“Dat is een indrukwekkend geweer”, zegt Patrick Bolder, defensie-expert van denktank The Hague Centre of Strategic Studies (HCSS), als hij naar foto’s kijkt die de Estse grenswacht half mei van de Marshal Vasilevskiy maakte. De bijna 300 meter lange gastanker, eigendom van het Russische staatsbedrijf Gazprom, voer op dat moment door de wateren van Estland.

Met een surveillancevliegtuig wist de grenswacht foto’s van het schip te maken. Daar zijn bovenop de stuurhut van het schip aan beide uiteinden twee zware machinegeweren op te zien, met daaromheen zandzakken. Geruchten dat Rusland wapens zou inzetten op civiele schepen zijn er al langer, maar dit is de eerste keer dat ze ook daadwerkelijk op foto’s zijn vastgelegd.

“Ze hebben een lange loop en staan op een statief. Ze zijn puur bedoeld om op grote afstand andere boten te kunnen beschieten”, zegt Bolder. “De zandzakken en pallets zijn er vooral om de schutter een stevige schietpositie te geven, waarop hij met zijn ellebogen kan steunen."

De geweren zijn volgens een medewerker van een Europese inlichtingendienst, die niet met naam genoemd wil worden, van het type Kord 12.7mm. Ze kunnen 10 tot 12 kogels per seconde afvuren en een doel op twee kilometer afstand raken. “Dus dit is niet zomaar iets voor een hobbyist”, zegt Bolder. “Je moet echt getraind zijn om met dit soort wapens om te gaan.”

Militairen en geheime agenten

De foto’s werden door de Estse grenswacht gedeeld met het Estse online nieuwsplatform Delfi. Onderzoekers van Dossier Center (opgericht door de Russische oppositieactivist Mikhail Khodorkovsky) wisten de bemanningslijsten van het schip in handen te krijgen. Daaruit blijkt dat tijdens iedere reis van de Marshal Vasilevskiy sinds augustus 2025 Russen met een militaire achtergrond aan boord zijn. Van 24 van hen weet Dossier Center te achterhalen dat ze werken, of in het verleden hebben gewerkt, voor het Russische leger, de Nationale Garde, of inlichtingendienst FSB.

Ze zijn waarschijnlijk onderdeel van een bewakingseenheid die aan boord is om het schip te beschermen, denkt Bolder. “En dat moet dag en nacht. Die militairen moeten kunnen slapen, eten, trainen. Dus per positie heb je gauw vier man nodig.”

Drijvende gasinstallatie

De Marshal Vasilevskiy is een drijvende installatie voor de opslag en behandeling van gas (LNG) en ligt soms langere tijd in een haven verbonden aan het aardgasnet. In de jaren 2019 tot en met 2021 lag het meerdere keren aan de Maasvlakte in de Rotterdamse haven, blijkt uit de vaargegevens van het schip. Vanaf het jaar daarna vaart de gastanker hoofdzakelijk één route: van Gazproms Portovaya LNG-terminal in de Oblast Leningrad (in de buurt van Sint-Petersburg) naar de militaire exclave Kaliningrad.

Het schip vaart heen en weer tussen de gasterminal en de onderzeese gasopslagfaciliteit bij Kaliningrad om de tussen Polen en Litouwen ingeklemde militaire exclave van gas te voorzien. President Vladimir Poetin wil er zo voor zorgen dat het gebied minder afhankelijk is van de gaspijpleiding via Litouwen. Kaliningrad zou namelijk zonder gas komen te zitten als NAVO-land Litouwen vanwege politieke spanningen zou besluiten de gasleiding dicht te draaien. Gasvervoer via het schip is misschien duur, erkende Poetin in 2019 bij de start van het project. “Maar het vermindert de risico’s voor het gastransport.”

Dreigingen op zee

Toen hield Poetin echter nog geen rekening met de toenemende dreigingen op zee. Europese landen zijn dit jaar begonnen met het tegenhouden en enteren van schepen die varen voor de Russische schaduwvloot. Groot-Brittannië, Australië en Canada hebben de Marshal Vasilevskiy vanwege de Russische agressie in Oekraïne al op sanctielijsten gezet. Ondertussen valt Oekraïne steeds vaker met drones Russische schepen aan in de Middellandse Zee. In maart dit jaar brachten Oekraïense drones het Russische LNG-schip Arctic Metagaz nog tot zinken.

En dus probeert Rusland de Marshal Vasilevskiy te beveiligen met machinegeweren en militairen aan boord. “Het is heel belangrijk voor Rusland om die logistieke lijn in stand te houden. Kaliningrad is ook een belangrijke nucleaire basis voor de Russen”, zegt Bolder.

Drones neerschieten?

Toch ga je vliegende drones niet tegenhouden met zware machinegeweren zoals op de stuurhut van de Russische gastanker, zegt de defensie-expert. Daarvoor zijn ze niet geschikt. “Het wapen heeft een enorme terugslag. Je moet om er iets mee te raken ook rekening houden met beweging, wind en je ademhaling. Als je een halve millimeter je loop verschuift, dan zorgt dat op 1000 meter voor een enorm verschil, waardoor je je doel mist.” Met andere woorden: het is alsof je met een kanon een mug probeert te raken.

Ook voor het raken van zeedrones is dit machinegeweer lastig in te zetten. “Omdat zeedrones vaak net onder het wateroppervlakte liggen of er net boven”, zegt Bolder. Ze zijn lastig zichtbaar en dus moeilijk te raken, zegt hij. De geweren zijn vooral bedoeld als zelfverdediging tegen aanvallen van andere boten, denkt Bolder. “Het is een boodschap aan de NAVO: Ga ons niet enteren, want dan lok je een oorlog uit.”

‘Boem!’

De Deense commandant en onafhankelijke defensieanalist Jens Wenzel Kristoffersen bevestigt dat. “Het is bedoeld als signaal aan de NAVO: blijf van dit schip af.” Mochten NAVO-landen het schip aanvallen, dan is de kans op escalatie aanzienlijk. “Zodra er waarschuwingsschoten zijn afgevuurd, volgt daar doorgaans gericht vuur op”, zegt hij. “En het is een gasschip, dus je moet voorzichtig zijn met waar je op schiet. Als je de lading raakt, gaat het boem!”

De afschrikwekkende werking die uitgaat van de machinegeweren zal zeker effect hebben, denkt de medewerker van een Europese inlichtingendienst. “Als het verhaal de ronde gaat dat schaduwvlootschepen zware machinegeweren aan boord kunnen hebben, dan zal de risicoafweging voor het enteren (door Westerse landen, red.) volledig veranderen”, zegt hij. “De kans dat iemand aan boord gaat is dan nul. Niemand zal zo’n schip met een helikopter benaderen. Dus als dat de bedoeling is, dan is Rusland daarin geslaagd.”

Er vindt een machtsstrijd plaats op de Noord- en Oostzee, concludeert Bolder. “En daar past dit bij. De Oostzee is sinds de toetreding van Finland en Zweden bijna een NAVO-binnenzee geworden. Rusland laat zien: wij zijn de baas over onze eigen scheepvaartroutes en onze eigen schepen. Ook als we varen binnen de NAVO-binnenzee. Het is een beetje ‘gorilla gedrag’. Heel dreigend, en dat is precies de bedoeling.”

Dit onderzoek is onderdeel van een internationale samenwerking met Delfi, The Dossier Center, Follow the Money, NDR, WDR, Danwatch, OCCRP, The Times, Helsingin Sanomat, De Tijd en Pointer.