensloop vol kleren naar het politiebureau te lopen. Ver komt hij echter niet. “Ik was nog geen 100 meter van huis toen ik een man tegenkwam die doorhad dat er iets niet klopte. Die heeft mij meegenomen, de politie gebeld en mij uiteindelijk naar mijn oma gebracht.”

Zijn actie zorgt ervoor dat duidelijk wordt wat er zich achter de deur bij zijn vader allemaal afspeelt. Na dat weekend heeft hij hem nooit meer gezien. “Mijn moeder heeft ervoor gezorgd dat ik niet meer naar hem toe hoefde. En mijn vader heeft vanaf dat moment ook niet meer naar mij gevraagd.”

Meer weten over de impact van intieme terreur? Kijk dan de uitzending 'Geterroriseerd door ex, kind de dupe' van Pointer hieronder of via NPO Start: