Sportkoepel NOC*NSF publiceerde in 2023 de meest recente versie van de Handreiking gender- en seksediverse personen. Daarin wordt gesteld dat amateursporters moeten kunnen meedoen bij de gendercategorie waarmee zij zich identificeren.

Bij voetbal, golf, handbal, schaatsen, wielrennen en rugby worden echter drempels opgeworpen zodra je als trans of non-binair persoon wil sporten. Bij deze bonden moet je een uitzondering op de regels aanvragen (ook wel dispensatie genoemd), op gesprek komen bij een commissie of een medische keuring ondergaan als je wil meedoen. Bij sommige wedstrijden (bijvoorbeeld bij de officiële NGF-wedstrijden bij het golf) is het als trans amateur zelfs onmogelijk om mee te doen, omdat je enkel onder je geboren geslacht mag deelnemen. Deze zes sportbonden hebben samen bijna 1,9 miljoen leden.

Dat blijkt uit een rondgang van Pointer (KRO-NCRV) onder alle 77 Nederlandse sportbonden. We hebben gekeken wat het beleid is voor amateursporters die trans of non-binair zijn. Als uitgangspunt hebben we de informatie op de websites en wedstrijdreglementen genomen. Bij 13 sporten was dat niet nodig, omdat deelnemers niet worden ingedeeld naar geslacht, zoals bij de paardensport en klootschieten.

Geen beleid

Bij 42 sportbonden waar wel onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen is geen enkel beleid beschreven. Als aspirant-lid dat zich als trans of non-binair identificeert, kun je daar dus geen informatie vinden over het toelatingsbeleid. Het is dus onduidelijk of je bij al deze sporten als trans sporter kunt meedoen, zoals dat in de handreiking van NOC*NSF staat geadviseerd. Nationaal Coördinator Baldewsingh vindt dat deze bonden goed moeten kijken naar hun verantwoordelijkheid.

De overige zestien sportbonden volgen het beleid van NOC*NSF. Bij deze bonden kun je je inschrijven en meedoen aan wedstrijden bij de gendercategorie waarmee jij je identificeert. Je hoeft bij deze sporten geen paspoort met geslachtsaanduiding te laten zien of dispensatie aan te vragen. Het gaat om onder meer hockey, gymnastiek, atletiek en zwemmen. Dit geldt alleen voor nationale evenementen: bij internationale wedstrijden (dus vaak op topniveau) worden trans personen vaak wel uitgesloten van deelname.

'Ouderwets' en 'dieptriest'

"Je ziet dat er bonden zijn die een beleid hebben waar mensen anders worden behandeld, achtergesteld en soms zelfs worden uitgesloten op basis van persoonlijke kenmerken", reageert Baldewsingh op de uitkomsten van Pointer. "En dat zijn signalen waarbij ik kan spreken van discriminatoir handelen. Daar maak ik me zorgen over." De Nationaal Coördinator zegt toe dat hij die zorgen gaat overbrengen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Sophie Hermans.

Een woordvoerder van Transgender Netwerk noemt het frustrerend dat bonden zo weinig informatie geven over de toelating van trans personen. "Zeker met de overheersing van desinformatie en angstzaaierij rond trans mensen in de sport is het ontzettend belangrijk dat bonden duidelijk en inclusief zijn."

Ze noemt het "ouderwets" dat de zes sportbonden voorwaarden stellen aan trans sporters op amateurniveau. "Het feit dat bonden een hele bevolkingsgroep uitsluiten van wat voor veel mensen een eerste levensbehoefte is, is dieptriest."

De overkoepelende sportbond NOC*NSF is het oneens met de conclusie van de Nationaal Coördinator. Een woordvoerder erkent dat niet op elke website informatie staat over de toegankelijkheid van trans en non-binaire personen. "Wij vinden het vreemd om dat te betitelen als discriminerend."

Over de zes sportbonden die drempels opwerpen: "In individuele gevallen kan veiligheid van teamleden een rol spelen, zoals bij rugby, waarbij een individuele beoordeling van speelsters geldt op basis van een objectieve risico-inventarisatie."

Reglement aangepast

De Nederlandse Ski Vereniging (NSkiV) heeft naar aanleiding van vragen van Pointer hun wedstrijdreglement aangepast. In het oude reglement stond dat het geslacht in je paspoort bepaalt in welke competitie je kon deelnemen. Een NSkiV-woordvoerder legt uit dat het om een oude passage gaat die vooral praktisch uitvoerbaar was. "De situatie van transgender en non-binaire sporters is daarbij destijds niet expliciet betrokken." In de afgelopen jaren is dit deel van het reglement nooit ter sprake gekomen.

De NSkiV vindt echter dat "iedereen moet kunnen deelnemen aan de sport en zich welkom en gerespecteerd moet voelen". Nu kunnen deelnemers zelf aangeven in welke wedstrijdcategorie zij willen uitkomen. Tot op heden heeft de skibond geen verzoeken ontvangen van trans of non-binaire personen om in een andere wedstrijdcategorie te worden ingedeeld. Voor internationale wedstrijden moet de skibond de internationale reglementen volgen.

Vijf sportbonden waar je toestemming moet krijgen om mee te doen als trans sporter hebben gereageerd op onze vragen – alleen de Koninklijke Nederlandse Wielren Unie heeft geen reactie gegeven. Zij benadrukken dat trans sporters een aanvraag in moeten dienen omdat zij zich bijvoorbeeld moeten houden aan internationale afspraken (golf), om een “zorgvuldige en persoonlijke begeleiding” mogelijk te maken (handbal), of omdat je bij een contactsport rekening moeten houden met de veiligheid van andere sporters (voetbal,rugby). Lees de volledige reacties van de bonden hier.