Als trans of non-binair persoon is het niet vanzelfsprekend dat je met elke sport kunt meedoen aan wedstrijden in de categorie waar jij je thuisvoelt. Bij enkele sporten moet je dispensatie aanvragen of zelfs een medische keuring ondergaan om mee te mogen doen. Bij golf word je bij bepaalde wedstrijden zelfs uitgesloten van deelname zodra je niet met je geboren of toegewezen geslacht gaat sporten.
De overkoepelende sportbond NOC*NSF publiceerde in 2023 de Handreiking gender- en seksediverse personen. Daarin staat dat de amateursport voor iedereen toegankelijk moet zijn. Als je jezelf identificeert als vrouw of man, dan moet je ook in die respectievelijke competities kunnen meedoen.
Pointer heeft een rondgang gedaan onder de 77 sportbonden in Nederland. Het merendeel van de bonden heeft geen informatie op de website of reglementen hoe trans of non-binaire personen zich kunnen inschrijven. Mogelijk dat daar in de praktijk ook drempels worden opgeworpen voor trans sporters. Bij 6 sportbonden weten we het in ieder geval zeker: het gaat om voetbal, golf, handbal, schaatsen, wielrennen en rugby.
Voor trans mannen is het meestal wel mogelijk om mee te doen in hun gewenste categorie. Voor trans vrouwen is het meestal ingewikkelder. Hoewel er geen sluitend wetenschappelijk bewijs voor is, wordt vaak stellig beweerd dat trans vrouwen (bij de geboorte geregistreerd als man) een oneerlijk voordeel hebben zodra ze bij de vrouwen meedoen. De drempels die de sportbonden opwerpen, zijn dus meestal op trans vrouwen gericht.
We hebben de zes sportbonden gevraagd om uitleg over hun afwijkende toelatingsbeleid. Alleen de KNWU heeft niet gereageerd op ons verzoek.
Voetbal
Bij de KNVB moet je als trans vrouw een uitzondering op de regels aanvragen (ook wel dispensatie genoemd) om mee te mogen doen in de vrouwencompetitie. En hoewel de voetbalbond op de website wel verwees naar de handreiking van de NOC*NSF, stond er weinig uitleg (archieflink) waarom je die dispensatie alsnog moest aanvragen. Naar aanleiding van vragen van Pointer heeft de KNVB die uitleg wel toegevoegd (archieflink).
"Het belangrijkste is dat iedereen kan voetballen", legt een KNVB-woordvoerder uit. "Bij het amateurvoetbal zijn er twee categorieën: gemengd (vaak verward met mannenvoetbal) en vrouwenvoetbal. Er is dus altijd plaats. Voor het geval iemand dispensatie aanvraagt om met specifiek vrouwenvoetbal mee te mogen doen, is een individuele beoordeling nodig. Dit omdat voetbal een contactsport is en veiligheid voor alle deelnemers voorop moet staan. Denk bijvoorbeeld aan een deelnemer van twee meter en honderd kilogram die een schouderduw uitdeelt. Die beoordeling wordt gemaakt door een comité bestaande uit personen uit verschillende disciplines, zoals artsen en voetbaldeskundigen."
De woordvoerder zegt dat het "zeker enkele keren per seizoen voorkomt" dat een speler dispensatie aanvraagt.
Golf
Bij de Nederlandse Golf Federatie (NGF) kun je als trans en non-binair persoon niet deelnemen aan NGF-wedstrijden, staat in het wedstrijdreglement (archieflink). Iemand die wil deelnemen bij de dames moet "van het vrouwelijk geslacht zijn en als vrouw geboren zijn of het vrouwelijk geslacht toegewezen hebben gekregen bij geboorte". Dit geldt echter ook andersom: een geboren vrouw mag niet bij de mannen meedoen. Aan die NGF-wedstrijden doen volgens de golfbond ook topamateurs mee.
In een reactie laat de golfbond weten dat het "inclusiviteit zoveel mogelijk wil waarborgen", maar dat de bond ook rekening houdt met de regels van internationale golfbonden. De meeste wedstrijden voor amateurs worden gespeeld met het Wereld Handicap Systeem (WHS). Bij de golfclub waar iemand lid is, kun je als trans of non-binair persoon wel in de categorie meedoen waar je je thuisvoelt: de handicap wordt dan verrekend naar je nieuwe registratie.
