Wanneer je een rolstoel, een rollator of een ander medisch hulpmiddel niet meer nodig hebt, wil je daar logischerwijs vanaf. Het liefst geef je, mits iets nog in goede staat is, het aan een ander.

Zo ook Eddy (73). Hij heeft al een tijd een rolstoel en een trippelstoel in de kamer staan en wil er graag vanaf. “Mijn vrouw maakte hier tot een paar maanden geleden gebruik van”, zegt hij, terwijl hij naar de rolstoel wijst. “Het is een vrij luxe ding. Er zitten luchtzakjes in het zitkussen, daarmee kun instellen waar je meer of minder druk nodig hebt. Hij is helemaal afstelbaar op jouw behoeften: de wielen kunnen omhoog of omlaag, de rugleuning kan omhoog, omlaag of naar achter. Een ander kan deze stoel dus ook goed gebruiken.”

Stof aan het vangen

Toch is de stoel inmiddels stof aan het vangen. Na het overlijden van Eddy’s vrouw, wilde hij de stoel weer een “nuttig bestaan geven”. Hij was immers maar 3 maanden gebruikt. Maar het doorgeven bleek moeilijker dan gedacht.

Als eerste neemt hij contact op met de leverancier. “Ik stuurde een mail met de vraag: hebben jullie nog een nuttig tweede leven voor deze stoel? Bijvoorbeeld als een ‘refurbished’ of een ‘tweedekans’-stoel? Maar het antwoord was heel duidelijk: nee.”

De leverancier raadt hem aan het via de lokale leverancier te proberen. “Maar die gaf mij een vreemd antwoord. ‘Dat doen wij niet, vanwege de afspraken die wij in het kader van de Wmo met de gemeente hebben’, werd mij verteld. Terwijl: dit is splinternieuw spul, daar zou toch opvang voor moeten zijn? Anders is het gewoon kapitaalvernietiging.”

4 op de 10 na eenmalig gebruik weggegooid

Deze reactie komt voort uit het feit dat er wordt gewerkt met gescheiden systemen, legt Pointer-journalist Ids Nicolai uit in de radio-uitzending. “Je hebt kooprolstoelen en huurrolstoelen. Die laatste kun je vaak huren via de gemeente of de zorgverzekering. En blijkbaar heeft deze leverancier, die Wmo-afspraken heeft gemaakt met gemeentes, afgesproken dat er een vloot aan huurrolstoelen is – waar niet zomaar een kooprolstoel van buiten aan mag worden toegevoegd.”

Koop- en huurrolstoelen zijn dus twee verschillende markten. Bovendien bestaat er niet echt een prikkel voor leveranciers om een kooprolstoel – die zijn geld al verdiend heeft - weer terug te nemen, legt Nicolai uit. En gemeenten hebben vaak contracten met bepaalde leveranciers waar ze aan gebonden zijn, waardoor de uitruil van huur- en kooprolstoelen niet mogelijk is.

Naar schatting wordt daarom maar 59 procent van de hulpmiddelen die bij mensen thuis staan hergebruikt. 4 op de 10 wordt na eenmalig gebruik weggegooid of afgedankt.

Wachtlijsten voor een rolstoel

Belangenorganisaties zien in de praktijk dat mensen uit het hele land soms al maanden wachten op medische hulpmiddelen zoals een rolstoel, of op de juiste onderdelen voor een rolstoel.

Zo vertelt Anneke Sipkens, directeur van de ouderenbond ANBO PCOB: “We herkennen dat het lastig is voor mensen om allerlei medische hulpmiddelen weer te retourneren. Dat is gek. Als je in Nederland een fles cola koopt, weet je dat die fles weer een hergebruiksysteem ingaat. Maar met een mooie rolstoel, die een paar jaar gebruikt is, weet je niet wat je moet doen.”

Oplossing

Wat betreft Sipkens is hier een goede oplossing voor nodig. “Mijn pleidooi is gericht aan de overheid, om na te denken over een goed hergebruiksysteem. En ook aan de producenten, om na te denken over hoe zij hun verantwoordelijkheid hierin kunnen nemen.”

Hoewel er in Nederland wel wat inleverpunten te vinden zijn, is dat volgens Sipkens niet genoeg. “Er moet een systeem komen dat voor heel Nederland werkt. Je kunt producten natuurlijk tweedehands op marktplaats kopen, maar je weet niet of die veilig en schoon zijn. Dat zou je eigenlijk wel willen, dat er een organisatie achter zit die verantwoordelijk is voor het hergebruik. Dat er doelen worden gesteld en gebruikers weten waar ze met de spullen heen moeten, zodat het weer de markt op kan.”

‘Percentage hergebruik al hoog’

De leveranciers zijn wel tevreden met het percentage van bijna 60 procent hergebruik. Emile Kuipers, van bracheorganisatie Firevaned: “Ik denk niet dat er veel sprake is van verspilling op dit moment. Het merendeel van de voorzieningen blijft in eigendom van de leveranciers. En dat zorgt ervoor dat je een heel hoog percentage van herverstrekking kunt bewerkstelligen. Dat nog hoger maken is een lastige. Er zitten beperkingen aan in hoeverre je oudere materialen bijvoorbeeld kunt ombouwen, van een geavanceerde elektrische rolstoel maak je geen sportrolstoel.”

Over kooprolstoelen zegt Kuipers: “Op dit moment is er geen wettelijke plicht voor leveranciers om rolstoelen in te nemen, behalve op onderdelen zoals accu’s. Ik denk dat we als branche al heel ver zijn. Om volgende stappen te kunnen zetten, is het belangrijk om te kijken: hoe kunnen we dit systeem verder optimaliseren?”

Ook de landelijke overheid en de Vereniging Nederlandse gemeenten zitten niet te springen om een inleverplicht, laten ze weten in een reactie. “Een gecentraliseerd systeem lijkt ons zeer complex en kostbaar”, zo schrijft de VNG.

Eddy heeft zijn rolstoel uiteindelijk toch een bestemming kunnen geven. In zijn omgeving vond hij een revalidatiecentrum dat de stoel goed kon gebruiken, en daar heeft hij hem zo snel mogelijk heen gebracht.

Luister hieronder het item van Pointer over het inleveren van medisch hulpmiddelen terug: