De vondst van illegale bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater zorgt voor onrust rond de Noord-Hollandse bollenvelden. Inwoner Lieke Mulder maakt zich ernstige zorgen over de kwaliteit van het water. Kunnen haar kinderen er nog wel veilig in zwemmen? En hoe lang kunnen zij nog genieten van gezonde natuur? 

“Mijn kinderen zijn echte waterratjes”, zegt Mulder. Ze woont aan een sloot in Bovenkarspel, waar haar kroost graag in zwemt. “Zodra de temperatuur boven de 20 graden uitkomt, willen ze erin duiken.” Maar sinds milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) een paar maanden geleden in veel oppervlaktewater in haar woonomgeving het verboden bestrijdingsmiddel dinoterb ontdekte, laat Mulder haar kinderen niet meer met een gerust hart zwemmen.

Oproep

Maak jij je ook zorgen om (illegale) bestrijdingsmiddelen bij jou in de buurt? Of heb je andere tips over dit onderwerp? Laat het ons weten!

Risico’s voor gezondheid en biodiversiteit

Jantine Leeflang deed de vondst van onkruidverdelger dinoterb namens het MOB. Ze analyseerde openbare data, afkomstig van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Daardoor ontdekte ze dat de hoeveelheid dinoterb in het oppervlaktewater op verschillende plekken in 2022 en 2023 meerdere keren boven de toegestane norm uitkwam. En dat terwijl het middel al sinds 1998 verboden is. Na verder onderzoek vond Leeflang ook nog een andere verboden stof in het water, namelijk de insecticide fenchloorfos.

Mulder maakt zich door de vondst zorgen om de gezondheid van haar kinderen. Dinoterb is namelijk een kankerverwekkende stof. Met name zwangere vrouwen lopen gevaar, maar ook voor zoogdieren en vogels is de stof schadelijk. Ook fenchloorfos is giftig voor dieren. Mulder maakt zich daar boos over. “We moeten nog heel veel jaren met de aarde doen. Ik wil dat mijn kinderen en kleinkinderen ook nog van de natuur kunnen genieten.”

Onderzoek

Mulder uitte haar zorgen bij de vergadering van het waterschap HHNK. “Ik zit bij Extinction Rebellion West-Friesland en we hebben een Telegramgroep waarin het nieuws over dinoterb werd rondgestuurd”, legt Lieke uit. “We dachten: we moeten hier iets mee. En toen kwamen we al gauw uit bij de inspraakavond van het waterschap.”

Veel meer overtredingen voor gebruik bestrijdingsmiddelen

Veel meer overtredingen voor gebruik bestrijdingsmiddelen

Fles met leidingwater / ANP

Drinkwaterbedrijven: ‘Bestrijdingsmiddelen uit water halen kost geld. En dat betaalt de klant’

Mulder begon haar betoog bij de inspraakavond met een foto van haar kinderen. Ondanks dat ze zich misschien wel de grootste zorgen maakt over de biodiversiteit, besloot ze het verhaal over haar zwemmende kinderen als startpunt te nemen, in de hoop dat het persoonlijke verhaal de aanwezige politici zou raken. Of dat wat opleverde? “Sommige zaten wel te luisteren, maar er waren er ook een aantal die het volgens mij vooral vervelend vonden dat wij aan het inspreken waren.”

Reactie waterschap

Het waterschap heeft inmiddels een onderzoek ingesteld naar de herkomst van de gevonden concentraties dinoterb. Volgens Leeflang is het onderzoek een goede stap, maar komt het veel te laat. “De vondst komt uit hun eigen meetgegevens. Ze zien het dus wel voorbijkomen, maar doen er niets mee totdat wij het aankaartten”, zegt ze.” Ook Mulder vindt dat belachelijk. “Als je normen vaststelt en je ontdekt dat ze overschreden worden, maar je doet daar verder niets mee, waarom zijn die normen er dan?”

Het waterschap reageert dat de focus bij het opsporen van stoffen in het water niet op dinoterb ligt, maar op bestrijdingsmiddelen die nog wel toegestaan zijn. Het ingestelde onderzoek naar de herkomst van de stof zal waarschijnlijk in september kaar zijn. Het HNNK laat ook weten dat er vier extra milieu-inspecteurs worden aangenomen om toezicht te houden op de waterkwaliteit in Noord-Holland. Maar het besluit daartoe was volgens het waterschap al in 2023 genomen. Naar fenchloorfos wordt geen apart onderzoek gedaan. Volgens het waterschap zijn de gemeten concentraties fenchloorfos nu hoger omdat er betere meetapparatuur is en de norm voor de stof strenger is geworden.

Zwemmen

Ondertussen concludeerde het RIVM vorige week dat de gevonden concentratie dinoterb niet direct schadelijk is voor de menselijke gezondheid. Het RIVM keek naar verschillende scenario’s zoals elke dag in het water zwemmen, de tuin ermee besproeien of erin varen. Dat kan volgens het RIVM allemaal zonder gezondheidsrisico’s. Toch is Leeflang er niet gerust op. “De stof kan ook via deeltjes in de lucht verspreid worden”, zegt ze. “Daar is geen onderzoek naar gedaan.” Bovendien is volgens Leeflang alleen onderzoek gedaan naar de individuele stof, maar niet naar de effecten van dinoterb in combinatie met andere bestrijdingsmiddelen. “Een combinatie van middelen kan ervoor zorgen dat een stof duizend keer giftiger wordt”, zegt ze.

Ook voor Mulder is de zaak hiermee niet afgedaan. “Het neemt niet weg dat we met zijn allen de natuur aan het vergiftigen zijn”, zegt ze. “Je zou er niet over moeten nadenken dat je kinderen misschien ergens inspringen waar iets kankerverwekkends in zit.” Betekent dit dat de kinderen van Mulder deze zomer op het land moeten blijven? Ze gaat er nog even over nadenken, maar een nee zal voor de kinderen moeilijk te verkroppen zijn. “Ze zijn bijna niet tegen te houden.”

Tips gezocht

Vermoed je dat er ook illegale bestrijdingsmiddelen in het water zitten bij jou in de buurt? Tip ons!

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek?

Elke week sturen we je onderzoeksverhalen, tips van de redactie, en verhalen die je nog van ons kan verwachten.

Makers

Samen komen we verder

Ons onderzoek begint bij jou. Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Heb jij een tip of ervaring die je met ons wil delen? Laat het ons weten!

Documentatie uploaden
CAPTCHA
Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.

Bedankt, je tip is verstuurd

Wat gebeurt er nu met mijn tip?

Bedankt dat je de tijd hebt genomen om het tipformulier in te vullen. Je tip is verstuurd naar de redacteur van het onderzoek. Wij publiceren niets met naam en toenaam zonder contact met je op te nemen. Soms krijgen we zoveel tips binnen dat het ons helaas niet lukt om iedereen een persoonlijke reactie te sturen. We vragen je begrip hiervoor. 

Benieuwd naar de impact van eerdere tips?

Van kamervragen tot petities en maatschappelijk debat: samen met jou pakken we systemisch falen en onrecht aan. Benieuwd naar de impact van eerdere onderzoeken en ingezonden tips? Bekijk dan nu ons track record.