De NGF laat weten dat dit jaar nog geen aanvragen zijn ontvangen om als trans of non-binair persoon mee te doen aan een van de NGF-wedstrijden.
Handbal
Zodra je als trans persoon wil meedoen in het handbal, moet je een aanvraag doen (archieflink) bij de medewerker Veilig Sportklimaat van het Nederlands Handbal Verbond (NHV). "Naar aanleiding van de aanvraag vindt er een gesprek plaats om de situatie in kaart te brengen en te bepalen wat de voorkeur en meest prettige situatie voor de aanvrager is." In het reglement wordt gesproken over goedkeuring: het verzoek kan dus ook worden afgewezen.
Een woordvoerder van de NHV zegt dat de procedure is bedoeld om een 'zorgvuldige en persoonlijke begeleiding" mogelijk te maken. Ook moet je je gewenste gender al op je paspoort hebben staan. In het afgelopen seizoen zijn geen verzoeken ingediend.
De NHV-woordvoerder zegt dat woorden zoals 'aanvraag' en 'goedkeuring' de indruk wekken dat er een drempel wordt opgeworpen. "Dat is niet de bedoeling van onze werkwijze. We nemen dit signaal mee en bekijken of we de tekst kunnen verduidelijken."
Schaatsen
Als je in het schaatsen als trans persoon wil meedoen met wedstrijden, dan moet je dispensatie aanvragen (archieflink). De KNSB vindt echter niet dat er een drempel voor trans sporters is, omdat zo’n 75 procent van de ingeschreven leden niet meedoet aan wedstrijden.
Mocht je als trans persoon willen meedoen aan wedstrijden en geef je geen gender op, dan word je standaard ingeschreven bij de mannencompetitie. "Wanneer een sporter dat niet wenst, kan er dispensatie worden aangevraagd", legt een KNSB-woordvoerder uit. Trans vrouwen die willen meedoen in de damescompetitie, moeten dus sowieso dispensatie aanvragen. "Dat zou je inderdaad onder bepaalde omstandigheden kunnen bestempelen als een drempel voor trans sporters, maar de stelling dat er verminderde toegang zou zijn tot de sport delen wij niet."
Wielrennen
De Koninklijke Nederlandse Wielren Unie (KNWU) hanteert strenge internationale regelgeving voor trans personen; ook als het gaat om amateurs. Het is mogelijk om als trans vrouw mee te doen bij de dameswedstrijden, maar dan moet je wel een uitgebreide medische keuring (archieflink) ondergaan.
De KNWU wilde tot driemaal toe niet reageren op onze vragen waarom dat beleid is ingevoerd.
Rugby
Rugby Nederland hanteert een beleid waarbij trans vrouwen een risico-inventarisatie moeten doorlopen als ze in de damescompetitie willen spelen. Daarbij wordt beoordeeld of zij op basis van hun lichaamslengte, -gewicht en techniek op een veilige manier kunnen meedoen. Ook moet hun testosterongehalte een jaar lang onder 5 nmol/L zitten.
Daarmee wijkt de Nederlandse rugbybond af van de internationale regels. World Rugby (de wereldwijde rugbybond) sluit trans vrouwen namelijk categorisch uit van de sport. "In deze tijd waarin misogynie en transfobie een steeds prominentere rol krijgen, willen we als Rugby Nederland graag het inclusieve karakter van de sport bewaren", legt een woordvoerder van Rugby Nederland uit. "Bij rugby is er plaats voor iedereen, ongeacht geslacht, seksuele voorkeur of genderexpressie." Omdat rugby een contactsport is, houdt de bond rekening met de veiligheid van sporters.
"Sport is inherent oneerlijk. Er is altijd één de sterkste of één de snelste. Dat is ook waarom we sport doen: om aan te tonen wie het snelst, het best, het sterkst is." Het aantal personen dat de procedure bij Rugby Nederland heeft doorlopen in de afgelopen 2 jaar (toen het beleid is ingevoerd), is volgens de woordvoerder "op één hand te tellen".
