Wie moeite heeft met hoge zorgkosten kan hulp krijgen van de gemeente. Maar of dat echt gebeurt, hangt nogal af van waar je woont. Dat geeft schrijnende gevallen.
Dwars door een Noord-Hollandse woonwijk in Duivendrecht loopt een smalle beek. Woon je aan de ene kant dan heb je redelijk goedkoop toegang tot de zorg. Woon je aan de andere kant, dan kost dezelfde zorg elke maand 31 euro meer.
"Oneerlijk", zegt onderzoeker Jasper van Dijk van de Haagse denktank IPE. Hij staat op een brug tussen de twee gemeenten in. "Dit verschil kan betekenen of iemand wél, of niet naar de dokter gaat. Ga je niet dan wordt de kwaal erger. Of je bouwt schulden op."
Gemeentepolis
De postcodeloterij heet het ook wel. De plek van je huis bepaalt of je mazzel hebt met je zorgkosten of juist pech.
Dat zit onder meer in de gemeentepolis; meer dan een half miljoen Nederlanders maken er gebruik van. Heb je een laag inkomen, dan kan je via je gemeente deze speciale zorgverzekering afsluiten. Je krijgt een uitgebreid pakket, vaak met goede tandartsdekking, een brilvergoeding en soms betaal je niet eens eigen risico.
Perfect voor wie hoge kosten vreest. In gemeente Ouderamstel, waar Duivendrecht ligt, betaalt de gemeente aanzienlijk bij aan deze verzekering waardoor die voor de inwoner redelijk betaalbaar is. Is je inkomen hooguit 120% van de bijstand, dan mag je de polis afsluiten. Dat mag ook als je in buurgemeenten Amstelveen of Diemen woont, maar dan betaalt de gemeente minder bij. Dus kost een vergelijkbare verzekering enkele tientjes per maand meer.
Voor lage inkomens, maar niet te betalen
En zo zijn er grote verschillen in Nederland. Woon je in Rotterdam, dan kost een uitgebreide gemeentepolis zelfs 227 euro per maand. Dan zijn vrijwel alle zorgkosten gedekt, maar betaal het maar eens vanuit de bijstand.
In Den Haag is het afhankelijk van je situatie of je veel kwijt bent of weinig. En woon je in onder meer Utrecht, Breda of Groningen dan heb je nog meer pech; die gemeenten schrapten onlangs de hele polis. Maar liefst 34 gemeenten in Nederland hebben geen gemeentepolis meer.
Dat geeft soms schrijnende situaties. Zo zien mensen in Woerden dat zij tientallen euro's per maand meer betalen dan hun buren in Nieuwkoop. Iets verderop in Leidschendam-Voorburg bestaat helemaal geen gemeentepolis. Je moet genoegen nemen met een normale, duurdere zorgverzekering.
Klik hier voor de premie per gemeente
Geen toegang tot zorg
Zo hebben we een lappendeken van verschillende regelingen. En het totale aanbod verschraalt, stelt het economisch instituut IPE uit eigen onderzoek. Stel dat alle gemeenten wél een betaalbare polis zouden hebben, dan zouden 160.000 meer mensen er gebruik van maken dan nu, schatten de onderzoekers. Die mensen gaan nu vermoedelijk minder of zelfs niet naar de tandarts of specialist, simpelweg omdat het te veel kost.
Dat is niet goed, erkent het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het kabinet wil het eigen risico van de zorgverzekering verhogen en gaat er vanuit dat er voor mensen met lage inkomens een vangnet is. Maar dat is er dus niet altijd.
“We willen de dekking van de gemeentepolis standaardiseren”, laat een woordvoerder van zorgminister Sophie Hermans weten aan Pointer. Zodat meer kwetsbare Nederlanders een polis kunnen afsluiten. Hoe het Rijk dit wil bereiken is alleen onduidelijk, want armoedebeleid is een taak van de gemeente.
Verzekeraars: zorg mijden is een probleem
Ook verzekeraars zien het misgaan. De huidige lappendeken is "onwenselijk" laat verzekeraar Zilveren Kruis weten. "Een landelijke regeling ligt meer voor de hand".
Andere grote verzekeraars zijn niet per se voorstander van een landelijke polis, maar zien wel dat meer mensen in de problemen komen door zorgkosten en dat ze hierdoor zelfs zorg mijden. Een bezoek aan de specialist gaat ten koste van je eigen risico en dus besluiten zeker mensen met lage inkomens maar even te wachten.
Een derde gaat niet meer naar de tandarts uit angst voor kosten, becijferde het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) vorig jaar. Dit tot teleurstelling van de zorgverzekeraars en zorgverleners. Want als je doorloopt met een kwaal, heb je grote kans op hogere zorgkosten in de toekomst.
Gemeenten: er is een potje
Hoe lossen we dit op? We vroegen aan gemeenten die geen of een dure polis hebben, wat mensen met lage inkomens dán moeten doen.
Utrecht – die recent de polis schrapte - zegt dat mensen een gewone zorgverzekering kunnen afsluiten. Wie dan toch in de knel komt, kan een beroep doen op de bijzondere bijstand.
Diemen herkent dat mensen voor de polis duurder uit zijn dan de buurgemeente. Maar zet er tegenover dat de gemeente ook andere toeslagen heeft, en dat er er meer mensen van hun polis gebruik kunnen maken. "We hanteren een grens tot 130 procent van bijstandsniveau", mailt een woordvoerder. In andere gemeenten is dat soms 120 procent.
Rotterdam stelt dat hun uitgebreide gemeentepolis erg veel dekt en daardoor is de premie wat hoog, zo laat een woordvoerder weten. Wie zorg niet meer kan betalen kan een aanvraag doen voor het ‘Fonds Bijzondere Noden.’
Ombudsman: houd het simpel
Die regelingen maken het juist moeilijk, zegt de Ombudsman Rotterdam-Rijnmond. De havenstad heeft veel inwoners met lage inkomens en die willen geen gedoe met potjes, fondsen en kosten die je vooruit moet betalen.
“Op een gegeven moment is er gewoon geen geld meer voor de zorgverzekering en wordt die betaling uitgesteld. Dat kan uiteindelijk leiden tot schulden, maar ook tot het vermijden van zorg.”
Dus doen de ombudsman, en ook denktank IPE een oproep. Kom met een goede verzekering en houdt de premie in op je uitkering, mailt de ombudsman. "Mensen met een laag inkomen hebben behoefte aan eenvoud en zekerheid. En het voorkomen van zorgmijding."
