Karlijn Roex (37) staat bij de politie bekend als verward persoon. Maar ze is ook gepromoveerd socioloog, studeerde in Utrecht en Oxford en schreef een boek over haar ervaringen met verward gedrag, getiteld ‘In Verwarde Staat’.

Buitengesloten

Meerdere keren werd Roex in het verleden door agenten meegenomen, omdat ze verward over straat liep. De eerste melding over haar komt binnen als ze nog een jonge student is. “Ik kende amper iemand in mijn nieuwe stad en had veel last van studiedruk”, zegt ze. “Die dag moest ik nog ontzettend veel doen, en ik wilde even een broodje halen. Terwijl ik de deur achter me dichttrok, besefte ik: de sleutel ligt nog binnen.”

Al haar huisgenoten zijn de deur uit en Roex raakt in paniek. “Ik dacht: als ik moet wachten tot zij thuis zijn, krijg ik niet alles op tijd af voor mijn tentamens. Op zo’n moment ga ik onrustig ademen, hard praten en spring ik van de hak op de tak.”

Verward loopt ze een verzorgingshuis voor ouderen in de buurt binnen. “Ik vroeg of ik een slotenmaker kon bellen, want ook mijn telefoon lag nog binnen. Maar dat kon niet. En dus riep ik met mijn handen in het haar: ‘Ik weet het niet meer. Alles gaat mislukken, ik raak alles kwijt.’"

Politieagenten maken zich zorgen

Achter haar rug om belt de baliemedewerker de politie, terwijl ze Roex geruststelt. Eenmaal binnen vertellen agenten dat ze zich zorgen maken en dat ze niet weg mag. “‘Als je nu wegloopt, dan moeten we de harde hand gebruiken’, zeiden ze”, vertelt ze. “Ik was jong en naïef en schrok daar ontzettend van.”

Terwijl Roex naar eigen zeggen op dat moment alweer een stuk kalmer was. En ze liever op een andere manier was geholpen door de politie – iets waarvan ze weet dat mensen met onbegrepen gedrag vaker tegenaan lopen. “Na de eerste paniek wilde ik gewoon ergens in een theezaakje gaan zitten met een kop thee, totdat mijn huisgenoten thuis waren. Nu voelde het alsof er iets groters op het spel stond. Mijn bewegingsvrijheid, mijn autonomie."

Want Roex moet mee in de politiebus, terwijl een politiehond vanuit een kooi naar haar blaft. “De agenten kenden mij niet en waren bang dat er alsnog iets kon gebeuren. Ook wilden ze dat ik met een deskundige ging praten.” Eenmaal op het bureau wordt ze gefouilleerd en in een cel gezet. “Dan verlies je al je tijdsbesef. Je hebt geen afleiding, er is alleen maar dat felle licht. Je hebt ook geen idee hoe lang het nog duurt voordat de psychiater komt, en wat die gaat zeggen. Dat was behoorlijk eng.”

Behoefte aan geruststelling

De psychiater stuurt Roex uiteindelijk naar huis, ook omdat ze in haar nieuwe studentenstad al op zoek was naar hulp voor paniekaanvallen en overprikkeld zijn. “Maar die ervaring heeft natuurlijk wel iets gedaan met me. Ik moest de agenten iets bewijzen wat bijna onmogelijk is, namelijk dat ik in de toekomst iets niet ga doen. Het voelde alsof ik met mijn rug tegen de muur stond.”

“Terwijl ik juist behoefte had aan iemand die me gerust kon stellen, of eigenlijk ruimte voor de crisis. Als ik overprikkeld ben, sla ik dicht of ga ik uit van het ergste. Dan wil ik juist een stap terug doen. Maar meestal gaan er allerlei mensen nerveus om je heen staan, die voor nog meer onrust zorgen.”

Roex pleit er daarom voor dat er meer wordt geluisterd naar de behoeften van verwarde personen. “Ik weet inmiddels wat ik in zo’n situatie moet doen. Ik neem bijvoorbeeld een frisse douche en ga naar bed. Of ik bel iemand uit mijn omgeving. Maar omstanders weten niet dat ik daarover nadenk. Ga dus niet gelijk achter iemands rug om handelen en voor iemand beslissen.”

Tips

Roex geeft ook trainingen hoe je het beste kunt omgaan met mensen met onbegrepen gedrag. Daarin geeft ze een aantal vaste tips. “Allereerst moet je bewust zijn van wat er door jou heengaat. We hebben allemaal onbewust dominante beelden bij verward bedrag, we maken ons al snel zorgen en denken vaak gelijk aan een mes.”

“Daarnaast is het belangrijk om in het moment te blijven: wat zie je nu echt voor je gebeuren? Wat hoor je? Maak het zo concreet mogelijk en doe geen aannames.”

“Vraag vervolgens wat diegene wil. We zijn vaak erg met onszelf bezig, en denken: straks laat ik iemand gaan, gebeurt er toch iets en dan voel ik me slecht. Die emotie mag er zijn, maar kan er ook voor zorgen dat je de hulpvraag of behoefte van de ander uit het oog verliest. Zegt diegene: ik wil afstand en ga lekker weg, dan moet je die grens accepteren. Tenzij er echt sprake is van gevaar.”

Aandacht voor kwetsbare groepen

Verward gedrag loopt maar bij een kleine groep uit de hand, benadrukt Roex. “En dat is vaak bij mensen waarbij drugsgebruik een rol speelt. Dat is een grotere voorspeller van agressief gedrag, dan het hebben van een psychiatrische diagnose of het vertonen van afwijkend gedrag. Maar dat verliezen we soms uit het oog door onbegrepen of verward gedrag als groot containerbegrip te gebruiken en mensen binnen deze groep over één kam te scheren. Het vergroot zelfs het risico dat we ze juist verder traumatiseren, door ze van straat te halen of in een isoleercel te zetten.”

Roex denkt dat meer aandacht voor kwetsbare groepen in de maatschappij een oplossing kan bieden. “We hebben de ene crisis na de andere: een bankencrisis, de vaste lastencrisis, de energiecrisis, de coronacrisis. Het vergroot de stress bij veel mensen en steeds meer mensen zitten enorm in de knel. Die hebben soms geen huis meer of geen vaste woonplek. Nu wordt dat geproblematiseerd als een individueel probleem, terwijl de systemische oorzaken worden genegeerd. Ik denk dat een groot deel terug te voeren valt naar het gebrek aan voorzieningen voor mensen die dat nodig hebben en bestaanszekerheid."

Meer weten over dit onderwerp? Kijk dan hieronder Pointer of via NPO Start.