In de kortste nacht van het jaar, die van 20 op 21 juni 2023, staat een vrouw om half vier op haar balkon een sigaretje te roken. Ze woont aan de Postjesweg in Amsterdam, boven Maxima Zorg, dat thuiszorg regelt met de belofte ‘koninklijk verzorgd’.

Hoewel het die zomernacht niet koud is, ziet de rokende vrouw twee jongens dik ingepakt in winterkleding naar de voordeur lopen, zo beschrijft Het Parool. Zouden ze ziek zijn, vraagt ze zich af. Ze dooft haar sigaret en gaat haar appartement in. Een paar minuten later hoort ze een harde knal.

‘Explosie bij thuiszorginstelling Postjesweg’, kopt de krant de dag erna. Gewonden zijn er niet gevallen. Wel raakte de voordeur van het bedrijf beschadigd. De politie was snel ter plekke: het pand bevindt zich schuin tegenover het politiebureau. "Dat heeft de daders niet afgeschrikt", constateert het Amsterdams Dagblad.

Een explosief op de stoep van een zorginstelling, dat gebeurt niet iedere dag. Maar de oprichter en directeur van Maxima Zorg is ook geen alledaags figuur. Khalid el Otmani mag samen met zijn broers Mohamed en Badr al jarenlang rekenen op warme belangstelling van een scala aan toezichthouders. Banken, zorgverzekeraars, curatoren, inspecties, GGD’s, gemeenten: allemaal ruiken ze onraad, genoeg om de banden met de vele bedrijven van de broers te willen doorknippen of afweren. Maar echt lukken wil dat niet.

De El Otmani’s kennen de mazen van alle zorgwetten en maken handig gebruik van het versnipperde zorgveld, Khalid voorop. Vaak volgt hij dezelfde route: zodra een instantie de duimschroeven aandraait, laat hij de bv klappen, richt een nieuwe op of neemt een bedrijf over in een andere gemeente of onder een andere zorgwet, zet een katvanger aan het roer en verdwijnt zelf in de coulissen. Inmiddels eisen twee zorgverzekeraars samen 6 miljoen euro terug en staan 45 schuldeisers voor in totaal ruim 9,9 miljoen euro in de rij.

Pointer en Follow the Money hebben op alle mogelijke manieren geprobeerd in contact te komen met Khalid el Otmani. Hij reageerde niet op onze herhaalde verzoeken.

Wars van bureaucratie

Dat Khalid el Otmani in de zorg zou belanden, was niet van meet af aan duidelijk. Na zijn rechtenstudie richtte hij eerst een taxibedrijf op, om in 2007 het roer om te gooien. Op een van zijn bedrijfssites zegt El Otmani dat hij het zorglandschap "drastisch wil veranderen" en meer wil inrichten op de behoeften van nieuwe Nederlanders. "En dat gaat van een leien dakje."

Zijn thuiszorgbedrijven richten zich op Marokkaans-Nederlandse ouderen, een moeilijk bereikbare, kwetsbare groep in de thuiszorg. Zo neemt hij aanvankelijk veelal familieleden in dienst die tegen betaling hun hulpbehoevende (groot-)ouders verzorgen. In principe staan zijn medewerkers maar één klant bij: hun eigen familielid dus. Ze worden niet ingezet voor andere ouderen.

Zijn medewerkers luisteren naar de mensen die ze verzorgen en zijn wars van bureaucratie, beweert El Otmani in een zeldzaam interview. "Onze kracht zit hem echt in het stukje menselijkheid. [...] We werken voornamelijk volgens het principe 'mannen verzorgen mannen en vrouwen verzorgen vrouwen'. Onze cliënten vinden dit fijn en sluiten zich graag bij ons aan vanwege dit principe. Al sinds 2007 is het een belangrijke kernwaarde van ons bedrijf."

Die kernwaarde spreekt niet alleen ouderen met een migratieachtergrond aan. Meer en meer autochtone Nederlanders willen zich door zijn medewerkers laten helpen, vertelt El Otmani. "Het is zelfs zo dat andere zorgaanbieders dit principe nu gaan kopiëren, omdat het zo goed loopt. Dat zie ik eigenlijk alleen maar als een compliment!"

Wel afgerekend, niet geleverd

Verboden is zijn werkwijze niet, maar bij grote verzekeraars als VGZ, Zilveren Kruis en CZ gaan van begin af aan de wenkbrauwen omhoog. Ze zien niet in hoe een ‘cliëntgebonden medewerker’ verschilt van een (gratis) mantelzorger. En is ‘wars van bureaucratie’ niet een eufemisme voor ‘administratieve janboel’?

Na amper 4 jaar valt de term ‘spookzorg’ voor het eerst: zorg die wel is afgerekend, maar niet is geleverd. Thuiszorg van Oranje was in zee gegaan met El Otmani en vermoedde in 2011 ‘gerommel met declaraties’. Een onderzoek naar spookzorg biedt aanwijzingen voor fraude. En dus zegt Thuiszorg van Oranje de samenwerking op.

Het zal zeker niet de laatste keer zijn dat een van El Otmani’s bedrijven onderworpen wordt aan grondig onderzoek. Tussen 2007 en 2025 was hij betrokken bij veertien zorgbedrijven en was er bonje met met drie banken, minstens vier gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD’s), een handvol gemeenten, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en vier verzekeraars.

Nooit van gehoord

Een van deze verzekeraars, Zilveren Kruis, had in 2011 al eens onderzocht waarom ze dubbele declaraties ontving van onder andere Maxima Zorg (het thuiszorgbedrijf waar in 2023 een bom op de stoep werd gelegd). Daaruit bleek dat het bedrijf regelmatig dubbele rekeningen verstuurde, zorg die dus tweemaal werd gefactureerd, waarna Zilveren Kruis besloot om niet meer met Maxima Zorg in zee te gaan.

Zomaar nee zeggen tegen de andere zorgbedrijven van El Otmani kan niet, ook al staat dezelfde man aan het roer. De afgelopen jaren legde Zilveren Kruis het netwerk aan bv’s en stichtingen van Khalid el Otmani onder de loep. Na een grote bel-actie onder verzekerden die zorg van een van die bedrijven ontvingen, stelde de verzekeraar vast dat veel van deze mensen telefonisch onbereikbaar waren. Liefst 44 procent nam de telefoon niet op of kwam niet zelf aan de lijn. "Omdat ze op geen enkele manier te bereiken waren, konden wij ook niets toetsen", zegt het afdelingshoofd fraude van Zilveren Kruis. "Je kunt je zelfs afvragen of zij wel echt zorg nodig hadden."

Als Zilveren Kruis de zorg stopte, was bij een significant aantal cliënten als bij toverslag geen andere zorgverlener nodig. "Zo’n abrupte stop is ongeloofwaardig", merkt het afdelingshoofd op, "want in de meeste gevallen declareerden deze mensen heel veel zorg."

Sommige verzekerden hadden nog nooit van het bedrijf gehoord. "Als wij dan zeiden: 'Maar u ontvangt drie keer per dag verpleging via dit bedrijf', antwoordden ze dat er helemaal geen verpleging langskwam."

Ongeloofwaardig

Ook denkt Zilveren Kruis dat niet alle verzekerden juist declareerden. Een voorbeeld: niet alle bedrijven uit het netwerk hadden een contract met Zilveren Kruis. Zorgverzekeraars betalen doorgaans ook de zorg die ongecontracteerde bedrijven leveren, alleen niet de volle mep, maar hooguit 75 procent. Mensen die toch zorg afnemen van zo’n bedrijf zonder contract, betalen de rekening eerst zelf en sturen die dan door naar hun verzekeraar.

In sommige gevallen kwam dat neer op 40 à 50 duizend euro per jaar, zag Zilveren Kruis. "Ongeloofwaardig als het gaat om oudere mensen die al heel lang zorg nodig hebben. Zeker als je weet dat de verzekeraar voor een zorgverlener die wél een contract heeft, alles vergoedt."

Ook met zulke klanten zocht Zilveren Kruis contact. "Zij vertelden ons dat zij dat verschil helemaal niet hoefden bij te passen", zegt het afdelingshoofd fraude. De verzekeraar vermoedt dat deze klanten wat geld toegestopt kregen zodat het bedrijf op hun naam kon declareren. Zilveren Kruis trok na jaren onderzoek deze conclusie: de El Otmani-broers, Khalid voorop, maken via hun complexe netwerk aan bedrijven vernuftig gebruik van juridische en administratieve mazen in de wet, met de intentie om te frauderen. En ze weten dat de pakkans minimaal is.

Voor Badr el Otmani, de enige die antwoord gaf op vragen van Pointer en Follow the Money, komt dit als een ‘enorme verrassing’: "Ik ben nooit door Zilveren Kruis in enig onderzoek betrokken. Mijn organisatie levert geen zorg die gekoppeld is aan verzekeraars."

Vertrouwen opzeggen

Zo hard als Zilveren Kruis hebben andere verzekeraars hun vermoedens niet gekregen. CZ vermoedde eveneens dat Khalid el Otmani thuiszorg declareerde en die niet leverde. De verzekeraar probeerde informatie los te krijgen bij El Otmani, maar kreeg niets. Het enige dat CZ kon doen, was het vertrouwen in hem opzeggen. "Zijn bedrijf mag dan geen zorg meer leveren aan onze verzekerden", verduidelijkt CZ via de woordvoerder.

Dat gebeurde in het geval van thuiszorgbedrijf Avicenne, dat snel daarna ontbonden werd. Daarbij verdween alle administratie. "Zonder administratie kunnen we geen fraude aantonen", laat CZ weten. "Wel hebben we de twee bestuurders van Avicenne, Khalid en zijn broer Mohamed, uitgesloten van vergoeding."

Dat hield in dat zorgbedrijven met een van deze broers aan het roer, niet meer mochten declareren bij CZ. Ook controleerde CZ of de broers op de achtergrond aan de touwtjes trokken. "Als er katvangers naar voren worden geschoven en de oorspronkelijke bestuurder blijft toch betrokken, dan sluiten we die bedrijven ook uit."

Materiële controle

Verzekeraar DSW zat middenin een onderzoek naar fraude door Avicenne toen de bv onder de thuiszorgstichting ten onder ging. Daardoor moest DSW zijn onderzoek staken. "Je kunt pas zeggen dat er sprake is van fraude als je opzet kunt aantonen. Zonder informatie wordt dat lastig", zegt de woordvoerder van DSW. "Omdat administratie ontbrak, konden we niet verder onderzoeken of we geld van Avicenne konden terugvorderen. Voor ongeveer de helft van de cliënten van Avicenne ontvingen we daarna declaraties via Thuiszorg VidaCare, destijds een ander bedrijf van de familie El Otmani, maar in de meeste gevallen stopten die ook weer vrij snel."

Toen Badr el Otmani bij VidaCare de teugels in handen nam, stopte DSW alle betalingen. Badr spande een kort geding aan en werd in het gelijk gesteld: "De rechter bepaalde dat wij betalingen niet mochten tegenhouden vanwege het verleden van zijn broer."

De verzekeraar mocht niet zomaar aannemen dat ook VidaCare zou sjoemelen met declaraties omdat dat bij Avicenne was gebeurd. "De rechter vond dat we moesten onderzoeken of VidaCare wel zorg geleverd had, een materiële controle dus. Ons onderzoek naar fraude moesten we stoppen."

DSW nodigde Badr el Otmani en zijn advocaat uit op kantoor, zodat zij hun werkwijze bij VidaCare konden toelichten. "Dat was een goed gesprek." Dat jaar vorderde DSW over 2022 en 2023 de al uitbetaalde declaraties terug. In 2024 begon DSW een nieuwe controle.

‘Een complex geval’

Er zijn weinig mogelijkheden om een netwerk als dit te stoppen. In gelekte notulen van het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) uit oktober 2023 bespreken zo’n vijftien gemeenten en instanties de bedrijven van de El Otmani’s. "Het is een complex geval, aangezien de aanbieder erg groot is, landelijk opereert en dus veel gemeenten raakt."

Voor het bedrijf Veade, gerund door een van de El Otmani’s, werken ongeveer zeshonderd mensen. Zij helpen zo’n vierduizend cliënten, schat een van de aanwezige gemeenten. Die grootte stelt sommige gemeenten voor een dilemma: zij hebben simpelweg geen andere aanbieder die de zorg voor hun inwoners kan overnemen. Met het bedrijf stoppen is daarom geen optie.

Signalen zijn er wel, in overvloed zelfs. "Aanbieder is al bekend sinds 2012", maar "deze personen zijn echter binnengetreden door het bestuur over te nemen", "sterk vermoeden van handtekeningenfraude", "veel klachten", "kwaliteitsdocumenten niet op orde" staat in de notulen.

Het liefst maken deze instanties "een gezamenlijke vuist" tegen deze aanbieder, maar dat gaat niet zomaar. Elke gemeente moet ieder nieuw bedrijf en iedere nieuwe bestuurder op zijn eigen merites beoordelen. Zelfs als die nieuwe bestuurder een jonge twintiger is die geen enkele ervaring heeft in de zorg en vlak daarvoor nog buschauffeur was of op een heftruck reed.

Geeft het bedrijf "op papier sluitende antwoorden", merkt een gemeente op, dan is het onmogelijk om het te weren. En: "Als we dreigen met tijdsdruk en last onder dwangsom, dan gaan deze aanbieders door onder een andere bv." Daardoor blijft het "brandjes blussen".

"We laten het doodbloeden", tipt een gemeente de rest. Als een nieuwe bv van een van de broers zich inschrijft, stuurt de gemeente een contract. "Vervolgens zeggen we dat er geen cliënten zijn." Veel meer kunnen ze niet doen, constateren de deelnemers aan het overleg. "Deze noot kraken lukt niet."

Voor miljoenen in de rij

De gemeente Zoetermeer zette wel door, nadat twee regionale GGD’s gezamenlijk onderzoek hadden gedaan naar de kwaliteit van de geleverde zorg van El Otmani’s bedrijf Royal Topzorg. Na klachten over onder andere dubbele facturering ontbond de gemeente in 2023 het contract met het bedrijf.

Toen dat zich opnieuw meldde onder een andere naam – Veade – had Zoetermeer geen grond om het thuiszorgbedrijf te weigeren. "Ze kwamen met vlag en wimpel door het inkoopproces", zegt een woordvoerder van de gemeente Zoetermeer. Na een eigen integriteitsonderzoek vroeg de gemeente het landelijk Bureau Bibob om Veade uitgebreider te onderzoeken.

Vorige maand bleek uit een uitspraak van de rechtbank dat ABN Amro terecht vragen had over de rol van Khalid el Otmani bij Veade. Op 15 augustus 2022 kocht broer Badr met zijn holding de aandelen van het bedrijf over voor 4,35 miljoen euro. Op die dag werden Khalid en Badr beide bestuurders van de Veade Group. Over de herkomst van dat geld kreeg de bank twee jaar lang geen duidelijkheid. Daardoor heeft ABN Amro Veade voor een periode van vijf jaar op de interne Client Acceptance and Anti-Money Laundering-lijst gezet.

Badr el Otmani laat weten dat een onoorbare herkomst niet is vastgesteld en dat het hoger beroep tegen deze uitspraak nog loopt.

Ook andere betrokkenen blijven vragen houden over het geld. De schuldeisers staan inmiddels voor miljoenen in de rij. In totaal willen diverse schuldeisers ruim 9,9 miljoen euro terug van bedrijven die tot voor kort gerund werden door Khalid.

Zilveren Kruis heeft op een van de failliete bedrijven, Good4Life, een vordering lopen van 5,9 miljoen euro. De zorgverzekeraar heeft al in 2022 aangifte gedaan. Of het Openbaar Ministerie die aangifte oppakt, is nog altijd de vraag: de capaciteit is beperkt.